Uzasadnienie
Strona wniosła skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie z uwagi na brak właściwości sądu administracyjnego w niniejszej sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga podlega odrzuceniu, albowiem sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego.
Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania skargi Sąd bada legitymację skargową, zachowanie terminu oraz warunków formalnych skargi, a przede wszystkim dokonuje oceny dopuszczalności skargi, w szczególności, czy skarga dotyczy przedmiotu objętego właściwością sądu administracyjnego. W tym zakresie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Granice kognicji rzeczowej wojewódzkich sądów administracyjnych sprecyzowane zostały w przepisach art. 3 § 2, 2a i 3 oraz art. 4 i art. 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), jak również wynikają ze szczególnych przepisów zawartych w innych aktach prawnych.
Zgodnie z art. 3 § 2 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne;
- 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
- 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie;
- 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 oraz z 2019 r. poz. 60, 730, 1133 i 2196), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 900, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2019 r. poz. 768, 730, 1520, 1556 i 2200), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających;
- 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
- 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;
- 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;
- 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a;
- 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (art. 3 § 2a p.p.s.a.). Ponadto, sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 3 p.p.s.a.). Przepis art. 4 p.p.s.a. mówi o właściwości sądów administracyjnych w sporach organów o właściwość, natomiast art. 5 p.p.s.a. wskazuje, jakie sprawy wyłączone są spod właściwości sądów administracyjnych.
W niniejszej sprawie przedmiotem zaskarżenia jest decyzja ZUS stwierdzająca, że skarżący jako osoba prowadząca działalność gospodarczą podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnym, rentowym i wypadkowym. Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 1, art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 12 ust. 1, art. 38 ust. 1 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2019r., poz. 300 ze zm., dalej: u.s.u.s."), przy czym zauważyć należy, że zgodnie z art. 83 ust. 2 u.s.u.s., od decyzji ZUS przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach ustawy z dnia 17 listopada 1964r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2020r., poz. 1575 ze zm., dalej: "k.p.c.").
W konsekwencji, mimo że samo postępowanie przed ZUS podlega przepisom ustawy z dnia z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020r., poz. 256 ze zm., dalej: "k.p.a."), o czym stanowią art. 123 u.s.u.s. oraz art. 180 § 1 k.p.a., to co do zasady, od decyzji ZUS przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego (art. 83 ust. 2 u.s.u.s.). Kognicja w zakresie ochrony prawnej w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych realizowana jest zatem co do zasady przez sądy powszechne według przepisów procesu cywilnego.
Potwierdza to orzecznictwo sądowe. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 11 czerwca 2013r., sygn. akt I OPS 1/13, wyjaśnił, że w ustawie systemowej przyjęta została zasada stanowiąca, że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych podlegają rozpoznaniu w trybie postępowania administracyjnego, a weryfikacja podjętych w tym zakresie decyzji następuje w drodze postępowania sądowego, stosownie do reguł określonych w Kodeksie postępowania cywilnego, tj. przez właściwy sąd powszechny (sąd pracy i ubezpieczeń społecznych). Ustanowiony w sprawach ubezpieczeń społecznych odrębny od określonego przez przepisy Kodeksu postepowania administracyjnego tryb odwoławczy skutkuje tym, że wskutek złożenia odwołania od decyzji rozpoznanie sprawy przeniesione zostaje na drogę postępowania sądowego, ale przed sądem powszechnym, a nie sądem administracyjnym. Przyjmuje się, bowiem, że od momentu wniesienia odwołania do sądu powszechnego sprawa staje się zgodnie z art. 1 k.p.c. sprawą cywilną (w znaczeniu formalnym), podlegającą rozstrzygnięciu wedle reguł właściwych dla tej kategorii spraw (pojęcie sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych reguluje art. 476 § 2 i 3 k.p.c.).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego z kolei podkreśla się, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych zasadą jest rozstrzyganie przez sąd pracy i ubezpieczeń społecznych w postępowaniu cywilnym o prawach oraz obowiązkach stron na podstawie przepisów prawa materialnego, a nie przepisów procedury administracyjnej (por. uchwała SN z dnia 7 kwietnia 2010r., sygn. akt I UZP 3/10).
Ustawodawca przewidział jednak wyjątki od tego trybu procedowania. Zgodnie bowiem z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także od decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru, odwołanie nie przysługuje. Strona w tych sprawach może złożyć do Prezesa ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, do którego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Orzeczenia w przedmiocie spraw z zakresu działania Prezesa ZUS rozstrzygającego na podstawie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. zaskarżone skargą rozpatrują wojewódzkie sądy administracyjne. Wyjątek ten nie ma jednak zastosowania w niniejszej sprawie, bowiem zaskarżona decyzja nie dotyczy ww. kategorii spraw.
Rozpatrywana sprawa nie mieści się zatem w katalogu spraw podlegających kognicji sądów administracyjnych w rozumieniu art. 3 § 2, 2a i 3 p.p.s.a. Zaskarżona decyzja nie została wydana na podstawie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Jej podstawą jest art. 83 ust. 1 pkt 1 u.s.u.s., do którego odnosi się art. 83 ust. 2 u.s.u.s. wskazujący na dalszą procedurę cywilną. Skarga na decyzję wydaną w zakresie ustalenia podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu podlega więc kognicji sądów powszechnych. Strona skarżąca chcąc poddania wydanej decyzji kontroli sądowej powinna od niej wnieść odwołanie do właściwego sądu powszechnego. Skarżącego prawidłowo pouczono o sposobie i trybie zaskarżenia decyzji. Zgodnie z pouczeniem zawartym na stronie 3 decyzji, "Od niniejszej decyzji przysługuje, zgodnie z art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, odwołanie do Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy.
Odwołanie wnosi się na piśmie za pośrednictwem jednostki organizacyjnej ZUS, która wydała decyzję lub do protokołu sporządzonego przez tę jednostkę, w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji." W tej sytuacji inicjowanie odrębnego postępowania przed sądem administracyjnym pozbawione jest podstawy prawnej, bowiem sąd administracyjny nie może przyjąć do rozpoznania skargi na decyzję nie mieszczącą się w kategorii spraw wymienionych w art. 83 ust. 4 u.s.u.s., a tym samym w art. 3 § 2 p.p.s.a. W sprawie dotyczącej stwierdzenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu kognicja sądów administracyjnych jest wyłączona.
Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji.