Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczyz 27 września 2022 r., sygn. akt I SA/Bd 165/22

Uzasadnienie

We wniosku o przyznanie płatności na 2019 r. S. K. ubiegał się o przyznanie następujących płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego: jednolitej płatności obszarowej (JPO) do powierzchni 1002,06 ha, płatności z tytułu praktyk rolniczych korzystnych dla klimatu i środowiska (płatności za zazielenienie), płatności dodatkowej (redystrybucyjnej), płatności do powierzchni upraw roślin strączkowych na ziarno do powierzchni 125,22 ha oraz płatności związanej do powierzchni upraw buraków cukrowych do 4,59 ha. Do wniosku przedłożył umowę kontraktacyjną na dostawy buraków cukrowych w kampanii cukrowniczej 2019/2020, zawartą dnia [...] marca 2019 r. z grupą producentów rolnych Spółdzielnią Rolników "[...]" z siedzibą w R..

W wyniku rozpatrzenia wniosku Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. przyznał skarżącemu płatność JPO do powierzchni stwierdzonej wynoszącej 1001,92 ha, płatność za zazielenienie do powierzchni stwierdzonej dla JPO, płatność redystrybucyjną do powierzchni maksymalnej, tj. 27 ha, płatność związaną do powierzchni upraw roślin strączkowych na ziarno do powierzchni 125,15 ha oraz płatność związaną do powierzchni upraw buraków cukrowych do areału 4,59 ha. Wszystkie przyznane płatności zostały pomniejszone w wyniku zastosowania współczynnika korygującego. Ponadto Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. przyznał S. K. kwotę [...]zł z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej. Realizacja płatności przyznanych decyzją nastąpiła na rachunek bankowy wskazany przez rolnika we wniosku o wpis do ewidencji producentów w dniu [...] listopada 2019 r. (płatność zaliczkowa) oraz w dniu [...] stycznia 2020 r. (płatność końcowa).

W dniu [...] października 2020 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. wydał decyzję (w ramach wznowienia postepowania administracyjnego) o uchyleniu decyzji dotychczasowej z dnia [...] grudnia 2019 r. i przyznaniu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Na mocy tej decyzji organ I instancji przyznał producentowi rolnemu płatność JPO do powierzchni stwierdzonej, wynoszącej 1000,59 ha, płatność za zazielenienie do powierzchni JPO, płatność redystrybucyjną do powierzchni maksymalnej 27 ha, płatność związaną do powierzchni upraw roślin strączkowych na ziarno do powierzchni 125,15 ha oraz płatność związaną do powierzchni upraw buraków cukrowych do powierzchni zadeklarowanej, tj. 4,59 ha. Wszystkie przyznane płatności zostały pomniejszone w wyniku zastosowania współczynnika korygującego. Ponadto Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. przyznał S. K. kwotę [...]zł z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej.

W dniu [...] sierpnia 2021 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, przyznanych skarżącemu na mocy decyzji z dnia [...] października 2020 r. o uchyleniu decyzji dotychczasowej z dnia [...] grudnia 2019 r. i przyznaniu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2019 r. w związku ze stwierdzeniem nieprawidłowości polegających na przyznaniu płatności do buraków cukrowych oraz zwrotu dyscypliny finansowej.

W dniu [...] października 2021 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. wydał decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2019 r. Na mocy tej decyzji organ I instancji ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności w wysokości [...] zł z tytułu nienależnie pobranej płatności do powierzchni uprawy buraków cukrowych. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że przyczyną ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności było stwierdzenie, że wnioskodawca nie spełniał warunków do uzyskania płatności cukrowej. Wynikało to z faktu, że wnioskodawca nie zawarł umowy kontraktacyjnej z uznaną grupą producentów rolnych, uznaną organizacją producentów lub uznanym zrzeszeniem organizacji producentów, której był członkiem. Spółdzielnia Rolników "[...]", z którą skarżący zawarł umowę kontraktacji dołączoną do wniosków została wykreślona z rejestru grup producentów rolnych w dniu [...] marca 2017 r.

Rozpatrując wniesione odwołanie Dyrektor decyzją z dnia [...] grudnia 2021 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. podzielił stanowisko Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w T. wyrażone w zaskarżonej decyzji, że w niniejszym przypadku wypłata stronie płatności, uznanych następnie za nienależnie pobrane, nastąpiła na skutek błędu ARiMR, gdyż w dniu wydania decyzji przyznającej płatność cukrową informacja o niespełnieniu przez Spółdzielnię Rolników "[...]" warunków uznania i wykreśleniu jej z rejestru widniała w Rejestrze grup producentów. Jednocześnie jednak, w ocenie organu odwoławczego, deklaracja płatności cukrowej w 2019 r. była błędna z przyczyn leżących po stronie wnioskodawcy. Wskazano, że postępowanie administracyjne wszczynane jest na wniosek strony, zatem to ona kształtuje zakres swojego żądania i bierze na siebie odpowiedzialność za poprawną deklarację w zakresie żądania wskazanej we wniosku płatności. Organ zaznaczył, że za merytoryczną treść wniosku każdorazowo odpowiada występujący o płatności i to on winien ponieść konsekwencje zgłoszenia nieprawidłowych danych. Zatem nawet w sytuacji, gdy w sprawie doszło do błędnej oceny wniosku dokonanej przez organ I instancji, to odpowiedzialność w tym zakresie nie może spoczywać wyłącznie na tym organie, z pominięciem winy strony. Działanie w obszarze korzystania z funduszy unijnych wymaga przestrzegania wielu regulacji krajowych i unijnych. Ich naruszenie często wiąże się z dotkliwymi skutkami finansowymi, dlatego też producent rolny powinien dokładać szczególnej staranności ustalając stan faktyczny. W przekonaniu organu odwoławczego błąd mógł zostać wykryty przez producenta przy dołożeniu należytej staranności.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę na fakt, iż to producent jest odpowiedzialny za złożenie prawidłowego wniosku o przyznanie płatności, także wówczas gdy w tym zakresie skorzysta z pomocy, czy usług osób trzecich. Dlatego też przed złożeniem wniosku należy obowiązkowo zweryfikować poprawność zawartych w nim danych. Rolnik musi czynić to w pełni świadomie, bowiem to on bierze na siebie odpowiedzialność za zgłoszone dane, podpisując wniosek i składając oświadczenie o odpowiedzialności karnej za fałszywe oświadczenia, w wyniku których mógłby uzyskać nienależną korzyść finansową. To na wnioskodawcy bowiem ciąży odpowiedzialność za prawidłowość złożonego wniosku, a skutki działań i zaniedbań – tak pozytywne jak i negatywne, obciążają odwołującego.

Zdaniem organu brak jest przesłanek do przyjęcia, że wnioskodawca, który jednocześnie pozostawał członkiem Spółdzielni Rolników "[...]" nie mógł uzyskać przy zachowaniu choćby minimum staranności informacji o tym, że Spółdzielnia Rolników "[...]" utraciła status grupy producentów, o której mowa w art. 15 ust. 6 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego

Tym samym, zdaniem organu, nie zaistniała druga z przesłanek, wskazana w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności, tzn. błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Dalej organ wskazał, że dołączona do wniosku na 2019 r. umowa kontraktacyjna na dostawę buraków cukrowych w kampanii cukrowniczej 2019/2020 pomiędzy skarżącym a Spółdzielnią Rolników "[...]" została zawarta w dniu [...] marca 2019 r., czyli po wykreśleniu Spółdzielni Rolników "[...]" z rejestru grup producentów rolnych. Biorąc pod uwagę, że umowa kontraktacji musi być dołączana do wniosku w każdym kolejnym roku ubiegania się o płatności, organ stwierdził, że obowiązkiem wnioskodawcy ubiegającego się o płatność cukrową jest każdorazowe zweryfikowanie podmiotu, z którym zawiera umowę, pod względem spełniania przez ten podmiot kryteriów określonych w ustawie o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Nie może być uznane za uzasadnione twierdzenie strony, że nie mogła ona wykryć błędu, gdyż rejestr grup producentów rolnych jest ogólnie dostępny dla nieograniczonej liczby odbiorców i znajduje się na stronach internetowych ARiMR.

W świetle powyższego, zdaniem organu, brak jest podstaw do zastosowania w niniejszej sprawie przepisu art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014. Tym samym, zgodnie z art. 7 ust. 1 tego rozporządzenia, powstał obowiązek zwrotu nienależnej płatności w łącznej wysokości [...] zł.

Organ wskazał także, że w rozpatrywanej sprawie nie zaistniały również przesłanki, o których mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich, który stanowi, że okres przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości przez rolnika.

W złożonej do tut. Sądu skardze wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika BP ARiMR, zarzucając naruszenie przepisów:

1. art. 2 Konstytucji RP ustanawiającego zasady demokratycznego państwa prawa oraz zaufania obywateli do państwa i prawa poprzez ustalenie tego, że obywatel jest zobowiązany dostrzec pomyłkę organu i ponieść konsekwencje tej pomyłki.
2. art. 7 Konstytucji RP ustanawiającego zasadę praworządności poprzez pominięcie tego, że organ nie dopełnił obowiązku praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania oraz rozstrzygnięcia sprawy,
3. art. 29 ust 1, 2, 4, 7 i 8 ustawy z dnia 09 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: ustawa o ARiMR) w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (dalej: "u.p.s.w.b."), poprzez nieprawidłowe zastosowanie skutkujące ustaleniem skarżącemu kwoty nienależnie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej, pomimo braku przesłanek ustawowych dla dokonania takiego ustalenia,
4. art. 7, art. 7a § 1 i art. 11 w zw. z art. 77 § 1 i § 4 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zbadania stanu faktycznego, błędne rozpatrzenie i ocenę materiału dowodowego,
5. art. 75 k.p.a. poprzez brak dopuszczenia dowodów powołanych przez skarżącego w odwołaniu z powodu ich braku znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy,
6. art. 7 ust. 1 i 2 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie,
7. art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014 poprzez błędną wykładnię co do zwykłych okoliczności i upływu ponad 12 miesięcy od dnia wypłaty płatności do dnia wydania decyzji jako negatywnej przesłanki do dochodzenia zwrotu płatności wszystkich z punktów 4)-7), skutkujących nieprawidłowym zaniechaniem przeprowadzenia dowodów powołanych przez skarżącego, choć mogły one przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, zobowiązaniem skarżącego do zwrotu płatności, odstąpieniem od zaniechania żądania ich zwrotu przez skarżącego wskutek nieprawidłowego ustalenia, że skarżący mógł w zwykłych okolicznościach wykryć pomyłkę Kierownika BP ARiMR popełnioną przy wydawaniu decyzji z dnia [...] października 2021 r. co do znanego mu z urzędu statusu Spółdzielni Rolników "[...]" jako grupy producentów rolnych,
8. art. 9 ust. 1 w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o grupach producentów rolnych i ich związkach oraz o zmianie innych ustaw oraz art. 14 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 10 lutego 2017 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Ośrodku Wsparcia Rolnictwa, poprzez pominięcie tego, że od 01 września 2017 r. to Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR prowadzi rejestr grup producentów rolnych oraz wydaje decyzje o cofnięciu grupie uznania i skreśleniu jej z rejestru, a zatem wiedza o statusie takiej grupy jest faktem znanym temu Dyrektorowi z urzędu,
9. art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. poprzez brak wskazania i umotywowania w uzasadnieniu Zaskarżonej decyzji tego, czy Skarżący miał możliwość wykrycia "w zwykłych okolicznościach" pomyłki Kierownika BP ARiMR co do statusu Spółdzielni jako grupy producentów rolnych.
10. art. 138 § 1 punkt 1 i 2 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie i utrzymanie decyzji Kierownika BP ARiMR w mocy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a."), wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, iż nie narusza ona prawa.

Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.). W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie Przewodniczący Wydziału skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Przed wydaniem wyroku Sąd umożliwił skarżącemu wypowiedzenie się w sprawie.

Spór w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy wypłacona S. K. płatność do powierzchni upraw buraków cukrowych w wysokości [...] zł w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2019 r., była przyznana nienależnie. Organ podnosi, że w przedmiotowej sprawie nie został spełniony warunek określony w art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. b u.p.s.w.b. Ponadto nie można uznać, że producent rolny nie jest winny stwierdzonych nieprawidłowości. W ocenie organu II instancji nie zachodzą okoliczności do odstąpienia od obowiązku zwrotu płatności cukrowej. Przeciwne stanowisko zajmuje skarżący, zauważając, że brak jest podstaw do orzeczenia o jej zwrocie, bowiem błędnie organ przyjmuje, że mógł wykryć błąd o wykreśleniu Spółdzielni Rolników "[...]" z rejestru grup producentów rolnych.

Zdaniem Sądu w zaistniałym sporze rację należy przyznać organowi. Wskazać należy, że zgodnie z art. 15 ust. 6 u.p.s.w.b. płatność związana do powierzchni upraw buraków cukrowych jest przyznawana rolnikowi:

1. jeżeli zawarł:

1. umowę dostawy, o której mowa w pkt 5 w sekcji A w części II załącznika II do rozporządzenia nr 1308/2013, która określa również powierzchnię gruntów, na której rolnik jest zobowiązany uprawiać buraki cukrowe, lub
2. umowę z:

• grupą producentów rolnych, której jest członkiem, lub
• organizacją producentów uznaną na podstawie rozporządzenia nr 1308/2013, której jest członkiem, lub
• zrzeszeniem organizacji producentów uznanym na podstawie rozporządzenia nr 1308/2013, do którego należy organizacja producentów, której jest członkiem, w której rolnik zobowiązuje się do wytworzenia i dostarczenia grupie, organizacji lub zrzeszeniu określonej ilości buraków cukrowych z określonej powierzchni gruntów, a grupa, organizacja lub zrzeszenie zobowiązują się te buraki odebrać w umówionym terminie, zapłacić za nie umówioną cenę i przeznaczyć te buraki na produkcję cukru.

W świetle powyższego warunkiem uzyskania płatności związanej do uprawy buraków cukrowych było zawarcie przez skarżącego umowy dostawy z organizacją producentów uznaną na podstawie rozporządzenia nr 1308/2013, której jest członkiem, lub zrzeszeniem organizacji producentów uznanym na podstawie rozporządzenia nr 1308/2013, do którego należy organizacja producentów, której jest członkiem, co wynika z art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. b u.p.s.w.b. Nie można jednak przyjąć, aby warunek określony w tym przepisie został spełniony. Już bowiem w momencie składania przez skarżącego wniosku o przyznanie płatności na 2019 r. Spółdzielnia Rolników "[...]" nie posiadała statusu "grupy producentów rolnych". W aktach sprawy znajduje się decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Rynku Rolnego w B. z dnia [...] marca 2017 r. (k. 16 akt adm.), z której wynika, że ww. Spółdzielnia została wykreślona z rejestru grup producentów rolnych. W rezultacie skarżący nie zawarł umowy z grupą producentów rolnych. Nie budzi również wątpliwości, że takiej umowy nie zawarł z organizacją lub zrzeszeniem wskazanym w tym powyższym przepisie.

Kwestią wymagająca ustalenia jest to, czy w sprawie zachodziły przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności. Spór sprowadza się do oceny możliwości zastosowania w ustalonym stanie faktycznym art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności. Na podstawie art. 7 ust. 1 ww. rozporządzenia w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną, w stosownych przypadkach, o odsetki obliczone zgodnie z ust.

2. Stosownie do art. 7 ust. 3 obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest pogląd, że możliwość wyłączenia obowiązku zwrotu nienależnie dokonanej płatności w rozumieniu tego przepisu wymaga spełnienia jednocześnie dwóch przesłanek, tj.: 1) płatność dokonana musi być na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz 2) błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach (por. wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 315/13; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 6 czerwca 2018 r., sygn. akt I SA/Bk 252/18). W kontrolowanej sprawie organ nie kwestionuje, że płatność została przekazana na rachunek skarżącego na skutek pomyłki. Organ potwierdza, że na etapie przyznania płatności nie wziął pod uwagę faktu, że Spółdzielnia Rolników "[...]" została wykreślona z rejestru grup producentów rolnych. Pomimo niespełnienia tego warunku, płatność została przyznana i wypłacona. Należy jednak zgodzić się z organem, że powyższy błąd jest tego rodzaju, że mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Rejestr grup producentów rolnych jest bowiem jawny i ogólnie dostępny. W związku z tym skarżący mógł się z nim zapoznać.

Należy zauważyć, że początkowo rejestr grup producenckich prowadziła Agencja Rynku Rolnego. Wykreślenie Spółdzielni Rolników "[...]" z rejestru grup producentów rolnych nastąpiło decyzją Dyrektora Oddziału Terenowego Agencji Rynku Rolnego w B. z dnia [...] marca 2017 r. Wówczas rejestr grup producentów rolnych prowadziła Agencji Rynku Rolnego, stosownie do art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o grupach producentów rolnych i ich związkach oraz o zmianie innych ustaw, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 11 września 2015 r. o zmianie ustawy o grupach producentów rolnych i ich związkach oraz o zmianie innych ustaw oraz ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U. z 2015 r. poz. 1888). Zgodnie natomiast z art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 10 lutego 2017 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Ośrodku Wsparcia Rolnictwa (Dz.U. z 2017 r. poz. 624) "Z dniem 31 sierpnia 2017 r. znosi się Agencję Rynku Rolnego i Agencję Nieruchomości Rolnych." Zatem Agencja Rynku Rolnego została z tym dniem zlikwidowana. Na podstawie art. 46 ust. 3 tej ustawy Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dniem 31 sierpnia 2017 r. z mocy prawa wstąpiła w prawa i obowiązki Agencji Rynku Rolnego związane z wykonywaniem zadań, które z dniem wejścia w życie tej ustawy stały się zadaniami Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Ponadto w myśl art. 52 ust. 1 ww. ustawy z dnia 10 lutego 2017 r. "Akta spraw, o których mowa w art. 47, rejestry, spisy, wykazy, ewidencje i bazy danych, prowadzone przez organy ANR, organy ARR i Agencję Rynku Rolnego, z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy przejmują właściwe organy KOWR, Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa, organy ARiMR albo Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa." Z powyższego wynika, że ARiMR przejęła rejestr wcześniej prowadzony przez Agencję Rynku Rolnego. Natomiast ARiMR nie tworzyła od podstaw rejestru grup producentów rolnych. W związku z tym wcześniejsze wykreślenie danego podmiotu z grup producentów rolnych było ujęte w rejestrze prowadzonym przez Agencję Rynku Rolnego, który to rejestr został przejęty przez ARiMR. Zatem nie budzi wątpliwości, że na dzień [...] sierpnia 2017 r. Spółdzielnia Rolników "[...]" była wskazana jako wykreślona z rejestru przejętego przez ARiMR.

W ocenie Sądu skarżący miał możliwość uzyskania od Spółdzielni, której był członkiem informacji o tym, czy figuruje ona w rejestrze uznanych grup producentów rolnych, lub zweryfikowania zapisów w powyższym rejestrze. Nie ma podstaw do uwzględnienia twierdzenia, że skarżący nie mógł wykryć błędu, skoro rejestr ten jest powszechnie dostępny i znajduje się na stronach internetowych ARiMR.

Kwestionując to stanowisko skarżący powołuje się na okoliczność złożenia wniosków w sprawie aktualizacji rejestru producentów rolnych i wydania decyzji uwzględniających te wnioski, co uzasadniało, że działał w dobrej wierze. Podkreślenia jednak wymaga, że rejestr (ewidencja) producentów rolnych prowadzony jest na podstawie ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 203). Natomiast rejestr grup producentów rolnych prowadzany jest na podstawie ustawy z dnia 15 września 2000 r. o grupach producentów rolnych i ich związkach (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 395). Są to zatem dwa różne, odrębne rejestry. Wskazana zatem decyzje w żaden sposób nie odnoszą się do rejestru grup producentów rolnych i trudno, aby uzasadniały one dobrą wiarę skarżącego.

Należy też zauważyć, że w orzecznictwie sądowym wskazuje się, że celem, określonego w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji nr 809/2014, wyjątku od zasady, że płatności nienależnie lub nadmiernie pobrane powinny zostać zwrócone, jest zwolnienie z obowiązku zwrotu tylko w takich sytuacjach, w których to błąd organu spowodował wypłatę nienależnej płatności. Chodzić tu będzie o tą część rozstrzygnięcia, za którą w całości i niezależnie od rolnika odpowiada organ. Ocenę taką dodatkowo uzasadnia odwołanie się do reguł wykładni językowej. Przepis art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji nr 809/2014 stanowi, że nienależna płatność ma zostać dokonana "na skutek" pomyłki organu. Zwrot ten wskazuje, że chodzi tu o takie działanie organu, które jest czynnikiem sprawczym bezpodstawnego przyznania rolnikowi płatności. Przyjąć, zatem należało, że możność wykrycia błędu organu, o której mowa w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji nr 809/2014 to nie tylko sytuacja, w której beneficjent posiada wiedzę o rzeczywistym stanie prawnym i faktycznym w zakresie braku podstaw do dokonania płatności, ale również stan, w którym rolnik – przy dołożeniu należytej staranności – mógł się dowiedzieć, że część wypłacanych mu płatności kwalifikuje się jako nienależna (por. wyroki NSA: z dnia 22 listopada 2018 r., sygn. akt I GSK 2071/18; z dnia 18 grudnia 2020 r., sygn. akt I GSK 1191/20).

Zdaniem Sądu przy zachowaniu należytej staranności okoliczność, że Spółdzielnia została wykreślona z rejestru grup producentów powinna być skarżącemu jako członkowi Spółdzielni znana, w szczególności gdy weźmie się pod uwagę fakt, że rejestr ten ma charakter publiczny i jest dostępny dla nieograniczonej liczby odbiorców, a więc informacje o utracie przez Spółdzielnie statusu grup producentów rolnych mógł on łatwo pozyskać. Zatem nawet w przypadku stwierdzenia, iż płatność została dokonana na skutek błędu organu, skarżący mógł się dowiedzieć w zwykłych okolicznościach, że Spółdzielnia nie posiada statusu grupy producentów rolnych. W rezultacie, w ocenie tut. Sądu, organ prawidłowo uznał, że nie zachodziły przesłanki do odstąpienia od żądania zwrotu kwot nienależnie pobranych płatności.

Nadto należy zauważyć, że beneficjent pomocy ma obowiązek starannego przygotowania wniosku i sprawdzenia jego treści, również pod względem merytorycznym. Biorąc pod uwagę, że umowa kontraktacji musi być dołączana do wniosku w każdym kolejnym roku ubiegania się o płatność, trzeba stwierdzić, że obowiązkiem wnioskodawcy ubiegającego się o płatność cukrową jest każdorazowe (w każdym roku) zweryfikowanie podmiotu, z którym zawiera umowę, pod względem spełniania przez ten podmiot kryteriów określonych w ustawie o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. W konsekwencji skarżący nie może powoływać się na to, że płatność za 2019 r. została mu przyznana drugi rok z rzędu, co utwierdzało go w przekonaniu o spełnieniu przesłanek do uzyskania płatności. Trzeba też zauważyć, że także za 2018 r. skarżący został pozbawiony płatności do powierzchni upraw buraków cukrowych, jako nienależnie pobranych.

Sąd dostrzega przy tym, że przepisy dotyczące płatności nie są regulacjami "prostymi". Jednak złożenie wniosku o przyznanie dopłat jest sui generis oświadczeniem woli i wiedzy osoby ubiegającej się o pomoc finansową. Wnioskodawca podejmuje suwerenną decyzję o zakresie, w jakim ubiega się o wsparcie finansowe, oraz składa oświadczenie, co do stanu faktycznego (pod rygorem odpowiedzialności karnej z art. 297 § 1 k.k.), a także o posiadaniu wiedzy o warunkach przyznawania dopłat. Oznacza to, że wnioskujący podejmuje ryzyko i przyjmuje odpowiedzialność za błędne wypełnienie wniosku o przyznanie dopłat (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 4 lutego 2010 r., sygn. akt I SA/Gd 909/09).

Nie jest także zasadny zarzut naruszenia art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014 przez błędną wykładnię co do upływu 12 miesięcy od dnia wypłaty płatności do dnia wydania decyzji jako negatywnej przesłanki dochodzenia zwrotu płatności. Przypomnieć należy, że akapit drugi art. 7 ust. 3 powyższego rozporządzenia stanowi, iż w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności. Sytuacja opisana w akapicie drugim ust. 3 nie miała jednak miejsca w rozważanej sprawie, dla której właściwym, był termin przedawnienia określony w art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 stanowiącym, że okres przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości przez rolnika, jednakże w myśl art. 3 ust. 3 przywołanego rozporządzenia, państwa członkowskie zachowują możliwość stosowania dłuższego okresu przedawnienia (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 22 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Bd 6/22). Termin przedawnienia wynikający w art. 3 ust. 1 powyższego rozporządzenia nie upłynął.

W skardze strona zarzuciła organowi naruszenie szeregu przepisów prawa materialnego i procesowego. Zdaniem Sądu żadnemu ze wskazanych w skardze przepisów organ nie uchybił. Wydając zaskarżoną decyzję, organ prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego i nie naruszył żadnego z przepisów k.p.a. Rozpatrując materiał zgromadzony w aktach sprawy, nie pominięto żadnych istotnych dowodów. Za pomocą logicznej, wspartej okolicznościami sprawy argumentacji, organ wykazał w decyzji bezpodstawność twierdzeń strony. Nadto, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARMiR w uzasadnieniu decyzji przytoczył zarówno zastosowane przepisy prawne, jak i wskazując na ich treść odwołał się do konkretnych elementów stanu faktycznego sprawy.

Jednocześnie Sąd oddalił wniosek strony o przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do skargi. Należy zauważyć, że w myśl art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W świetle tego uregulowania przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z dokumentu następuje w sytuacji, gdy brak dowodu z dokumentu uniemożliwia lub znacznie utrudnia ocenę zgodności z prawem stanu faktycznego ustalonego przez organ (por. wyrok NSA z dnia 11 marca 2020 r., sygn. akt I GSK 222/18; wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2020 r., sygn. akt I GSK 199/18). Podkreślenia wymaga, że dokumenty załączone do skargi znajdują się w aktach sprawy (np. wnioski i decyzje w przedmiocie aktualizacji rejestru producentów rolnych). Jedynymi nowym dokumentami załączonymi do skargi (których nie ma w aktach sprawy) są faktury VAT: z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...], z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] i z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...], jednakże przeprowadzenie dowodu z tych dokumentów nie jest niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie, ponieważ nie budzi wątpliwości to, że dostawy buraków cukrowych na rzecz Spółdzielni miały miejsce.

Sąd oddalił także wniosek skarżącego o przeprowadzenia zdalnej rozprawy, ponieważ zgody i oświadczenia o możliwościach technicznych udziału w rozprawie zdalnej nie złożył organ. W związku z tym Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.