Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 18 listopada 1982 r., I SA 982/82

Teza

Artykuł 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64 ze zm./ ma na celu ochronę interesów właściciela nieruchomości w sytuacji, gdy pozostała poza wywłaszczeniem jej część nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania na cele dotychczasowe.

Jeżeli zatem właściciel nieruchomości żąda objęcia jej wywłaszczeniem w granicach większych, niż życzy sobie wnioskodawca wywłaszczenia, zasadność tego żądania powinna być przez organ administracji państwowej rozważona w płaszczyźnie powyższego przepisu, a nie w płaszczyźnie interesów wnioskodawcy wywłaszczenia.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Kazimierza i Emilii małżonków L. na decyzję Wojewody Ciechanowskiego z dnia 18 maja 1982 r. w przedmiocie wywłaszczenia części nieruchomości i na podstawie art. 207 par. 2 pkt 3 Kpa uchylił zaskarżoną decyzję, a także - zgodnie z art. 208 Kpa - zasądził od Wojewody Ciechanowskiego kwotę złotych sześćset tytułem zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżących.

Uzasadnienie

Kazimierz i Emilia małżonkowie L. zaskarżyli do Naczelnego Sądu Administracyjnego decyzję Wojewody Ciechanowskiego z dnia 10 maja 1982 r. nr GKM-I/8221-5/82, utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Miasta i Gminy w N. z dnia 30 marca 1982 r. w sprawie wywłaszczenia na rzecz Państwa części gospodarstwa rolnego skarżących wraz z budynkami stanowiącymi siedlisko tego gospodarstwa, o pow. 1,5846 ha i przekazującą sprawę w zakresie ustalenia odszkodowania organowi I instancji. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz materiału dowodowego zawartego w aktach sprawy wynika, że małżonkowie L. posiadają grunty na terenie N. o ogólnej powierzchni 9,9881 ha, z których wywłaszczeniu podlega 1,5846 ha. Skarżący w postępowaniu intencyjnym wnosili o objęcie wywłaszczeniem dalszych 3,4117 ha, stanowiących łąkę przyległą bezpośrednio do części nieruchomości objętej wywłaszczeniem. Terenowe organy administracji państwowej jednak odmówiły uwzględnienia wniosku, stojąc na stanowisku, że teren ten znajduje się poza granicą lokalizacji projektowanego osiedla i jest zbędny inwestorowi dla prawidłowego funkcjonowania tego osiedla. Wojewoda Ciechanowski w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wywodzi, że wprawdzie sporny teren - jak wynika z opinii biegłego - powinien zostać wywłaszczony, to jednak z motywów wyżej przytoczonych wynika, że niesłuszne byłoby jego wywłaszczenie, skarżący natomiast mogą go przekazać następcy lub Państwu w trybie przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym rolników i ich rodzin.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego małżonkowie L. ponowili żądanie objęcia wywłaszczeniem spornego terenu, powołując się na opinię biegłego, a ponadto wnoszą o przyznanie im lokalu spółdzielczego, bowiem wskutek wywłaszczenia tracą zabudowania mieszkalne.

W odpowiedzi na skargę wniesioną z upoważnienia Wojewody Ciechanowskiego zawarty został wniosek o jej oddalenie, z argumentacją zbieżną z motywami zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Stosownie do dyspozycji art. 196 par. 1 Kpa Sąd powołany jest wyłącznie do oceny legalności zaskarżonych decyzji, przy czym nie jest związany granicami skargi /art. 206 Kpa/. Wychodząc z tych przesłanek, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7, art. 77 par. 1 i art. 107 par. 3 Kpa, przez to, iż oparta została na materiale dowodowym niepełnym oraz w uzasadnieniu nie ustosunkowuje się do istoty problemu. Na wstępie wypada podkreślić, że okoliczność, iż sporny teren jest zbędny wnioskodawcy wywłaszczenia na cele, dla których orzeczono wywłaszczenie - na co powołuje się organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - jest bez znaczenia dla rozpatrywanej kwestii. Jeżeli bowiem właściciel nieruchomości żąda objęcia wywłaszczeniem nieruchomości w granicach większych niż życzy sobie wnioskodawca wywłaszczenia, zasadność tego żądania musi być rozważona w płaszczyźnie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64 ze zm./, a nie w płaszczyźnie interesów wnioskodawcy wywłaszczenia. Powołany bowiem przepis ma na celu ochronę interesów właściciela nieruchomości w sytuacji, gdy pozostała poza wywłaszczeniem część nieruchomości nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania przez niego na cele dotychczasowe. Jak wynika z wyraźnego brzmienia tego przepisu, żądanie właściciela nieruchomości jest zasadne i powinno skutkować objęcie wywłaszczeniem całej nieruchomości, jeżeli zachodzą równocześnie następujące przesłanki:

• brak możności dalszego racjonalnego użytkowania nieruchomości,
• brak możności użytkowania na cele dotychczasowe w związku z wywłaszczeniem,
• brak możności użytkowania przez tego samego właściciela.

Zadaniem organu orzekającego jest zatem wyczerpujące wyjaśnienie sprawy z tego punktu widzenia, czego w rozpatrywanej sprawie nie zrobiono. Załączona do akt sprawy opinia biegłego z dnia 2 marca 1982 r. nie czyni zadość tym wymaganiom, a nadto jest niejasna. Nie wiadomo bowiem, czy biegły oceniał brak możności użytkowania spornego terenu w zestawieniu z całością gruntów gospodarstwa rolnego skarżących, czy też tylko w zestawieniu z terenem, na którym znajdowało się siedlisko ich gospodarstwa rolnego.

Wskazane wyżej braki w materiale dowodowym uniemożliwiają dokonanie oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji w świetle art. 5 ust. 3 ustawy wywłaszczeniowej. W tym stanie rzeczy należało orzec, jak w sentencji, na podstawie art. 207 par. 2 pkt 3 Kpa, orzekając o kosztach zgodnie z art. 208 Kpa.