Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 13 listopada 1991 r., I SA 986/91

Teza

Lokal zakładowy, o którym mowa w art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 20 maja 1975 r. o zakwaterowaniu sił zbrojnych, podlega przepisom ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. - Prawo lokalowe /t.j. Dz.U. 1987 nr 30 poz. 165/.

Uzasadnienie

Decyzjami wojskowych organów kwatermistrzowskich obu instancji został K. S. zobowiązany do opróżnienia wraz ze wszystkimi wspólnie zamieszkałymi osobami /tj. żoną i dzieckiem/ lokalu zakładowego. Lokal ten otrzymała babka K. S. jako pracownika instytucji wojskowej, która po przejściu na emeryturę, uzyskała zgodę na zameldowanie K. S., jako swego wnuka dla sprawowania nad nią opieki. Po zgonie babki K. S. lokalu nie opuścił, w związku z czym został wezwany do zwolnienia tego lokalu i przeprowadzenia się do poprzedniego swego miejsca zamieszkania. Powyższą decyzję K. S. zaskarżył.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Problematykę zakwaterowania żołnierzy zawodowych i innych osób uprawnionych; do korzystania z lokali mieszkalnych przeznaczonych na zakwaterowanie stałe żołnierzy reguluje ustawa z dnia 20 maja 1976 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych /Dz.U. 1989 nr 52 poz. 309/. W świetle tej ustawy można wyróżnić trzy rodzaje lokali mieszkalnych przeznaczonych na stałe zakwaterowanie żołnierzy zawodowych i innych osób w ustawie tej określonych. Po pierwsze jest to osobna kwatera stała przeznaczona na zakwaterowanie stałe żołnierza zawodowego i jego rodziny /art. 8/. Po drugie jest to lokal znajdujący się w budynku przeznaczonym na stałe zakwaterowanie żołnierzy, który może zostać przydzielony w szczególnie uzasadnionym przypadku na podstawie zarządzenia Ministra Obrony Narodowej osobie, która nie posiada prawa do osobnej kwatery stałej. Do tej kategorii osób zastosowanie mają przepisy ustawy z 10 kwietnia 1974 r. Prawo lokalowe z tym, że lokal przydzielony pozostaje nadal w dyspozycji wojskowych organów kwaterunkowych /art. 16/. I po trzecie wreszcie lokal zakładowy w rozumieniu prawa lokalowego, który - w wypadku uzasadnionym potrzebami sił zbrojnych - wojskowy organ kwaterunkowy może oddać w najem pracownikowi zatrudnionemu w jednostce organizacyjnej podległej Ministrowi Obrony Narodowej /art. 17/. Każdy z tych lokali ma odrębny tryb przydziału i opróżniania. W przypadku lokalu zakładowego, o jakim mowa w art. 17 powołanej ustawy, lokal oddawany jest w najem, a więc mamy tu do czynienia ze stosunkiem cywilnoprawnym regulowanym umową stron. Określenie zawarte w art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 20 maja 1976 r. o zakwaterowaniu sił zbrojnych, że lokal o którym mowa w tym przepisie jest lokalem zakładowym w rozumieniu przepisów prawa lokalowego oznacza, że lokal ten podlega w całej rozciągłości przepisom ustawy Prawo lokalowe, dotyczącym mieszkań zakładowych. Konsekwencją tego jest, że zarówno sposób wejścia w korzystanie z tego typu lokali /najem/, jak również i rozwiązanie stosunku prawnego oraz skutki z faktu tego wynikające, powinny być oceniane na podstawie odpowiednich przepisów Prawa lokalowego, dotyczących mieszkań zakładowych. Odnosi się to przy tym, tak do umów najmu lokali zakładowych zawartych po wejściu w życie ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o zmianie ustawy o zakwaterowaniu sił zbrojnych, jak i poprzez art. 56 jednolitego tekstu ustawy z dnia 20 maja 1976 r., do dotychczasowych lokali mieszkalnych przeznaczonych na zakwaterowanie stałe żołnierzy, przydzielonych pracownikom jednostek organizacyjnych podległych Ministrowi Obrony Narodowej, które stały się również lokalami zakładowymi w rozumieniu prawa lokalowego. Prowadzi to do wniosku, że nie ma podstawy prawnej do wydawania decyzji administracyjnych w kwestiach przydziału czy opróżniania lokali zakładowych. Mieszkania zakładowe wyłączone zostały bowiem spod przepisów o szczególnym trybie najmu i w związku z tym, z uwagi na wyłącznie cywilnoprawny charakter zawiązywania się najmu tych lokali w oparciu o umowę, wszelkie spory związane z uprawnieniami do tych lokali czy uprawnieniami, jakie powstają dla osób je zajmujących po ustaniu stosunku najmu, jako spory cywilne nie mogą być rozwiązywane na drodze postępowania administracyjnego. Są to typowe sprawy cywilne do rozpoznawania których uprawnione są sądy powszechne. Ani ustawa Prawo lokalowe, ani też ustawa o zakwaterowaniu sił zbrojnych, nie zawierają przepisu, który by dawał podstawę do rozstrzygania kwestii, np. opróżnienia lokalu zakładowego w drodze decyzji administracyjnej.

Wbrew twierdzeniom zaskarżonej decyzji podstawy takiej nie daje art. 35 ustawy z dnia 20 maja 1976 r. Przepis ten został zamieszczony w rozdziale dotyczącym przekwaterowania z osobnych kwater stałych i dotyczy osób nieuprawnionych do osobnych kwater stałych. W sprawie niniejszej zaś mamy do czynienia nie z osobną kwaterą stałą, lecz mieszkaniem zakładowym.

Na marginesie podnieść należy, że przepis art. 46 ust. 2 prawa lokalowego powołany w postawie prawnej zaskarżonej decyzji nie daje organowi uprawnień do takiego działania, jakie przyjął w decyzji. W decyzji tej mianowicie organ odwoławczy, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, podzielił tym samym pogląd o zasadności przekwaterowania skarżącego wraz z członkami jego rodziny do jego poprzedniego miejsca zamieszkania tj. lokalu rodziców. Organ przy tym nie wziął pod uwagę, że powołany art. 46 ust. 2 zobowiązuje najemcę /właściciela, członka spółdzielni/ lokalu, gdzie uprzednio zamieszkiwała osoba mająca podlegać przekwaterowaniu. do jej przyjęcia. Ale też w oparciu o ten przepis można przekwaterować na poprzednie miejsce zamieszkania tylko te osoby, które tam mieszkały. Chodzi o to, że w świetle tego przepisu nie można zmusić najemcy lokalu, do którego ma nastąpić przekwaterowanie z tej podstawy prawnej, do przyjęcia osób, które z nim nie zamieszkiwały. Z dokumentacji sprawy niniejszej wynikałoby, że żona skarżącego wraz z dzieckiem nigdy nie zamieszkiwała u rodziców skarżącego, gdzie nakazano im przenieść się. Reasumując stwierdzić należy, że zarówno decyzje I jak i II instancji zostały wydane bez podstawy prawnej. Z tego też względu Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 par. 3 w związku z art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa stwierdził ich nieważność.