Uzasadnienie
Szef Delegatury Urzędu Ochrony Państwa w O. decyzją nr 3/1/99 z dnia 22 kwietnia 1999 r., po rozpatrzeniu odwołania kpt. Janusza F. od decyzji tego organu z dnia 5 marca 1999 r. w sprawie zwrotu przyznanej pomocy finansowej, utrzymał w mocy zaskarżoną odwołaniem decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ powołał się na to, iż własną decyzją z dnia 7 sierpnia 1998 r. nr 14/M/98 przyznał kpt. Januszowi F. jednorazową pomoc finansową w wysokości 6.616 zł na nabycie własnościowego lokalu mieszkalnego nr 39 przy ul. B. nr 23 w O., o powierzchni mieszkalnej 20,8 m2. W dniu 5 marca 1999 r. decyzją nr 1/M/99 orzekł o zwrocie pomocy finansowej, zobowiązując funkcjonariusza do zwrotu nienależnie pobranej pomocy w terminie 3 dni od otrzymania decyzji. Od decyzji tej Janusz F. wniósł odwołanie, którego organ nie uwzględnił. Wydając decyzję ostateczną z dnia 22 kwietnia 1999 r., organ powołał się na art. 81 ust. 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Urzędzie Ochrony Państwa /Dz.U. nr 30 poz. 180 ze zm./ oraz par. 1 ust. 1 i par. 5 ust. 1 zarządzenia Szefa Urzędu Ochrony Państwa z dnia 15 października 1997 r. w sprawie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego lub domu przez funkcjonariuszy Urzędu Ochrony Państwa /M.P. nr 78 poz. 756/ w związku z par. 1 ust. 1 pkt 3 decyzji nr 383 Szefa Urzędu Ochrony Państwa z dnia 30 października 1997 r. w sprawie upoważnienia osób do wydawania decyzji w sprawach przydziału i opróżniania lokali mieszkalnych. W myśl tych przepisów pomoc finansowa na uzyskanie lokalu mieszkalnego w spółdzielni przysługuje funkcjonariuszowi, który wcześniej nie otrzymał lokalu mieszkalnego na podstawie decyzji administracyjnej o przydziale. Kpt. Janusz F. w chwili ubiegania się o przyznanie pomocy miał już mieszkanie służbowe przyznane mu decyzją nr 1/98 Szefa Delegatury UOP w O. z dnia 20 stycznia 1998 r., a zatem pomoc finansowa nie należała mu się. Zgodnie z par. 5 ust. 1 pkt 1 powołanego zarządzenia powinien zwrócić przyznaną pomoc finansową jako nienależnie pobraną, na zasadach określonych w decyzji Szefa Delegatury.
Skargę na powyższą decyzję wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego Janusz F., zarzucając jej naruszenie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego przez niezastosowanie przepisów o zmianie, uchyleniu bądź stwierdzeniu nieważności ostatecznych decyzji administracyjnych. Podnosząc ten zarzut, skarżący domagał się stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji. Zdaniem skarżącego, jeśli organ uznał, iż pomoc finansowa nie należała się, powinien wszcząć postępowanie w celu stwierdzenia nieważności decyzji o przyznaniu tej pomocy, jako decyzji wydanej z rażącym naruszeniem przepisów zarządzenia Szefa Urzędu Ochrony Państwa z dnia 15 października 1997 r. w sprawie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego lub domu przez funkcjonariuszy Urzędu Ochrony Państwa /M.P. nr 78 poz. 756/. Mając wiedzę o przesłankach nieważności decyzji, organ powinien wszcząć postępowanie w trybie art. 157 par. 2 Kpa, a przez zaniechanie tego obowiązku dopuścił się rażącego naruszenia prawa. Organ nie może tolerować w obrocie prawnym swej decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa. Organ nie tylko tolerował tę decyzję, ale wykorzystywał ją do własnych celów, sankcjonując własną, wadliwą decyzję z pominięciem trybu wzruszania decyzji prawomocnych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga Janusza F. zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z par. 5 ust. 1 zarządzenia Szefa Urzędu Ochrony Państwa z dnia 15 października 1997 r. w sprawie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego lub domu przez funkcjonariuszy Urzędu Ochrony Państwa /M.P. nr 78 poz. 756/ pomoc finansowa podlega zwrotowi w razie jej nienależnego pobrania oraz zwolnienia funkcjonariusza ze służby przed upływem 15 lat. Stanowiący podstawę wydania zaskarżonej decyzji o zwrocie przepis par. 5 ust. 1 pkt 1 tego zarządzenia wymaga, aby zostało ustalone, że pomoc była pobrana nienależnie.
Z przepisu zamieszczonego w art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Urzędzie Ochrony Państwa /Dz.U. nr 30 poz. 180 ze zm./ oraz przepisów par. 2 i 3 powyższego zarządzenia wynika, iż pomoc finansowa jest przyznawana w drodze decyzji właściwych organów. Akt ten więc rozstrzyga w sposób wiążący o przysługującej funkcjonariuszowi UOP pomocy finansowej lub braku podstaw do jej przyznania.
Z akt wynika, iż Januszowi F. decyzją Szefa Delegatury UOP w O. nr 14/M/98 z dnia 7 sierpnia 1998 r. została przyznana jednorazowo pomoc finansowa w wysokości 6.616 zł na nabycie własnościowego lokalu mieszkalnego w O. przy ul. B. nr 23. Akta sprawy nie zawierają rozstrzygnięcia pozwalającego na stwierdzenie, iż decyzja ta została uchylona lub w inny sposób usunięta z obrotu prawnego. Zarówno w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jak i w pismach składanych przez skarżącego potwierdza się fakt obowiązywania ostatecznej decyzji, przyznającej Januszowi F. pomoc finansową. Decyzja ta w myśl art. 110 Kpa wiąże organ, który ją wydał, od chwili jej doręczenia stronie. Oznacza to, że postępowanie o zwrot pomocy finansowej nie mogło być wszczęte dopóty, dopóki nie zostanie wzruszona decyzja ostateczna z dnia 7 sierpnia 1998 r. przyznająca tę pomoc.
W postępowaniu prowadzonym na podstawie par. 5 ust. 1 pkt 1 zarządzenia Szefa Urzędu Ochrony Państwa z dnia 15 października 1997 r. w sprawie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego lub domu przez funkcjonariuszy Urzędu Ochrony Państwa /M.P. nr 78 poz. 756/ organ nie może dokonywać samodzielnych ustaleń w kwestii nienależnego pobrania pomocy finansowej, jeżeli w obrocie prawnym pozostaje ostateczna decyzja przyznająca taką pomoc funkcjonariuszowi. Dopiero uchylenie decyzji o przyznaniu pomocy finansowej lub stwierdzenie jej nieważności stanowi podstawę do wszczęcia i prowadzenia postępowania o zwrot pomocy. W razie wcześniejszego wszczęcia postępowania powinno ono ulec zawieszeniu na podstawie art. 97 par. 1 pkt 4 Kpa. Ocena, czy pomoc została pobrana nienależnie, ma znaczenie prejudycjalne w postępowaniu o zwrot tej pomocy i wiąże się z koniecznością uruchomienia trybów nadzwyczajnych w celu uchylenia wadliwej decyzji.
Wobec tego, iż zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd uchylił je na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 3 oraz art. 29 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.
O kosztach Sąd orzekł w myśl art. 55 ust. 1 powołanej ustawy o NSA.