Uzasadnienie
We wniosku z dnia [...] listopada 2019r. skarżący wniósł o umorzenie należności składkowych za okres od [...] listopada 2013 r. do [...] marca 2014 r., od [...] stycznia 2016 r. do [...] grudnia 2016 r., od [...] stycznia 2018 r. do [...] września 2018 r. oraz od [...] lipca 2019 r. do [...] grudnia 2019 r. w kwocie [...]zł z powodu niemożności ich opłacenia z uwagi na niskie dochody uzyskiwane z gospodarstwa.
Decyzją z dnia [...] stycznia 2020r. Prezes KRUS odmówił umorzenia wnioskowanego zadłużenia.
W uzasadnieniu, powołując się na art. 41a ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia [...] grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U z 2019r., poz.299 ze zm.), dalej: "u.s.r.", podniósł, że ważny interes zainteresowanego w umorzeniu składek ze względu na trudną sytuację materialną ubezpieczonego, istnieje wtedy, gdy wykonanie obowiązku zapłaty należności mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawowych potrzeb życiowych. Jednocześnie przy rozpatrywaniu wniosków o umorzenie zadłużenia należy mieć na uwadze także interes społeczny, uwzględniający stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, z których wypłacane są świadczenia wszystkim uprawnionym ubezpieczonym.
Organ wyjaśnił, że stosownie do art. 41b ust. 1 u.s.r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie natomiast z art. 41b ust. 5 u.s.r., bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Prezes KRUS wskazał, że w związku z tym, iż zadłużenie figurujące na koncie skarżącego było objęte postępowaniem egzekucyjnym obejmującym składki za okres od IV kwartał 2013r. do I kwartału 2014r., wszczętym dnia [...] maja 2014r., a zakończonym dnia [...] lutego 2019r., bieg terminu przedawnienia dla tych składek został wstrzymany i nie uległy one przedawnieniu.
Organ ponownie, dokonując analizy dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, ustalił, że źródłem dochodu skarżącego jest gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha fizycznych, co stanowi [...] ha przeliczeniowych. Według Głównego Urzędu Statystycznego wartość gospodarstwa o takim areale wynosi [...] zł. Corocznie zobowiązany otrzymuje również dopłaty bezpośrednie z ARiMR.
Organ zauważył, że wielokrotnie podejmował próbę przeprowadzenia w gospodarstwie skarżącego wizytacji, w celu zbadania jego sytuacji materialnej i życiowej. Wyjaśnił, że po wcześniejszym powiadomieniu o terminie jej przeprowadzenia: [...] czerwca 2018r., [...] listopada 2018r., [...] marca 2019r. i [...] sierpnia 2019r. skarżący był nieobecny, natomiast w dniu [...] maja 2019r. odmówił przeprowadzenia wizytacji w gospodarstwie rolnym.
Organ podkreślił, że w dniu [...] listopada 2019r. skierowano do skarżącego pismo dotyczące dostarczenia dokumentów wskazujących, że nie może on spłacić figurującego na koncie zadłużenia oraz w sprawie wyrażenia zgody na zwizytowanie gospodarstwa. Zaproponowano również zobowiązanemu określenie dogodnego terminu wizytacji oraz stosownie do postanowień art. 10 k.p.a. poinformowano o możliwości czynnego udziału w postępowaniu. Do dnia sporządzenia decyzji skarżący nie zajął żadnego stanowiska w sprawie. Ponadto w dniu [...] września 2019r. pozyskano informację z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej o niekorzystaniu przez skarżącego z pomocy z opieki od 2007r.
Organ stwierdził, że skarżący nie wykazuje chęci współpracy. Przywołane przez niego argumenty nie zostały w żaden sposób udowodnione. W ocenie organu, bez czynnego udziału skarżącego, nie ma możliwości uzyskania dokumentów, które w sposób wyczerpujący pozwoliłyby na określenia uzyskiwanych przez niego dochodów oraz kosztów utrzymania. Wskazanie jako przesłanki umorzenia niskich dochodów z gospodarstwa, bez przedstawienia dowodów potwierdzających jej istnienie nie może być podstawą uznania przez organ, że skarżący znalazł się w sytuacji, która uniemożliwia spłatę zadłużenia. W związku z powyższym nie daje również podstaw do podjęcia decyzji o umorzeniu.
W złożonej do tut. Sądu skardze (zawartej w trzech pismach) skarżący podtrzymał i ponowił wszystkie swoje dotychczasowe wnioski oraz wniósł o umorzenie w całości wszelkich zaległości składkowych, również z powodu przedawnienia. Skarżący stwierdził, że z uwagi na to, iż nie został powiadomiony o wszczęciu wobec niego postępowania egzekucyjnego, wszystkie objęte tym postępowaniem należności składkowe uległy przedawnieniu. Ponadto zaznaczył, że jeżeli KRUS za egzekwowany okres, potrącił mu składki na ubezpieczenie chorobowe, to żąda ich zwrotu wraz z odsetkami. Skarżący podniósł, że odwołuje się od wszystkich decyzji z powodu ich nieważności, jak i rażącego bezprawia i w związku z tym żąda ich uchylenia oraz umorzenia zaległości. Wezwał również KRUS do przesłania mu wnioskowanych dokumentów i pism oraz informacji o sposobach załatwienia jego spraw.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W piśmie z dnia [...] lipca 2020 r. skarżący powtórzył dotychczasowe i sformułował nowe zarzuty.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo.
Kontroli Sądu poddana została decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] stycznia 2020 r. odmawiająca umorzenia należności składkowych w łącznej kwocie [...]zł za następujące okresy: od [...] listopada 2013 r. do [...] marca 2014 r., od [...] stycznia 2016 r. do [...] grudnia 2016 r., od [...] stycznia 2018 r. do [...] września 2018 r. oraz od [...] lipca 2019 r. do [...] grudnia 2019 r.
Mając na uwadze, że przedmiotem postępowania o umorzenie są należności z tytułu składek za okres od [...] listopada 2013 r. do [...] marca 2014 r. obowiązkiem organu w pierwszym rzędzie było wyjaśnienie w uzasadnieniu decyzji, czy należności te nie wygasły na skutek upływu terminu przedawnienia, ewentualnie, czy i jakie zaistniały okoliczności, które miały wpływ na bieg terminu przedawnienia. Niezbędnym bowiem warunkiem podjęcia przez organ prawidłowej decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek jest ustalenie, czy objęte decyzją należności są zgodnie z przepisami prawa wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Tylko bowiem wobec faktycznie istniejących należności można wydać rozstrzygnięcie merytoryczne, załatwiające sprawę co do istoty, a więc poprzez umorzenie należności lub odmowę ich umorzenia. Stwierdzenie przedawnienia należności uniemożliwia prowadzenie postępowania w sprawie z wniosku o ich umorzenie i powoduje konieczność umorzenia tego postępowania w całości lub w części, z uwagi na jego bezprzedmiotowość.
Należy zauważyć, że zgodnie z art. 41b ust. 1 u.s.r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 2-7, w których to przepisach uregulowano kwestie związane z biegiem terminu przedawnienia, w tym związanych z jego zawieszeniem bądź przerwaniem. Art. 41b ust. 1 w podanym brzmieniu obowiązuje od dnia [...] stycznia 2012 r. na podstawie art. 2 pkt 1 ustawy z dnia [...] września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. Nr 232, poz. 1378). Zważywszy, że przedmiotem postępowania o umorzenie są należności z tytułu składek za okres od [...] listopada 2013 r. do [...] marca 2014 r., a zatem składek, które stały się wymagalne po dniu [...] stycznia 2012 r., zastosowanie ma do nich 5-letni termin przedawnienia.
Wskazać również trzeba, że w myśl art. 41b ust. 5 u.s.r. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.
W zaskarżonej decyzji organ stwierdził, że zadłużenie figurujące na koncie skarżącego było objęte postępowaniem egzekucyjnym obejmującym składki za okres od IV kwartału 2013 r. do I kwartału 2014 r. wszczętym w dniu [...] maja 2014 r., a zakończonym w dniu [...] lutego 2019 r., a zatem bieg terminu przedawnienia tych składek został wstrzymany i nie uległy one przedawnieniu. Organ zatem przyjął, że w odniesieniu do wskazanych składek nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Prezes KRUS jednak nie wyjaśnił co było pierwszą czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, czy dłużnik został o tej czynności powiadomiony i w jaki sposób nastąpiło zakończenie postępowania egzekucyjnego. W skardze zobowiązany utrzymuje, powołując się na art. 41b ust. 5 u.s.r., że nie został zawiadomiony o egzekucji. W zaskarżonej decyzji nie wyjaśniono także jakie konkretne należności składkowe objęte wnioskiem skarżącego dochodzone są w postępowaniu egzekucyjnym. W aktach sprawy brak jest też dokumentów pozwalających na ustalenie powyższych kwestii. Nie sposób zatem zweryfikować, czy termin przedawnienia należności składkowych za wymienione okresy uległ – na podstawie art. 41b ust. 5 u.s.r. - rzeczywiście zawieszeniu.
W tej sytuacji przedwczesna byłaby kontrola prawidłowości odmowy przez organ umorzenia należności składkowych w łącznej kwocie [...]zł. Należy jedynie uwypuklić, że zgodnie z art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek na ubezpieczenie. W kontekście tego przepisu obowiązkiem organu jest ustalenie, czy w sprawie występuje ważny interes zainteresowanego, przy uwzględnieniu jego możliwości płatniczych oraz stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Pojęcie ważnego interesu zainteresowanego nie zostało przez ustawodawcę zdefiniowane, a na jego wystąpienie wskazywać może trudna sytuacja finansowa, osobista, czy zdrowotna zobowiązanego. Ważny interes istnieje wówczas, gdy wykonanie obowiązku zapłaty należności mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. P. jednak dla ustalenia sytuacji bytowej i materialnej istotne jest ustalenie dochodów i wydatków, a także relacji pomiędzy dochodami a wydatkami koniecznymi dla egzystencji wnioskodawcy, z uwzględnieniem jego rodziny, bądź innych osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, wnioskodawca powinien przedstawić rzetelne informacje poparte stosownymi dokumentami, umożliwiające organowi dokonanie analizy i oceny w tym zakresie. Podobną aktywność powinien przejawiać wnioskodawca dla wykazania swojej sytuacji zdrowotnej.
Ponownie rozpatrując sprawę organ wyjaśni - w odniesieniu do składek za okres od [...] listopada 2013 r. do [...] marca 2014 r - co było pierwszą czynnością zmierzającą do wyegzekwowania tych należności, czy dłużnik został o tej czynności powiadomiony, w jaki sposób nastąpiło zakończenie postępowania egzekucyjnego i jakie konkretne należności składkowe objęte wnioskiem skarżącego dochodzone są w postępowaniu egzekucyjnym. Do akt sprawy organ załączy stosowne dokumenty pozwalające zweryfikować w tym względzie ustalenia organu. Niewyjaśnienie przez organ tych kwestii narusza art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a.
Z podanych przyczyn, skargę należało zatem uwzględnić. Natomiast poza zakresem kognicji Sądu pozostają szeroko opisane w skardze oraz w piśmie z dnia [...] lipca 2020 r. inne kwestie dotyczące w szczególności: wyłączenia pracowników KRUS, uchylenia innych decyzji, przyznania w całości zasiłków chorobowych, sporządzenia wykazu okresów ubezpieczeniowych, zapłaty zadośćuczynienia. W tych sprawach strona powinna zwrócić się do właściwych do ich rozpoznania organów administracji i sądów powszechnych. Należy podkreślić, że po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, którą wyznacza ocena legalności działań organu oraz kwestii prawnych stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. W rozważanej sprawie przedmiotem sprawy była kwestia umorzenia należności składkowych za wskazane okresy i w tym zakresie procedował Sąd, dokonując kontroli legalności decyzji wydanej przez Prezesa KRUS.
Nie ma także podstaw prawnych do zniesienia terminu rozprawy, zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego. Przepisy nie przewidują też instytucji wyłączenia sądu (wszystkich sędziów).
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.