Uzasadnienie
Wykonując wyrok Sądu Rejonowego w P. z dnia 4 listopada 1980 r., Naczelnik Miasta i Gminy w P. nakazał Józefie i Czesławowi małżonkom N. opróżnienie lokalu nr 1 w domu nr 3 przy ul. B.B. w Z.G., wskazując jako pomieszczenie zastępcze lokal w przybudówce tego domu, składający się z 1 pokoju o pow. 17 m2. Stosowną decyzję wydano w dniu 30 kwietnia 1981 r. nr AGKM-8174-DE/26/81 z powołaniem się na art. 56 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. - Prawo lokalowe /Dz.U. nr 14 poz. 84/.
W odwołaniu od tej decyzji małżonkowie N. podali, że przyznane im pomieszczenie zastępcze nie odpowiada warunkom z art. 7 prawa lokalowego, ponieważ przekwaterowaniu podlega ogółem 6 osób mieszkających wspólnie ze skarżącymi. W uzupełnieniu odwołania, wniesionym przez pełnomocnika skarżących - adwokata Marię N., podano, że ze skarżącymi mieszka do końca 1982 r. ich syn, Czesław N. natomiast choruje na gruźlicę, wobec czego wymaga izolacji i przysługuje mu uprawnienie do osobnego pomieszczenia. Zdaniem pełnomocnika małżonkowie N. zajmują dotychczasowy lokal na podstawie decyzji administracyjnej z 1955 r., gdyż w tym czasie w Z.G. obowiązywała publiczna gospodarka lokalami. Decyzji tej jednak przy wprowadzaniu się do lokalu "nie podjęli".
W dniu 10 sierpnia 1981 r. Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy, decyzją nr L-VIII-565-131/81, uchyli zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, podając w uzasadnieniu, że wobec ponownego wniesienia sprawy przed Sąd Rejonowy należy rozważyć możliwość zawieszenia postępowania administracyjnego.
W aktach sprawy brak jest postanowienia o zawieszeniu postępowania, natomiast w dniu 26 października 1981 r. Naczelnik Miasta i Gminy w P. wydał ponownie decyzję o treści identycznej jak poprzednio /nr AGKM-8174-DE/59/81/, z powołaniem się na tę samą podstawę prawną i cytowany jest wyrok Sądu Rejonowego.
Od decyzji tej odwołał się pełnomocnik ustanowiony w sprawie, z motywacją podobną do poprzedniej, dodając, że małżonkowie N. budują dla siebie domek, wobec czego nie jest społecznie uzasadnione ich przekwaterowanie do pomieszczenia zastępczego do czasu zakończenia tej budowy.
Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy motywów odwołania nie uwzględnił i w dniu 21 grudnia 1981 r. decyzją nr L.VIII-565-294/81 utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy z powołaniem się na wyrok Sądu Rejonowego oraz opinię budowlaną o przydatności przydzielonego pomieszczenia zastępczego do stałego pobytu ludzi i zgodności tego pomieszczenia z warunkami art. 7 prawa lokalowego.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego, podpisanej przez Józefę N., opisano stan sprawy poprzedzający wydanie zaskarżonych decyzji, powtórzono zarzuty dotyczące pomieszczenia zastępczego i stwierdzono, że oprócz Czesława i Józefy N. w lokalu dotychczasowym zamieszkuje także ich syn oraz wnuki "stale przebywające". Jednak w dalszej części skargi wymienia się 3 osoby. W konkluzji skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonych decyzji.
Odpowiedź na skargę wpłynęła zarówno od organu II instancji, jak i od Stefana W., właściciela nieruchomości, na którego rzecz wykonywany był wyrok Sądu Rejonowego. Organ II instancji wnosił o oddalenie skargi, ponieważ zarzuty w niej podniesione nie znalazły potwierdzenia w materiale dowodowym. O oddalenie skargi wniósł także Stefan W., podając, że Włodzimierz N. - syn skarżących - zameldowany jest na stałe wraz z żoną Zofią i dwojgiem dzieci w W., mieszkają natomiast wszyscy u skarżących. Stefan W. wskazywał na niekonsekwencję argumentów skargi, polegającą na tym, że obecnie wszyscy członkowie rodziny mieszkają razem, pomimo choroby Czesława N., ale podnoszona jest przez nich potrzeba jego izolacji w związku z przydzieleniem im pomieszczenia zastępczego. Podobną niekonsekwencję dostrzega w odniesieniu do Włodzimierza N., który w zależności od okoliczności podaje inne adresy zamieszkania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W toku rozprawy Stefan W. oświadczył na zapytanie Sądu, że w Z.G. od 1962 r. nie obowiązując przepisy o szczególnym trybie najmu. Ten stan faktyczny został potwierdzony przez Wydział Spraw Lokalowych Urzędu Miasta St. Warszawy. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny, nie będąc związany granicami skargi w myśl art. 206 Kpa, rozważył dopuszczalność rozstrzygnięcia rozpatrywanej sprawy w drodze decyzji administracyjnej i w związku z tym dokonał następujących ustaleń prawnych:
- Treść art. 56 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. - Prawo lokalowe /Dz.U. nr 14 poz. 84/ dotyczy opróżnienia wszelkich lokali podlegających przepisom ustawy, a więc zarówno tych, które objęte są przepisami o szczególnym trybie najmu, jak i tych, które nie podlegają przepisom ustawy a więc zarówno tych, które objęte są przepisami o szczególnym trybie najmu, jak i tych, które nie podlegają przepisom rozdziału 3 ustawy. Rozstrzyga to kwestię właściwości organów administracji państwowej do prowadzenia egzekucji administracyjnej wobec wszelkich lokali z wyłączeniem jedynie lokali wymienionych w art. 2 ustawy. A zatem Naczelnik Miasta i Gminy w P. był w niniejszej sprawie organem egzekucyjnym w rozumieniu art. 19 par. 1 i art. 21 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. nr 24 poz. 151 ze zm./ w związku z art. 56 ust. 1 prawa lokalowego. Nie uprawniało to natomiast organu I instancji do nakazania opróżnienia lokalu, ponieważ organ egzekucyjny wykonuje jedynie prawomocne orzeczenie Sądu powszechnego i w takim wypadku nie może orzekać co do istoty sprawy.
- W sytuacji, gdy egzekucja administracyjna jest prowadzona przez organ administracji na wniosek wierzyciela /w rozumieniu postępowania egzekucyjnego w administracji - p.e.a./ będącego osobą fizyczną i w miejscowości, w której nie obowiązują przepisy o szczególnym trybie najmu lokali, ustalenia wymaga kwestia uprawnienia zobowiązanego /w rozumieniu p.e.a./ do pomieszczenia zastępczego, o czym mówi art. 56 ust. 2 prawa lokalowego. Trzeba przede wszystkim zwrócić uwagę, że w przepisie tym nie użyto zwrotu "po przydzieleniu takiego lokalu /pomieszczenia/", lecz "po dostarczeniu", co implikuje, że obowiązek dostarczenia nie musi być realizowany jedynie przez przydział decyzją administracyjną. W miejscowości, w której nie obowiązują przepisy o szczególnym trybie najmu lokali, organ administracji nie ma w ogóle uprawnień do rozstrzygania o najmie w drodze decyzji administracyjnej /poza przypadkiem wymienionym w art. 44 prawa lokalowego/, a zatem nie był władny decydować o przydziale pomieszczenia zastępczego w rozpatrywanej sprawie. Obowiązek "dostarczenia" pomieszczenia zastępczego obciążał w tej sytuacji jedynie wierzyciela, to jest Stefana W., przy czym obowiązek taki wynikał zarówno z art. 5 Kc, jak i z art. 27 par. 1 zd. drugie cytowanej ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Należy przy tym uznać, że prawomocne orzeczenie sądu powszechnego o eksmisji może rodzić po stronie zobowiązanego - w braku innych ustaleń - tylko uprawnienie do pomieszczenia zastępczego. Na rzecz takiej interpretacji art. 56 ust. 2 prawa lokalowego w niniejszej sprawie przemawiają zasady zawarte w tej ustawie, które przy wszystkich tam wymienionych wypadkach utraty tytułu prawnego do zajmowania lokalu przewidują uprawnienia tylko do pomieszczenia zastępczego. Postępowanie w sprawie ustalenia uprawnień zobowiązanego do innego lokalu /pomieszczenia/ prowadzi wówczas organ administracji, jako organ egzekucyjny.
- Stosownie do art. 28 par. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, przez co należy rozumieć, że organ ten obowiązany jest m.in. ustalić, czy dostarczone przez wierzyciela pomieszczenie zastępcze odpowiada warunkom pomieszczenia zastępczego, określonym w art. 7 prawa lokalowego. Przepisy te bowiem mają pełne zastosowanie również w miejscowościach nie objętych przepisami o szczególnym trybie najmu lokali z racji ich zamieszczenia w ustawie w przepisach ogólnych.
- Z chwilą doręczenia organowi egzekucyjnemu przez wierzyciela tytułu wykonawczego wszelkie czynności związane z prowadzeniem egzekucji, w tym również rozpoznanie zarzutów zobowiązanego, mogą być podejmowane wyłącznie w myśl przepisów cytowanej ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Stan prawny rozpatrywanej sprawy zatem wskazuje, że decyzje organów obu instancji w przedmiocie przydziału małżonkom N. pomieszczenia zastępczego były wydane bez jakiejkolwiek podstawy prawnej, ponieważ dotyczyły wykonania prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego w stosunku do lokalu znajdującego się w miejscowości nie objętej przepisami rozdziału 3 prawa lokalowego, były zatem dotknięte wadą określoną w art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa, co zobowiązywało Naczelny Sąd Administracyjny do stwierdzenia ich nieważności zgodnie z art. 207 par. 1 i 3 Kpa. O kosztach orzeczono zgodnie z art. 208 Kpa.