Uzasadnienie
Skarżąca wniosła na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu wniosku podała, że w wyniku rozlicznych postępowań podatkowych prowadzonych od 2013r. przez organy celne w T. wobec skarżącej oraz jej małżonka oraz wszczętych na ich podstawie egzekucji w administracji wszystkie aktywa jakimi dysponowali zostały zajęte. Ponadto wobec skarżącej oraz jej męża toczą się postępowania cywilne z powództwa Banku Spółdzielczego w C. oraz egzekucje komornicze.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Oświadczyła, że nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności oraz przedmiotów wartościowych o wartości powyżej [...] zł. W rubryce dochody skarżąca wskazała, że z tytułu umowy o pracę uzyskuje wynagrodzenie w kwocie [...]zł netto miesięcznie. Jej mąż z tytułu umowy o pracę uzyskuje wynagrodzenie w kwocie [...]zł netto miesięcznie. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki skarżąca wskazała: wydatki na leczenie – [...] zł; gaz – [...] zł; woda i kanalizacja – [...] zł; ogrzewanie - [...] zł; energia elektryczna – [...] zł; żywność, środki czystości, itp. – [...] zł. Do wniosku dołączono: kserokopię tytułów wykonawczych; zawiadomienie o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej; zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego; protokół zajęcia i odbioru nieruchomości; zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia; fakturę za wizytę lekarską; fakturę za lekarstwa.
Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje:
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.) – dalej zwana "p.p.s.a." - prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim, jakiego przyznania domaga się skarżąca, może zostać przyznane, w razie wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest niewątpliwe udowodnienie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że okoliczności wskazane we wniosku były już podnoszone na etapie pierwotnie rozpoznawanego wniosku o przyznanie prawa pomocy, które zostały poddane ocenie referendarza sądowego w prawomocnym postanowieniu z dnia 25 listopada 2015r. odmawiającym przyznania prawa pomocy. Stosownie do art. 165 p.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Pod pojęciem "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie, jednakże muszą to być takie zmiany okoliczności, które uzasadniają zmianę rozstrzygnięcia wydanego w sprawie. Do kategorii postanowień niekończących postępowania w sprawie, objętych zakresem przytoczonej regulacji, należą między innymi postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy.
Podkreślenia wymaga, że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie obliguje referendarza sądowego do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Rolą referendarza sądowego jest bowiem w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska. W tego typu sytuacjach nie jest więc możliwe dokonywanie odmiennych ocen kondycji finansowej strony na podstawie tożsamych elementów stanu faktycznego, tj. w oparciu o analogiczną do zawartej we wcześniejszym wniosku argumentację.
W związku z tym, jeżeli podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie wskaże jakichkolwiek nowych okoliczności, bądź też podane przez niego fakty nie będą na tyle znaczące, aby mogły doprowadzić do odmiennych od dotychczasowych ocen, skorzystanie z art. 165 p.p.s.a. nie będzie możliwe. W przedmiotowej sprawie brak istotnych nowych okoliczności, które miałby wpływ na zmianę postanowienia z dnia 09 listopada 2015r., którym odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy.
Co prawda skarżąca wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i uzyskują minimalne wynagrodzenie za pracę. Jednakże w pierwotnym wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazywała, że prowadzi również wspólne gospodarstwo domowe z córką. Orzekający nie daje wiary oświadczeniu o nieprowadzeniu obecnie wspólnego gospodarstwa z córką o czym świadczą chociażby takie fakty jak wspólne zamieszkiwanie pod adresem ul. [...] [...] C. oraz uiszczanie opłat sądowych przez córkę skarżącej.
Zatem raz jeszcze przypomnieć należy wnioskodawczyni, że ze znajdujących się w aktach sprawy zeznań podatkowych skarżącej za lata 2013-2014 wynika, że z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej za powyższe okresy wykazała dochód w kwotach [...]zł (przychód [...] zł) oraz [...] zł (przychód [...] zł). W tym kontekście zauważyć należy, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763).
Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. Zauważyć bowiem należy, że koszty uzyskania przychodu powiększane są np. o odpisy amortyzacyjne, co z kolei powoduje niższy dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Nie oznacza to jednak, że środki finansowe z działalności gospodarczej są równe temu dochodowi. Oczywiście działalność gospodarcza może przynosić niskie dochody czy nawet stratę podatkową, co jednak nie jest równoznaczne z brakiem uzyskiwania w ogóle realnego dochodu – środków finansowych. Wykazywanie przy dużych obrotach (milionowych) równocześnie wysokich kosztów uzyskania przychodów nie przesądza jeszcze, że podatnik nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi. Odróżnić bowiem należy dochód podatkowy, od faktycznego dochodu osiąganego z działalności gospodarczej będącego w dyspozycji podatnika.
Powyższe uwagi są aktualne również w kontekście dochodów uzyskiwanych zarówno przez męża skarżącej oraz jej córkę. Jak wynika z zeznań podatkowych męża skarżącej za lata 2013-2014 z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej za powyższe okresy wykazał dochód w kwotach [...]zł (przychód [...] zł) oraz [...] zł (przychód [...] zł). Natomiast córka skarżącej z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za 2014r. wykazała stratę w kwocie [...]zł (przychód [...] zł). Zatem tylko za ostatnie dwa lata kalendarzowe skarżąca wraz z mężem uzyskiwali łączny przychód w kwocie ponad [...] zł rocznie.
Podkreślenia również wymaga, że skarżąca będąc ówcześnie przedsiębiorcą w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne czy pieniężne zobowiązania umowne. Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia.
Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związkuz prowadzoną działalnością gospodarczą (postanowienia: NSA z dnia 29 listopada 2013r., sygn. akt II FZ 773/13; WSA w Poznaniu z dnia 16 października 2008r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, NSA z dnia 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08).
Ustosunkowując się do okoliczności, że skarżąca obecnie wraz z mężem nie prowadzą już działalności gospodarczej i otrzymują minimalne wynagrodzenie za pracę wskazać należy, że córka skarżącej, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe posiada znaczny majątek. Otóż jest właścicielką mieszkania o pow. [...] m˛, domu o pow. [...] m˛, [...] udziałów każdy o wartości [...] zł w sp. z o.o. [...], samochodu [...] rok produkcji [...] (kontener) o wartości [...] zł – samochód firmowy; samochodu [...] rok produkcji [...]r. rok produkcji [...] o wartości [...] zł – samochód firmowy; samochodu [...] rok produkcji [...] o wartości [...] zł – samochód firmowy. Ponadto córka skarżącej jest współwłaścicielem samochodu [...] rok produkcji [...] o wartości [...] zł w 95% - samochód prywatny.
Wskazać również należy, że córka skarżącej nadal prowadzi działalność gospodarczą. Jak wynika z PIT-36 córka skarżącej za 2013r. uzyskała przychód w kwocie [...]natomiast na koniec września 2015r. przychód ten wynosił [...] zł (księga przychodów i rozchodów raport za 2015r.). Podnieść należy, że strata w zakresie prowadzonej działalności jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast realnego braku środków finansowych. Powstanie straty nie oznacza zatem jeszcze utraty płynności finansowej podmiotu (postanowienie NSA z dnia 12 kwietnia 2011r., I GZ 92/11 oraz z dnia 11 maja 2011r., II GZ 228/11). W przypadku podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, o czym była już mowa powyżej miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria dochodu, lecz przychodu. O możliwościach płatniczych skarżącej świadczą przedłożone na etapie rozpoznawania pierwotnego wniosku o przyznanie prawa pomocy deklaracje VAT-7 z których wynika, że w okresie od kwietnia do września 2015r. dokonała nabycia towarów i usług za kwotę [...]zł.
Ponadto jak wynika z Krajowego Rejestru Sądowego córka skarżącej jest większościowym udziałowcem sp. z o.o. [...]. Obecnie spółka oferuje do sprzedaży [...] samochody każdy o wartości od [...] zł do [...]. Zatem córka skarżącej prowadzi zarówno indywidualną działalność gospodarczą jak również jest większościowym udziałowcem ww. spółki która generuje określony obrót.
Jak wskazuje się w orzecznictwie, przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (dostępne j.w.) wskazał, że prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Nie każdy więc wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w utrzymaniu koniecznym skarżącego i jego rodziny.
W konsekwencji stwierdzić należy, że skarżąca w trakcie całego postępowania nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Końcowo wskazać również należy, że chociaż jak podnosi skarżąca zarówno ona jak i jej mąż utrzymują się z minimalnego wynagrodzenia za pracę to mąż skarżącej korzysta z prywatnej służby zdrowia o czym świadczy przedłożona faktura z dnia [...] maja 2016r. "usługa medyczna – [...]" na kwotę [...]zł. Osoby uzyskujące minimalne wynagrodzenie za prace nie mogą sobie pozwolić na taki wydatek i korzystają z publicznej służby zdrowia.
Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 165 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji