Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia [...] r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego stwierdził niedopuszczalność odwołania A. Ś.(skarżącego) oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania od postanowienia tego organu z dnia [...]r. odmawiającego wznowienia postępowania zakończonego decyzją z dnia [...]r. w przedmiocie ustania ubezpieczenia społecznego rolników.
Postanowienie organu z dnia [...]r. stwierdzające niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania zawierało pouczenie, że na postanowienie o odmowie wznowienia postępowania przysługuje skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy złożona w ciągu 30 dni od dnia doręczenia postanowienia (k. 162 akt administracyjnych). Postanowienie zostało skarżącemu doręczone w dniu 25 października 2013r. (k. 163 akt administracyjnych).
W dniu 29 listopada 2013r. strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga A. Ś. nie mieści się w kognicji sądu administracyjnego.
Właściwość sądu administracyjnego określona jest w art. 3 § 2 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Przepis ten wskazuje, jakie akty i czynności organów administracji publicznej podlegają kontroli sądu administracyjnego. Nadto, zgodnie z regulacją art. 3 § 2 pkt 8 powołanej ustawy, sąd administracyjny jest właściwy w sprawach skarg na bezczynność organu jedynie w przypadkach określonych w pkt 1-4a wspomnianego przepisu.
W sprawach emerytur i rent, w tym również emerytur z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin, przewidziano drogę postępowania przed sądem powszechnym stosownie do art. 4778 w zw. z art. 476 § 2 i § 4 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964r. Nr 43, poz. 296 ze zm.) dalej k.p.c. Oznacza to, że wyłączona została droga sądowoadministracyjna, albowiem nie jest dopuszczalna dwutorowość postępowań sądowych, tj. przed sądem powszechnym i sądem administracyjnym.
Przepisy ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t. j. Dz. U. z 2008 r. Nr 50 poz. 291 ze zm.) w art. 44 ust. 2 wyraźnie przewidują możliwość ponownego ustalenia prawa do świadczeń z ubezpieczenia lub ich wysokości, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedstawione nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość. Jeżeli w sprawie orzekał Sąd, to możliwe jest również wznowienie postępowania sądowego na podstawie przepisów kodeksu postępowania cywilnego.
Z akt sprawy wynika, że postanowienie Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...]r. dotyczy stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia (nazwanego przez organ odwołaniem) oraz uchybienia terminu do wniesienia zażalenia (k. 162 akt administracyjnych), a rozstrzygnięcie to zapadło w związku z wydaniem przez organ rentowy postanowienia z dnia [...]r. odmawiającego wznowienia postępowania (k. 159 akt administracyjnych) zakończonego decyzją znak [...] z dnia [...]r. w przedmiocie ustania ubezpieczenia społecznego rolników (k. 126 akt administracyjnych).
Uprawnienie Prezesa KRUS do wydawania rozstrzygnięć w tym zakresie zawiera art. 36 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Na podstawie tego przepisu prawa, Prezes wydaje decyzje w sprawach podlegania ubezpieczeniu oraz ustania ubezpieczenia, a także wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenie. Zgodnie zaś z art. 36 ust. 3 tej ustawy od decyzji Prezesa KRUS przysługuje odwołanie do sądu w terminach i na zasadach określonych w przepisach kodeksu postępowania cywilnego. Odwołanie do sądu ubezpieczeń społecznych służy, zdaniem Sądu, od wszystkich rozstrzygnięć wydawanych przez organ rentowy dotyczących ustania ubezpieczenia społecznego rolników.
W ocenie Sądu, postanowienie organu rentowego w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia oraz uchybienia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie o odmowie wznowienia postępowania w sprawie ustania ubezpieczenia społecznego rolników zamyka drogę do wydania decyzji merytorycznej i w związku z tym podlega kontroli sądu powszechnego jako rozstrzygnięcie wydane w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych. Kontrolę tę sprawuje sąd ubezpieczeń społecznych właściwy rzeczowo ze względu na przedmiot sprawy "głównej", której dotyczy stwierdzenie niedopuszczalności zażalenia oraz uchybienie terminu do wniesienia zażalenia, tak więc w sprawie ustania obowiązku ubezpieczenia społecznego rolników, właściwy jest sąd okręgowy - sąd ubezpieczeń społecznych - art. 4778 § 1 i 2 k.p.c. (właściwość miejscową sądu określa przepis art. 461 § 2 k.p.c.).
Tut. Sąd zauważa, że powyższe stanowisko ma oparcie w orzecznictwie sądów administracyjnych zapadłych na gruncie ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), jak również na podstawie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, a dotyczących tej samej istoty, tj. właściwości rzeczowej sądu. Przy czym zaznaczyć należy, że przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych – zgodnie z art. 52 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników – stosuje się odpowiednio w sprawach nieuregulowanych w tej ostatniej ustawie. W tym miejscu warto przywołać postanowienie z dnia 18 czerwca 2008 r. sygn. akt VI SA/Wa 810/08, w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził:
"1. Od decyzji, o których mowa w art. 83a o systemie ubezpieczeń społecznych przysługuje odwołanie do właściwego sądu powszechnego. Bez znaczenia jest okoliczność, że jako tryb właściwy do wznowienia, uchylenia lub unieważnienia decyzji wskazano tryb przewidziany przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego.
2. Sądy administracyjne nie są właściwe rzeczowo do rozpatrywania wszelkich spraw związanych z decyzjami wydawanymi przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w przedmiocie określonym w art. 36 ust. 1 pkt 1-9 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w tym również spraw dotyczących stwierdzania nieważności takich decyzji, a tym samym nie są właściwe w przedmiocie rozpatrywania skarg na decyzje odmawiające stwierdzenia nieważności decyzji organu rentowego przyznającej emeryturę rolniczą w części zawieszającej wypłatę świadczenia emerytalnego".
Podobnie w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia z dnia 12 czerwca 2008 r. sygn. akt VI SA/Wa 634/08, w którym wyrażono następujący pogląd:
"Od decyzji w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w przedmiocie ustania ubezpieczenia społecznego rolników przysługuje odwołanie do właściwego sądu powszechnego. Bez znaczenia jest okoliczność, że jako tryb właściwy do wznowienia, uchylenia lub unieważnienia decyzji wskazano tryb przewidziany przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Zasadnicze znaczenie dla ustalenia właściwości rzeczowej sądu ma przedmiot sprawy, a nie tryb, w jakim organ podjął rozstrzygnięcie. Oparcie się przez Prezesa KRUS na przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, regulujących wznowienie postępowania, nie ma wpływu na właściwość rzeczową sądu, którą oceniać należy przez pryzmat przepisu matrialnoprawnego, wyznaczającego przedmiotowy zakres sprawy, której dotyczy. Decyzje podejmowane w trybach nadzwyczajnych, służących do weryfikacji decyzji ostatecznych z istoty swej, muszą odnosić się do przedmiotu sprawy rozstrzygniętej decyzją ostateczną.
Przyjmując założenie racjonalności ustawodawcy, stwierdzić należy, że brak jest podstaw do różnicowania właściwości sądów w sprawach dotyczących ustania ubezpieczenia społecznego rolników w zależności od tego, czy zaskarżona została decyzja wydana w trybie zwykłym, czy też nadzwyczajnym".
Nade wszystko należy też zwrócić uwagę na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2013r. sygn. I OPS 1/13, która wprawdzie odnosi się do ubezpieczenia na podstawie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i decyzji wydawanych przez ZUS, jednakże może stanowić wskazówkę do rozstrzygnięcia w sprawach ubezpieczeń społecznych rolników i decyzji wydawanych przez KRUS. W uchwale tej NSA stwierdził, że od decyzji ostatecznej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydanej na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w przedmiocie nieważności decyzji, w tym odmawiającej wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności, nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego (publ.http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że postanowienie organu rentowego w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia oraz uchybienia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie o odmowie wznowienia postępowania w sprawie ustania ubezpieczenia społecznego rolników, podlega zaskarżeniu do sądu powszechnego jako rozstrzygnięcie wydane w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych rolników, a nie do sądu administracyjnego.
Jednocześnie tut. Sąd zauważa, że w zaskarżonym postanowieniu z dnia [...] r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego błędnie pouczył stronę, że "na postanowienie o odmowie wznowienia postępowania przysługuje skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy złożona w ciągu 30 dni od dnia doręczenia postanowienia". Powyższe nie może szkodzić stronie, bowiem - wbrew błędnemu pouczeniu A. Ś. przez Prezesa KRUS - sprawa podlega rozpatrzeniu przez właściwy sąd ubezpieczeń społecznych.
Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Mając na względzie powyższe, Sąd uznał, że skarga A.Ś. jest niedopuszczalna i na podstawie regulacji art. 58 § 1 pkt 1 w związku z art. 58 § 3 u.p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.