Uzasadnienie
Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w T. prowadził postępowanie egzekucyjne na wniosek wierzyciela - P. S. w T. - na podstawie tytułów wykonawczych: nr [...] [...] z dnia [...]., nr [...] [...] z dnia [...]. oraz nr [...] [...] z dnia [...]., wystawionych na D. L., w łącznej kwocie należności głównej [...] zł. Celem wyegzekwowania powyższych należności organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych oraz wynagrodzenia za pracę zobowiązanego w Zakładzie [...]. Postanowieniem z dnia [...]. postępowanie egzekucyjne zostało umorzone z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Ponieważ powstałe w toku postępowania egzekucyjnego koszty egzekucyjne nie mogły być wyegzekwowane od zobowiązanego, pismem z dnia [...]. organ egzekucyjny zawiadomił wierzyciela o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego w kwocie [...]zł. Pismem z dnia [...]. wierzyciel wystąpił do organu egzekucyjnego z wnioskiem o wydanie postanowienia w sprawie wysokości kosztów egzekucyjnych.
W konsekwencji, postanowieniem z dnia [...]. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w T. obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułów wykonawczych w kwocie [...]zł.
W złożonym zażaleniu wierzyciel wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Zarzucił, że organ egzekucyjny w wydanym postanowieniu nie podał podstawy prawnej. Zakwestionował prawo do naliczania opłat za czynności egzekucyjne skierowane do pustych rachunków bankowych wskazując, że zajęciu podlega wyłącznie wierzytelność pieniężna, a nie sam rachunek bankowy. W ocenie wierzyciela, obciążenie kosztami egzekucyjnymi jest również niezgodne z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r. sygn. akt SK 31/14, w którym uznano, że przepisy art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 ustawy z dnia [...]. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej, są niezgodne z Konstytucją.
Rozpatrując zażalenie, Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...]. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
W uzasadnieniu organ wskazał na zasady ustalania kosztów egzekucyjnych określone w art. 64c § 1, § 2, § 4, § 6, § 6a pkt 2, § 7, § 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019r. poz. 1438 ze zm., dalej: "u.p.e.a."). Podał, że w rozpatrywanej sprawie, na łączną kwotę kosztów egzekucyjnych powstałych w toku postępowania egzekucyjnego składają się: opłata manipulacyjna oraz opłata za zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych, których łączna kwota wynosi [...] zł. Z uwagi na wysokość egzekwowanej należności, opłata manipulacyjna wyniosła: dla tytułu wykonawczego nr [...] [...] - [...] zł (1% kwoty egzekwowanych należności w wysokości [...] zł), dla tytułu wykonawczego nr [...] [...] - [...] zł (1% kwoty egzekwowanych należności w wysokości [...] zł) oraz dla tytułu wykonawczego nr [...] [...] - [...] zł (1% kwoty egzekwowanych należności w wysokości [...] zł, nie mniej jednak niż [...] zł [...] gr.).
W kwestii naliczenia opłat za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego organ odwołał się do treści art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a. Podał, że w rozpatrywanej sprawie organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych prowadzonych przez: Euro Bank S.A. we Wrocławiu i Santander Bank Polska S.A. w Warszawie. W konsekwencji podjętych czynności egzekucyjnych organ naliczył opłatę wynosząca 5% kwoty egzekwowanych należności (wraz z odsetkami za zwłokę) odpowiednio: dla tytułu wykonawczego nr [...] [...] w wysokości [...] zł, dla tytułu wykonawczego nr [...] [...] w wysokości [...] zł oraz dla tytułu wykonawczego nr [...] [...] w wysokości [...] zł.
Odnosząc się do zarzutu, że naliczenie opłaty egzekucyjnej na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. jest możliwe jedynie wówczas, gdy na zajętym rachunku bankowym znajduje się wierzytelność pieniężna organ wskazał, że zgodnie z art. 64 § 9 pkt 2 tej ustawy, obowiązek uiszczenia opłaty powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. W przedmiotowej sprawie zawiadomienia o zajęciu Euro Bank S.A. we Wrocławiu odebrał w dniu [...]., Santander Bank Polska S.A. w Warszawie odebrał w dniu [...]. i ponownie Euro Bank S.A. we Wrocławiu odebrał w dniu [...]. W ocenie organu, skoro dopełniono wymogów odnoszących się do zgodnego z przepisami zastosowania tego środka egzekucyjnego, nie można przyjąć, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, na którym brak jakichkolwiek środków pieniężnych, nie stanowi zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, w rozumieniu art. 80 § 2 tej ustawy. Ponadto, z odpowiedzi na skierowane do Santander Bank Polska S.A. w Warszawie zawiadomienie z dnia [...]. o zajęciu rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego wynika, że do zajętego rachunku bankowego nastąpił zbieg egzekucji administracyjnej z egzekucją sądową. Jednocześnie Bank poinformował, że stosownie do przepisu art. 889 § 3 k.p.c. wstrzymuje się z wypłatą zajętych kwot, a zajęte wierzytelności wypłaci po przekazaniu wszystkich spraw w trybie art. 7731 k.p.c. komornikowi, który prowadzi dalszą egzekucję. W tym przypadku zatem doszło do zajęcia wierzytelności, jednak w wyniku przeszkód w realizacji zajęcia, nie uzyskano żadnej kwoty. Bezskuteczność egzekucji, nie świadczy jednak o naruszeniu art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., który za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych przewiduje opłatę w wysokości 5% kwoty egzekwowanej (a nie wyegzekwowanej) należności, nie mniej jednak niż [...] zł 20 gr.
Zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, biorąc pod uwagę wysokość egzekwowanych należności, ustalona przez organ egzekucyjny kwota kosztów egzekucyjnych w wysokości [...] zł jest kwotą, która nie pozostaje w oderwaniu od nakładów pracy organu egzekucyjnego. Organ egzekucyjny poszukiwał majątku zobowiązanego, korzystając z różnych baz danych dostępnych organowi egzekucyjnemu (czynności te szczegółowo opisane zostały w postanowieniu organu egzekucyjnego w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego). Organ egzekucyjny ustalił również rachunki bankowe zobowiązanego, a następnie skierował zawiadomienia o ich zajęciu. W ocenie organu odwoławczego, naliczone opłaty egzekucyjne są adekwatne do podjętych przez organ egzekucyjny czynności.
Odnosząc się do zarzutu braku podania podstawy prawnej w wydanym postanowieniu organ wskazał, że podstawę prawną zaskarżonego postanowienia stanowią przepisy art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 oraz art. 64c § 4 i § 7 u.p.e.a. W zaskarżonym rozstrzygnięciu, organ egzekucyjny podał prawidłową kwotę kosztów egzekucyjnych, podstawę prawną ich określenia, sposób wyliczenia oraz szczegółowo wskazał, odrębnie dla każdego tytułu wykonawczego, co składa się na kwotę kosztów egzekucyjnych.
Zdaniem organu, koszty egzekucyjne, którymi obciążono wierzyciela naliczone zostały z uwzględnieniem standardów określonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r. sygn. akt SK 31/14, a ich wysokość nie powoduje zerwania związku między świadczeniem organu a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Organ w tym zakresie odwołał się do akceptowanej w orzecznictwie NSA (m. in. w wyrokach z dnia 28 lutego 2019r. sygn. akt II FSK 2094/18 oraz z dnia 24 maja 2019r. sygn. akt II FSK 407/19), metody zachowania ustawowej proporcji, przejmując z ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji różnice w wysokości opłat. W ocenie organu, przyjmując, iż opłata za zajęcie nieruchomości wynosi 8%, a jej maksymalna wysokość ograniczona została do kwoty [...]zł, wypełnieniem wymogu miarkowania kosztów będzie przyjęcie proporcji od tej maksymalnej stawki z uwzględnieniem stawki procentowej dla zajęcia innej wierzytelności. Zatem, zachowując proporcję - 5% opłata za zajęcie innej wierzytelności może wynosić maksymalnie [...] zł. Organ egzekucyjny ustalił opłatę egzekucyjną za zajęcie innej wierzytelności pieniężnej na poziomie [...] zł, a więc opłata ta jest znacznie poniżej wyznaczonego w przedstawiony wyżej sposób poziomu. W przypadku opłaty manipulacyjnej organ stwierdził, że zasadne jest przyjęcie analogicznego sposobu ustalania maksymalnej opłaty. Zatem odwołując się do art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. organ przyjął, że opłata manipulacyjna stanowiąca 1% egzekwowanej należności nie może być wyższa niż [...] zł. W tym przypadku również ustalona przez organ egzekucyjny opłata manipulacyjna w wysokości [...] zł nie przekracza kwoty granicznej.
W skardze, P. S. w T. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. z dnia [...]. i umorzenie postępowania w sprawie obciążenia skarżącego kosztami bezskutecznej egzekucji. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie: art. 64c § 1, § 4 i § 7 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że istnieje obowiązek skarżącej do zapłaty kosztów postępowania egzekucyjnego we wskazanej wysokości, mimo braku zastosowania środka egzekucyjnego prowadzącego bezpośrednio do wyegzekwowania długu, a w konsekwencji braku egzekucji należności; niewłaściwe zastosowanie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia [...]. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018r. poz. 2096 ze zm., dalej: "k.p.a.") poprzez wydanie wadliwego postanowienia utrzymującego w mocy postanowienie organu pierwszej instancji; niezastosowanie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez brak uchylenia postanowienia organu pierwszej instancji; niezastosowanie art. 64e § 1 oraz § 2 pkt 1, 2 u.p.e.a. poprzez niezastosowania umorzenia kosztów egzekucyjnych, brak uwzględnienia, że skarżący jest państwową jednostką organizacyjną finansowaną z budżetu państwa jak i organ egzekucyjny oraz, że przypisane koszty egzekucyjne na skarżącego na rzecz Urzędu Skarbowego w T. doprowadzi do przekazania tych kosztów między jednostkami budżetu państwa, co jest nieekonomiczne i gospodarczo irracjonalne oraz nieuzasadnione w świetle stwierdzenia przez organ egzekucyjny nieściągalności kosztów od zobowiązanego D. L..
Uzasadniając skargę skarżący wskazał, że nie doszło do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, dlatego brak jest podstaw do naliczenia opłaty egzekucyjnej z tego tytułu. W ocenie skarżącego, zasada celowości postępowania egzekucyjnego sprzeciwia się pobieraniu opłat za czynności, co do których przed ich podjęciem można stwierdzić, że nie doprowadzą do przymusowego wyegzekwowania należności. Skarżący zaznaczył, że stanowisko o braku celowości prowadzenia egzekucji zajął również organ egzekucyjny w postanowieniu z dnia [...]. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego stwierdzając, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Zdaniem skarżącego, podjęte czynności były zbędne i nie przyniosły żadnych efektów. Skarżący zarzucił również, że organ nadzoru nie uwzględnił najnowszego orzecznictwa sądów administracyjnych w sprawie wyroku Trybunał Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r. sygn. akt SK 31/14 nakazującego miarkowanie kosztów egzekucyjnych. W ocenie strony, naliczona opłata egzekucyjna nie uwzględnia stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania poszczególnych czynności oraz nakładu pracy organu egzekucyjnego. Zdaniem skarżącego, obciążenie jednostki budżetowej Skarbu Państwa kosztami egzekucyjnymi jest nieracjonalne, a organ egzekucyjny miał obowiązek ich umorzenia na podstawie art. 64e § 1, § 2 pkt 1 i § 3 u.p.e.a.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o umorzenie postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość, ewentualnie o oddalenie skargi. Organ wskazał, że postanowieniem z dnia [...]. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w T. umorzył koszty egzekucyjne w łącznej wysokości [...] zł obciążające wierzyciela - P. S. w T. postanowieniem z dnia [...]. powstałe w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] [...], nr [...] [...] oraz nr [...] [...] wobec zobowiązanego D. L.. Organ egzekucyjny w wydanym postanowieniu wskazał, że w sprawie zaistniała przesłanka ważnego interesu publicznego, z uwagi na aktualną sytuację epidemiologiczną w Polsce oraz skalę zadań m. in. w zakresie nadzoru nad działaniami mającymi na celu dobro i zdrowie publiczne obywateli wykonywanych przez państwową służbę sanitarną, pozwalająca na zastosowanie nadzwyczajnej instytucji jaką jest umorzenie kosztów egzekucyjnych. Postanowienie to jest ostateczne w administracyjnym toku instancji. Organ podkreślił, że warunkiem umorzenia kosztów egzekucyjnych (o których mowa wyżej) jest funkcjonowanie w obrocie prawnym postanowienia określającego ich wysokość i obciążającego wierzyciela.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2019r. poz. 2325 dalej jako "p.p.s.a.") wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Oceniając zaskarżone postanowienie według podanych kryteriów stwierdzić należy, iż narusza ono prawo w stopniu uzasadniającym jego uchylenie.
Dyrektor Izby Skarbowej po rozpatrzeniu zażalenia, utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w T. z dnia [...]. o obciążeniu wierzyciela - P. S. w T. kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości [...] zł prowadzonego wobec D. L..
Z ustaleń faktycznych sprawy wynika, że w toku postępowania egzekucyjnego Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w T. zawiadomieniem z dnia [...]. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego prowadzonego przez Euro Bank S.A. we Wrocławiu. Zawiadomienie o zajęciu wraz z odpisem tytułu wykonawczego Nr [...] [...] doręczono zobowiązanemu w dniu [...] r. W odpowiedzi na zajęcie, pismem z dnia [...] r. Bank poinformował o braku na rachunku bankowym środków podlegających zajęciu, saldo klienta jest zerowe, a obroty nie występują od [...].
Następnie, [...] r. organ egzekucyjny skierował zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego do Santander Bank Polska S.A. w Warszawie, które doręczono wraz z odpisem tytułu wykonawczego Nr [...] [...] w dniu [...] r. W odpowiedzi na zajęcie, pismem z [...] r. Bank powiadomił o przeszkodzie w realizacji zajęcia spowodowanej zbiegiem egzekucji administracyjnej z egzekucją sądową.
Kolejnym zawiadomieniem z dnia [...]. organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego zobowiązanego w Euro Banku S.A. we Wrocławiu, którym objęte zostały wymienione w nim, wszystkie tytuły wykonawcze. Dłużnik zajętej wierzytelności poinformował o braku środków podlegających zajęciu, saldo klienta jest zerowe, żadne obroty na rachunku nie wystąpiły od dnia jego otwarcia, tj. od dnia [...].
Na podstawie zawiadomienia z dnia [...]. organ egzekucyjny dokonał również zajęcia wynagrodzenia za pracę w Zakładzie [...] w B..
Postanowieniem z dnia [...] r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w T., na podstawie art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych Nr [...] [...], Nr [...] [...] oraz Nr [...] [...], z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Organ egzekucyjny uznał, iż w toku postępowania egzekucyjnego nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.
Następnie, organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...]. obciążył wierzyciela - P. S. w T. kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości [...] zł (w tym [...] zł opłaty za zajęcie wierzytelności i [...] zł opłaty manipulacyjne). Po rozpoznaniu zażalenia, Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...]. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego. Na postanowienie organu odwoławczego, strona wniosła skargę do tutejszego Sądu pismem z dnia [...]. (wpływ do Izby Administracji Skarbowej w B. [...].).
Niezależnie od tego, w aktach sprawy znajduje się kserokopia postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w T. z dnia [...]., wydanego po rozpoznaniu wniosku wierzyciela z dnia [...]., o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych w łącznej wysokości [...] zł oraz kserokopia postanowienia tego organu z dnia [...]., uchylającego swoje postanowienie z [...]. w całości i umarzającego wymienione koszty egzekucyjne.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wnioskuje alternatywnie o umorzenie postępowania z uwagi na bezprzedmiotowość, względnie o oddalenie skargi.
W ocenie składu orzekającego, umorzenie kosztów egzekucyjnych po wniesieniu skargi na postanowienie w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, kwestionującej prawidłowość i zasadność jego wydania, nie czyni bezprzedmiotowym postępowania sądowoadministracyjnego, zainicjowanego skargą strony. W myśl art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, jeżeli stało się ono bezprzedmiotowe. Zasadniczo bezprzedmiotowość postępowania wystąpi w sytuacji, gdy po wniesieniu skargi, w toku postępowania sądowoadministracyjnego przestanie istnieć przedmiot zaskarżenia. Innymi słowy, postępowanie przed sądem staje się bezprzedmiotowe, jeżeli w jego trakcie wystąpiły zdarzenia, w następstwie których przestaje istnieć sprawa sądowoadministracyjna. W cytowanym przepisie chodzi o przeszkodę mającą charakter trwały, uniemożliwiającą prowadzenie dalszego postępowania w sprawie (v. wyrok NSA w dnia 21 lutego 2017 r. sygn. akt II OSK 2798/15, LEX nr 2261496). Sytuacja taka wystąpi wówczas, gdy np. zaskarżone rozstrzygnięcie zostanie pozbawione bytu prawnego wskutek skorzystania przez organ, który je wydał, z uprawnień autokontrolnych przewidzianych w art. 54 § 3 p.p.s.a, a nie np. gdy tylko wydanie samego rozstrzygnięcia stało się zbędne. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 20 stycznia 2011 r., sygn. akt III SK 20/10, LEX nr 794506 stwierdził, że: (...) postępowanie administracyjne, inaczej niż postępowanie cywilne, staje się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 K.p.a. tylko wtedy, gdy brak jest sprawy administracyjnej, która może być załatwiona decyzją, nie zaś wtedy, gdy wydanie decyzji staje się zbędne. Pogląd ten można odnieść odpowiednio do postępowania sądowoadministracyjnego, z uwagi na zbieżność samej istoty konstrukcji bezprzedmiotowości postępowania.
Umorzenie kosztów egzekucyjnych, nie czyni bezprzedmiotową skargi strony, na pozostające w obiegu prawnym postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie obciążenia wierzyciela tymi kosztami, a więc kreujące ten obowiązek, który w myśl art. 64c § 1 u.p.e.a., co do zasady powinien obciążać zobowiązanego, a nie wierzyciela. Przeciwnie, dopóty, dopóki należność jest sporna, a strona nie zgadza sią z nałożonym na nią obowiązkiem świadczenia na rzecz organu kwestionując go i korzysta w związku z tym z przysługujących jej środków prawnych, umorzenie spornych kosztów egzekucyjnych należy uznać za przedwczesne, a w konsekwencji, nie zamykające stronie drogi do kwestionowania stanowiska organu. Umorzenie postępowania sądowoadministracyjnego, skutkowałoby w okolicznościach tej sprawy pozostawieniem w obiegu prawnym wadliwego rozstrzygnięcia, mimo złożenia przez stronę prawnie skutecznej skargi do sądu administracyjnego. Przyjęcie dopuszczalności takiego sposobu procedowania, byłoby sprzeczne z ustrojową rolą sądów administracyjnych i zakresem sprawowanego przez nie wymiaru sprawiedliwości, jakim jest kontrola działalności administracji publicznej, sprawowana pod względem zgodności z prawem.
Należy zatem uznać, że skoro skarga jest dopuszczalna i została prawidłowo wniesiona przez stronę, istnieje konieczność jej rozpoznania. W skardze sformułowano m.in. zarzut naruszenia przepisów art.64c §1, §4 i §7 u.p.e.a. przez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że istnieje obowiązek skarżącego do zapłaty kosztów postępowania egzekucyjnego we wskazanej wysokości, mimo braku zastosowania środka egzekucyjnego prowadzącego bezpośrednio do wyegzekwowania długu, a w konsekwencji braku egzekucji należności. Zdaniem skarżącego, organ egzekucyjny nie ma prawa pobierać opłaty za zajęcie "pustego konta". Zajęciu podlega bowiem wierzytelność pieniężna, a nie rachunek bankowy, a do takiego zajęcia w niniejszej egzekucji nie doszło.
W spornej w sprawie kwestii zasadności naliczenia i obciążenia wierzyciela opłatą za zajęcie wierzytelności z podanych w postanowieniu organu egzekucyjnego rachunków bankowych należy wskazać, że w myśl art. 64 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny, w egzekucji należności pieniężnych, pobiera określone w tym przepisie opłaty za dokonane czynności egzekucyjne. Organ egzekucyjny pobiera opłatę m.in. za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 tego przepisu wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.) oraz opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych, która wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1,40 zł (art. 64 § 6 u.p.e.a.). Ustalając wysokość opłaty należy wykazać, jakie konkretne czynności organu egzekucyjnego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym, miały wpływ na powstanie kosztów egzekucyjnych w ustalonej wysokości.
Natomiast zgodnie z art. 64c § 1 ustawy egzekucyjnej, opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają zobowiązanego. Co do zasady zatem, to zobowiązany ponosi koszty prowadzonego postępowania egzekucyjnego.
Wyjątek od zasady obciążenia zobowiązanego kosztami postępowania egzekucyjnego w administracji został przewidziany w art. 64c § 4 u.p.e.a., zgodnie z którym wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego.
W takiej sytuacji, wierzyciel nie tylko nie odzyskuje od zobowiązanego dochodzonej należności, ale jest obciążany kosztami bezskutecznej egzekucji. Dlatego też, oprócz wskazania podstawy prawnej obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, organ egzekucyjny winien wziąć pod uwagę, czy rozstrzygnięcie o kosztach będzie zgodne z zasadami ogólnymi postępowania egzekucyjnego zawartymi w ustawie, w szczególności zasadą celowości postępowania, tj. czy nie obciąża się wierzyciela opłatami za czynności, co do których już przed ich podjęciem wiadomo, że nie doprowadzą do pokrycia kosztów egzekucyjnych. Zatem, zasady ogólne postępowania egzekucyjnego muszą być brane pod uwagę przy wydaniu orzeczenia w zakresie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 lutego 2014 r., sygn. akt II FSK 687/12 (wszystkie wyroki powołane w uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych) celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego. W przypadku egzekwowania należności pieniężnych postępowanie egzekucyjne powinno doprowadzić co do zasady do odzyskania należności od zobowiązanego, zatem majątek wierzyciela powinien ulec powiększeniu, a nie uszczupleniu.
Sąd w składzie orzekającym podziela również pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z dnia 06 kwietnia 2017 r., o sygn. akt II FSK 693/15, iż opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Stosownie bowiem do treści art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2 tegoż artykułu, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. We właściwym odczytaniu wyżej przywołanego przepisu wystarczającym jest zastosowanie wykładni językowej. Zasadniczy prymat tego rodzaju wykładni prawa wynika z faktu, że prawo dociera do adresatów w postaci konkretnych przepisów prawnych i mogą oni oczekiwać, że ich obowiązki, czy uprawnienia są kształtowane treścią tekstu prawnego (zob. B. Brzeziński, Wykładnia prawa podatkowego, Gdańsk 2013, s. 24). Treść cytowanego wyżej tekstu prawnego, nie pozostawia jakichkolwiek wątpliwości, że opłata egzekucyjna w wysokości wyżej określonej, może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Jednocześnie w cytowanym przepisie ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że także w doktrynie prawa od dawna podnosi się, że podstawową wadą konstrukcyjną omawianych regulacji jest brak jakiejkolwiek zależności pomiędzy poborem opłat a skutecznością prowadzonej egzekucji, co prowadzi w niektórych sytuacjach do generowania wysokich kosztów egzekucyjnych, przy jednoczesnym braku realizacji, chociażby w części, dochodzonego obowiązku pieniężnego (zob. R. Hauser, W. Piątek w: R. Hauser, A. Skoczylas (red.), Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2016, s. 327). Podobne stanowisko NSA zaprezentował w wyrokach z dnia 19 lutego 2019 r., II FSK 589/17; z dnia 20 marca 2018 r., II FSK 778/16; z dnia 6 kwietnia 2017 r., II FSK 778/16 i II FSK 693/15.
Mając na uwadze powyższe, organ egzekucyjny bezpodstawnie obciążył wierzyciela opłatą wyliczoną na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. z tytułu zajęcia zawiadomieniami z dnia [...]. i z dnia [...]. rachunku bankowego prowadzonego przez Euro Bank S.A. we Wrocławiu. Zgodnie z informacją udzieloną przez Bank na zajętym rachunku brak było środków podlegających zajęciu, saldo klienta jest zerowe, żadne obroty na rachunku nie wystąpiły od dnia jego otwarcia, tj. od dnia [...]. Nie można zatem uznać, że w toku egzekucji doszło do zajęcia wierzytelności, ponieważ w istocie zajęcie rachunku bankowego okazało się nieskuteczne. W aktach sprawy brak jest informacji, aby od momentu wszczęcia egzekucji do jej zakończenia poprzez umorzenie postępowania egzekucyjnego, na zajęty rachunek bankowy wpłynęły środki pieniężne, umożliwiające chociażby częściowe zaspokojenie wierzyciela. Także w przypadku zajęcia rachunku bankowego w Santander Bank Polska S.A. w Warszawie, zasadność naliczenia opłaty egzekucyjnej nie znajduje odzwierciedlenia w aktach sprawy. Wprawdzie Bank w odpowiedzi na zajęcie poinformował o zbiegu egzekucji oraz, że wstrzymuje się z wypłatą zajętych kwot. Jednak brak jest w aktach sprawy jednoznacznej informacji, o chociażby częściowym przekazaniu środków w związku z dokonanym zajęciem wierzytelności. Co więcej, w wydanym [...]. postanowieniu w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego stwierdzono, że Santander Bank Polska S.A. w Warszawie, w odpowiedzi z dnia [...]. na dokonane zajęcie wierzytelności poinformował organ egzekucyjny, że saldo rachunku jest ujemne, a w okresie ostatnich 6 miesięcy wystąpiły jedynie opłaty i prowizje za prowadzenie rachunku (k. 33). W rezultacie, organ egzekucyjny uznał, że w prowadzonym postępowaniu nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, a dalsze prowadzenie egzekucji jest bezcelowe.
Skoro przepisy ustawy egzekucyjnej nie przewidują opłaty za zajęcie samego rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, to dopóki nie dojdzie do efektywnego zajęcia konkretnej wierzytelności, nie ma podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.
W tym zakresie Sąd uznał skargę za zasadną.
Oceny tej nie zmienia nawiązanie przez organ odwoławczy do treści przepisu art. 80 § 1 i 2 u.p.e.a. Przepis ten wskazuje bowiem, w jaki sposób dokonuje się czynności zajęcia rachunku bankowego i w żaden sposób nie potwierdza stanowiska, że zajęcie wierzytelności można utożsamiać z zajęciem samego rachunku bankowego. Przeciwnie, w przepisie art. 80 § 2 u.p.e.a. mowa jest o "zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego", co dowodzi, że warunkiem zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego jest istnienie na zajętym rachunku bankowym środków pieniężnych. Nie sposób również doszukać się korelacji między przesłankami obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, a skutkami jakie wywołuje dla kwestii przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego zastosowanie środka egzekucyjnego, w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, z uwagi na ich odrębny przedmiot, zakres regulacji i realizowane cele.
Natomiast, niezależnie od powyższego, zasadnie organ egzekucyjny naliczył i obciążył wierzyciela na podstawie art. 64 ust. 6 u.p.e.a. opłatą manipulacyjną w łącznej wysokości [...] zł (dla tytułu wykonawczego Nr [...] [...] - [...] zł, dla tytułu wykonawczego Nr [...] [...] - [...] zł oraz dla tytułu wykonawczego Nr [...] [...] - [...] zł). Opłata manipulacyjna jest odrębną opłatą, naliczaną obok innych opłat za dokonanie poszczególnych czynności egzekucyjnych i jest ona należna organowi egzekucyjnemu nawet wówczas, gdyby po doręczeniu zobowiązanemu tytułu wykonawczego okazało się, że egzekucja jest bezskuteczna z uwagi na brak majątku zobowiązanego. Jest ona niezależna od zastosowanych środków egzekucyjnych i wyegzekwowania jakichkolwiek kwot na poczet dochodzonej wierzytelności. Z przepisu art. 64 § 10 u.p.e.a. wynika, że obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Opłata manipulacyjna stanowi swego rodzaju zwrot wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny za wszelkie podejmowane czynności manipulacyjne (np. wystawienie i doręczenie tytułu wykonawczego) dokonane w toku prowadzonej egzekucji, a obowiązek jej zapłaty, nie zależy od efektów tych czynności i całego postępowania egzekucyjnego.
W rozpoznawanej sprawie naliczenie opłaty manipulacyjnej było zasadne, bowiem organ egzekucyjny wystawił i doręczył zobowiązanemu odpisy tytułów wykonawczych. Nadto, zważywszy na przeprowadzone w toku egzekucji czynności, naliczenie opłaty w kwocie [...]zł należy uznać za zgodne ze standardami wynikającymi z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. w sprawie SK 31/14. Z wyroku tego nie wynika, że wysokość opłaty manipulacyjnej musi zawsze odpowiadać wartości nakładu pracy organu egzekucyjnego bądź faktycznie poniesionym przez organ wydatkom. Przeciwnie, Trybunał podkreślił, że z samej istoty opłat wynika, iż nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego oraz że pełnią one funkcję fiskalną, służąc finansowaniu aparatu egzekucyjnego. Za niesprzeczne z Konstytucją Trybunał uznał stosunkowe określenie wysokości opłaty. Natomiast zdaniem Trybunału ustawodawca powinien ustalić przy tym górną kwotę opłaty, w sytuacji bowiem należności o znacznej wartości brak takiej górnej granicy może powodować "całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat". Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie występuje, bowiem naliczona opłata manipulacyjna, nie realizuje w nadmiernym stopniu funkcji represyjnej i spełnia standard określony w wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Uzasadniając wysokość jej naliczenia kosztów egzekucyjnych, organ odwoławczy trafnie nawiązał do regulacji ustawy egzekucyjnej, dotyczącej wysokości naliczania kosztów egzekucyjnych w przypadku egzekucji z nieruchomości. W przepisie art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. ustawodawca określił wysokość opłaty za zajęcie nieruchomości w wysokości 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż [...] zł. W zależności od stopnia skomplikowania czynności ustawodawca określił odmiennie wysokości opłat: 4% za zajęcie świadczeń z ubezpieczenia społecznego i wynagrodzenia za pracę, 5% za pobranie pieniędzy i zajęcie innej wierzytelności, 6% za zajęcie ruchomości i 8% za zajęcie nieruchomości. Zdaniem Sądu, przy braku pełnej ustawowej regulacji organ zasadnie przyjął, że jeśli maksymalna opłata dla zajęcia nieruchomości wynosi kwotę [...]zł stanowiącą 8% egzekwowanej należności, to maksymalna opłata manipulacyjna stanowiąca 1% egzekwowanej należności nie może być wyższa niż [...] zł (1 x [...]). W analizowanej sprawie, kwota opłaty manipulacyjnej ([...] zł) nie przekracza ustalonej powyższą metodą maksymalnej kwot opłat. W ocenie Sądu, spełniony jest wymóg miarkowania kosztów, w sytuacji uwzględnienia wskazanych różnic w wysokości opłat przyjętych przez ustawodawcę w ustawie egzekucyjnej i przy zastosowaniu właściwej tym różnicom proporcji.
Przyjęta przez organ metoda naliczania kosztów egzekucyjnych akceptowana jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w swoich orzeczeniach wyraził pogląd, że taki sposób określania maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej wydaje się w pełni realizować wskazania Trybunału Konstytucyjnego w zakresie uwzględnienia racjonalnej zależności pomiędzy rzeczywistymi kosztami postępowania egzekucyjnego a egzekwowanymi kwotami, a także pozwala na oparcie się przez organy egzekucyjne na obiektywnych kryteriach, mających niewątpliwe podstawy prawne w art. 64 § 1 i § 6 u.p.e.a. oraz umożliwia kontrolę zastosowania tych kryteriów zarówno zobowiązanym, jak i sądom administracyjnym (v. wyroki NSA z dnia 28 lutego 2019r. sygn. akt II FSK 2094/18, z dnia 24 maja 2019r. sygn. akt II FSK 407/1 oraz z dnia 26 czerwca 2019r. sygn. akt II FSK 2549/17).
Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni dokonaną powyżej wykładnię prawa oraz stanowisko Sądu, o braku podstaw do obciążenia wierzyciela opłatą ustaloną na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w łącznej kwocie [...]zł.
Z podanych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tj. Dz.U. z 2018r., poz. 265) zasadzając od organu odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę [...]zł, obejmującą uiszczony wpis sądowy oraz koszty zastępstwa procesowego.