Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2017 r. uzupełnionym pismami z dnia [...] października 2017r. oraz [...] stycznia 2018r. M. T. (Skarżący) wystąpił o umorzenie zaległych składek ubezpieczeniowych wraz z odsetkami za okres od [...]-07-2011r. do [...]-03-2018r. Uzasadniając wniosek podniósł, że nie może opłacić zaległości z powodu poniesionych strat i szkód w prowadzonym gospodarstwie rolnym.
Decyzją z dnia [...] lutego 2018r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS/organ) częściowo umorzył wnioskowane zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie oraz na ubezpieczenie emerytalno-rentowe w łącznej kwocie [...]zł. Po rozpoznaniu złożonego przez skarżącego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ decyzją z dnia [...] lutego 2019r. utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] lutego 2018r.
Rozpoznając złożoną przez skarżącego skargę Wojewódzki Sad Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia z dnia 23 lipca 2019r., sygn. akt I SA/Bd 242/19 uchylił decyzje wydane przez organ w obu instancjach, tj. z dnia [...] lutego 2018r.oraz [...] lutego 2019 r. W ocenie Sądu zaistniały uzasadnione wątpliwości, co do istnienia przynajmniej części zaległości, o których umorzenie wnioskował Skarżący, z powodu możliwego ich przedawnienia. Organy w obu decyzjach nie dokonały analizy i oceny kwestii przedawnienia należności składkowych, w tym przesłanek skutkujących ewentualnym zawieszeniem lub przerwą biegu przedawnienia wskazanych w art. 41b ust. 2-9 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2019r. poz.299 ze zm., dalej: u.s.r.).
W konsekwencji Sąd zalecił organowi uwzględnienie, po pierwsze, skutków prawnych wynikających z dokonanej wykładni przepisów prawa dotyczących przedawnienia należności z tytułu składek zabezpieczonych hipoteką. Po drugie, zobowiązano organ mając na względzie zmiany przepisów prawnych dotyczących przedawnienia należności z tytułu składek, a także okresy ewentualnego zawieszenia związane z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, ustalenie czy i które konkretnie należności uległy przedawnieniu. Jednocześnie Sąd nakazał podjęcie działań przy współudziale strony zainteresowanej, mających na celu ustalenie faktycznej i aktualnej na dzień wydania decyzji sytuacji materialnej, majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej wnioskodawcy, wystąpienia strat w prowadzonym gospodarstwie rolnym, w kontekście możliwości wystąpienia ważnego interesu zainteresowanego.
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2020r. KRUS częściowo umorzył wnioskowane zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie oraz na ubezpieczenie emerytalno-rentowe w łącznej kwocie [...]zł, wskazując w sentencji decyzji jakich okresów dotyczy umorzenie.
W uzasadnieniu organ podał, że na dzień złożenia wniosku zadłużenie stanowiło kwotę [...]zł (z czego [...] zł to należność główna, [...] zł to odsetki). Wskazano, że zgodnie z art.41 b ust. 1 u.u.s.r. nieopłacone należności z tytułu składek za okres od II kw.2014r. do IV kw.2014r. w kwocie [...]zł (należność główna [...] zł, [...] zł odsetki) zostały odpisane z uwagi na ich przedawnienie. Organ wskazał dalej, że zgodnie z art. 41b ust. 5 tej ustawy, bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Prezes KRUS wskazał, że w związku z tym, iż zadłużenie figurujące na koncie Skarżącego było objęte postępowaniem egzekucyjnym obejmującym składki i odsetki za okres od III kw.2011 r. do I kw. 2014r. składki i odsetki za ten okres na dzień wydania decyzji nie uległy przedawnieniu. Organ podał dalej, że w okresie od dnia [...] maja 2014r. do dnia [...] lutego 2019r. bieg terminu przedawnienia był zawieszony, w związku z trwającym postępowaniem egzekucyjnym w tym okresie.
Organ powołując się na art. 41a ust. 1 pkt. 1 i pkt 2 u.u.s.r. wyjaśnił, że ważny interes zainteresowanego w umorzeniu należności ze względu na trudną sytuację materialną ubezpieczonego, istnieje wtedy, gdy wykonanie obowiązku zapłaty należności mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawowych potrzeb życiowych. Wskazał przy tym, że przy rozpatrywaniu wniosków o umorzenie zadłużenia należy mieć na uwadze także interes społeczny, uwzględniający stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, z których wypłacane są świadczenia wszystkim uprawnionym ubezpieczonym.
Organ podał, że ponownie dokonał analizy akt skarżącego. Wielokrotnie podejmował próbę przeprowadzenia w gospodarstwie strony wizytacji, w celu zbadania jej sytuacji materialnej i życiowej (w dniach [...].06.2018r.,[...].11.2018r., [...].03.2019r.- Skarżący był nieobecny, w dniu [...].05.2019r. - odmówił przeprowadzenia wizytacji w gospodarstwie rolnym, w dniu [...].08.2019r. - był nieobecny). Wskazano, że w dniu [...].11.2019r. skierowano do strony pismo dotyczące wyrażenia zgody na zwizytowanie gospodarstwa i zaproponowano określenie dogodnego terminu wizytacji oraz poinformowano stronę o możliwości czynnego udziału w postępowaniu. Do dnia sporządzenia decyzji Skarżący nie zajął żadnego stanowiska w sprawie. Organ podał ponadto, że w dniu [...].09.2019 r. pozyskano informację z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej o nie korzystaniu przez wnioskodawcę z pomocy społecznej od 2007r.
Organ ponownie dokonując analizy dokumentów znajdujących się w aktach sprawy ustalił, że jedynym źródłem dochodu skarżącego jest gospodarstwo rolne o powierzchni 10,67 ha fizycznych, co stanowi 2,48 ha przeliczeniowych. Ustalono również, że według Głównego Urzędu Statystycznego wartość posiadanych przez skarżącego gruntów rolnych należących do słabej klasy stanowi [...] zł. Pobiera on również dopłaty bezpośrednie z ARiMR. Organ podkreślił, że Skarżący nie wykazuje chęci współpracy w celu znalezienia wyjścia z zadłużenia poprzez ustalenie najbardziej dogodnej formy spłaty.
Zdaniem organu, przywołane przez Skarżącego argumenty dot. śmierci cielaka, na co przedłożył on dokument odbioru padliny, zakupu akumulatora do ciągnika, plandeki oraz okrycia zerwanego dachu dają podstawy do umorzenia części wnioskowanego zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników tj. za okres, w którym wystąpiły zdarzenia losowe. W sprawie brak jest nowych dokumentów potwierdzających zaistnieniem nowych zdarzeń losowych bądź okoliczności spowodowanych działaniem czynników niezależnych od strony, które miałyby wpływ na pogorszenie możliwości płatniczych oraz świadczących o wystąpieniu w gospodarstwie innych zdarzeń skutkujących obciążeniem finansowym, co mogłoby uzasadniać odstąpienie od regulowania należności. Zdaniem organu w aktach brak jest dokumentów, które pozwoliłyby uznać sytuację ekonomiczną Skarżącego za przejściowo trudną. Podkreślono, że składki są wkładem własnym na przyszłą emeryturę i ich opłacanie jest obowiązkiem rolnika, a umorzenie należności składkowych ma negatywny wpływ na wysokość ustalonego w przyszłości świadczenia emerytalno-rentowego.
W złożonej do tut. Sądu skardze (zawartej w trzech pismach: z dnia [...] stycznia i [...] lutego 202r.) skarżący podtrzymał i ponowił wszystkie swoje dotychczasowe wnioski oraz wniósł o umorzenie w całości wszelkich zaległości składkowych do [...] marca 2020r., również z powodu przedawnienia. Skarżący stwierdził, że z uwagi na to, że nie został powiadomiony o wszczęciu wobec niego postępowania egzekucyjnego, wszystkie objęte tym postępowaniem należności składkowe uległy przedawnieniu. Ponadto, zaznaczył, że jeżeli KRUS za egzekwowany okres, potrącił mu składki na ubezpieczenie chorobowe, to żąda ich zwrotu wraz z odsetkami.
Skarżący podniósł, że odwołuje się od wszystkich decyzji z powodu ich nieważności, jak i rażącego bezprawia i w związku z tym żąda ich uchylenia oraz umorzenia zaległości. Wezwał również KRUS w T. do przesłania mu wnioskowanych dokumentów i pism oraz informacji o sposobach załatwienia jego spraw.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu administracji z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie jest związany granicami skargi, co oznacza, że skarga powinna zostać uwzględniona, jeśli tylko Sąd, niezależnie od zarzutów i wniosków w niej sformułowanych, stwierdzi istnienie któregoś z naruszeń prawa, powodujących wzruszenie zaskarżonej decyzji.
Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa.
Przedmiotem sporu jest zasadność częściowego umorzenie przez organ Skarżącemu należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. W pierwszej kolejności podnieść należy, że w niniejszej sprawie tut. Sąd wyrokiem z dnia 23 lipca 2019r. sygn. akt I SA/Bd 242/19 uchylił rozstrzygnięcia organu pierwszej i drugiej instancji wskazując konieczność wyjaśnienia kwestii przedawnienia. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wiążą w sprawie organy których działanie, bezczynność, lub przewlekłe postępowanie było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba, że przepisy prawa uległy zmianie. Ocena prawna, o której stanowi wskazany przepis, może dotyczyć zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego. Zarówno organ jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku.
Wykonując powołany wyżej wyrok tut. Sądu, organ wyjaśnił, że zadłużenie Skarżącego z tytułu nieopłaconych składek na dzień [...] sierpnia 2017r. dotyczyło okresu od III kw. 2011r. do I kw. 2018r. i wynosiło [...] zł. (zaległość) oraz [...] (odsetki). Dalej organ wskazał, że należności za okres od III kw. 2011r. do I kw. 2014r. nie uległy przedawnieniu wobec zawieszenia biegu terminu przedawnienia w toku toczącego się wobec tych należności postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w T.. Natomiast należności za okres od II kw. do IV kw. 2014r. zostały odpisane jako przedawnione. Pozostałe należności nie uległy przedawnieniu (k. 2472- 2430 akt admin.).
Przechodząc zatem do meritum sprawy wyjaśnić należy, że stosownie do treści art. 41 a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r., Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może m.in. umorzyć należności z tytułu składek w całości lub w części.
Brzmienie powyższego przepisu wskazuje, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet zaistnienie przewidzianych w przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi, bowiem wybór sposobu załatwienia wniosku został pozostawiony woli organu. "Uznaniowość" nie oznacza jednak dowolności w orzekaniu organów. Zadaniem organu jest takie zebranie materiału dowodowego, a następnie dokonanie na jego podstawie ustaleń i wyciągnięcie z nich wniosków, by z jednej strony zobowiązany miał pewność przeanalizowania całokształtu jego sytuacji, z drugiej zaś by decyzja ta poddawała się kontroli Sądu.
Kontrolując wydane w danej sprawie decyzje Sąd ocenia sposób przeprowadzenia postępowania w sprawie, w szczególności, czy organ w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy, respektując treść zasady prawdy obiektywnej, czy uwzględnił wszystkie okoliczności danej sprawy, umożliwił stronie czynny udział w postępowaniu a końcowo, czy uzasadnił należycie wydane w sprawie rozstrzygnięcie. Do przestrzegania tych zasad prowadzenia postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej jest zobowiązany na mocy art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Zakres okoliczności, jakie organ powinien ustalić i materiału dowodowego, jaki powinien zgromadzić, jest zdeterminowany treścią przesłanek umorzenia należności, o których mowa w art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Z brzmienia tego przepisu wynika, że przesłankami warunkującymi umorzenie należności jest złożenie w tym zakresie stosownego wniosku i zaistnienie ważnego interesu zainteresowanego. Organ powinien przy tym uwzględnić, z jednej strony możliwości płatnicze wnioskodawcy a z drugiej, stan finansów funduszu emerytalno - rentowego.
Pojęcie ważnego interesu zainteresowanego nie zostało przez ustawodawcę ściśle zdefiniowane, dlatego też o tym, czy w sprawie zachodzi ważny interes zainteresowanego decydują różnorakie czynniki. O jego zaistnieniu świadczyć może zarówno trudna sytuacja finansowa, majątkowa, osobista, czy zdrowotna zobowiązanego, jak i wystąpienie zdarzeń nadzwyczajnych (takich jak klęska żywiołowa, niezawiniona utrata możliwości zarobkowania, choroba lub ciężkie kalectwo), które zaburzyły w istotny sposób codzienne funkcjonowanie strony, w tym negatywnie wpłynęły na stan środków przeznaczonych na zwykłe utrzymanie.
W ocenie Sądu, stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji o częściowym umorzeniu należności podjęte na podstawie art. 41a ust.1 pkt 1 u.u.s.r., nie jest dowolne i znajduje oparcie w materiale dowodowym. Podkreślić należy, że ocenę istnienia przesłanek umorzenia organ odniósł do okoliczności przedstawionych i udokumentowanych przez Skarżącego: śmierci cielaka, na co przedłożył on dokument odbioru padliny, zakupu akumulatora do ciągnika, plandeki oraz okrycia zerwanego dachu. Jednocześnie ustosunkowując się do pozostałych okresów objętych wnioskiem słusznie odwołano się do treści art.41 a ust.1 pkt 1 u.u.s.r. wskazując na obowiązek kierowania się ważnym interesem zobowiązanego i uwzględniania możliwości płatniczych wnioskodawcy oraz stanu funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. W tym kontekście organ wskazał, że skarżący posiada stałe źródło utrzymania, którym jest dochód z gospodarstwa rolnego o areale 10,67 ha, ponadto otrzymuje on dopłaty z ARMIR.
Organ słusznie podniósł że w interesie strony leży opłacanie składek, które są wkładem na przyszłą emeryturę. Ponadto wskazał, że w gospodarstwie nie zaistniały inne (poza powołanymi prze stronę) zdarzenia losowe, skutkujące pogorszeniem możliwości płatniczych. Organ podkreślił również, że podejmował już wobec Skarżącego pozytywne decyzje o umorzeniu, nie mniej trudności finansowe są wynikiem uchylania się od płatności składek przez wiele lat a nie przejściowymi trudnościami ekonomicznymi.
Odnosząc się do żądań zawartych w skardze należy wyjaśnić, że Sąd nie ma kompetencji do umorzenia zaległości ciążących na stronie. Sąd jedynie bada czy organ administracyjny prawidłowo ten stan faktyczny ustalił i czy podjęte rozstrzygnięcie w chwili orzekania miało oparcie w prawie.
Z przedstawionych powodów Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Uznał, iż materiał dowodowy w sprawie został zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Wprawdzie uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest dość lakoniczne, ale – w ocenie Sądu – wystarczające do zrozumienia intencji organu i znajdujące oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym.
Końcowo odnosząc się do wniosków Strony zawartych w piśmie z dnia [...] lipca 2020r. Sąd uznał za bezpodstawne. W pierwszej kolejności wskazać należy, że wniosek o wyłączenie wszystkich sędziów WSA w Bydgoszczy jest wnioskiem o wyłączenie tego Sądu. Wniosek taki jest niedopuszczalny. Nie zasługiwał też na uwzględnienie wniosek o "zniesienie" terminu rozprawy oraz zawieszenie postępowania do czasu – według Skarżącego – realizacji przez KRUS wniosków zawartych w pkt 1-3 pisma Skarżącego. Przepisy ustawy prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują instytucji "zniesienia" terminów. Potraktowanie nawet tego wniosku jako żądanie odroczenia rozprawy nie mogło także odnieść skutku, bowiem podane okoliczności nie stanowią przyczyny odroczenia posiedzenia w rozumieniu art. 109 p.p.s.a. Podobnie należy ocenić wniosek o zwieszenie postępowania, jako nie wskazujący konkretnej przesłanki z art. 123, art. 124 i art. 125 p.p.s.a. Zauważyć należy, że w niniejszej sprawie została zaskarżona decyzja organu, a zatem postepowanie zostało zakończone.
Okoliczność natomiast, że Skarżący składa kolejne wnioski do KRUS, nie oznacza wystąpienia przyczyn, które są przeszkodą do rozpoznania przedmiotowej sprawy zakończonej decyzją administracyjną. Należy też mieć na uwadze regulację art. 7 p.p.s.a., zgodnie z którą sąd administracyjny jest zobowiązany do podejmowania czynności zmierzających do szybkiego załatwienia sprawy i dążyć do jej rozstrzygnięcia na pierwszym posiedzeniu.
Z tych względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.