Wyrok WSA w Bydgoszczy z 9 czerwca 2020 r., I SA/Bd 221/20

Sąd

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy

Rozpoznanie

na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 czerwca 2020r.

Sprawa

sprawy ze skargi A.M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania uchyla zaskarżone postanowienie

Skład

Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz przewodniczący
Sędzia WSA Urszula Wiśniewska
Sędzia WSA Tomasz Wójcik sprawozdawca

Uzasadnienie

Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w T. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec P. M.. W celu wyegzekwowania zaległości, zawiadomieniem z dnia [...] kwietnia 2019 r. dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w [...] S.A. w W., w wyniku którego wyegzekwowano całą dochodzoną należność.

P. z dnia [...] listopada 2019 r. A. M. (dalej także Skarżąca) zwróciła się do Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w T. z prośbą o uchylenie tytułu wykonawczego i zwrot zajętych przez organ egzekucyjny środków finansowych, znajdujących się na rachunku bankowym prowadzonym przez [...] S.A. w W.. W uzasadnieniu Skarżąca wskazała, że pozostaje ze zobowiązanym - P. M. w rozdzielności majątkowej od dnia [...] lipca 2011 r., na podstawie załączonego aktu notarialnego. Zarzuciła prowadzenie egzekucji z jej majątku odrębnego bez wymaganego tytułu wykonawczego. Wskazała na przepis art. 27c ustawy z dnia [...] czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej: u.p.e.a.), zgodnie z którym jeżeli egzekucja ma być prowadzona zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, jak i z ich majątków osobistych, tytuł wykonawczy wystawia się na oboje małżonków. W przedmiotowej sprawie tytuł wykonawczy został wystawiony na zobowiązanego - P. M., a egzekucja prowadzona jest z majątku odrębnego Skarżącej, jakim jest wierzytelność z rachunku bankowego prowadzonego przez [...] S.A. w W.. W takiej sytuacji, zdaniem skarżącej, egzekucja z rachunku bankowego jest niedopuszczalna, a zatem wniosek o zwrot zajętych środków pieniężnych jest zasadny.

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2019 r. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w T. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku skarżącej z dnia [...] listopada 2019 r. na podstawie art. 61a ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.). W uzasadnieniu organ egzekucyjny stwierdził, że Skarżąca nie jest stroną w sprawie, gdyż zobowiązanym jest P. M.. Zdaniem organu, wobec tego, iż Skarżąca nie posiada statusu zobowiązanego, nie jest podmiotem legitymowanym do zgłoszenia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, jak również skargi na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skargi na przewlekłość postępowania.

Na to rozstrzygnięcie Skarżąca złożyła zażalenie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 61 § 1 i art. 28 k.p.a., poprzez przyjęcie, że zajęcie jej środków finansowych w drodze naruszenia interesu prawnego, nie czyni jej stroną przedmiotowego postępowania egzekucyjnego.

Postanowieniem z dnia [...] lutego 2020 r. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z treścią art. 38 § 1 u.p.e.a. kto, nie będąc zobowiązanym, rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną, może wystąpić do organu egzekucyjnego - w terminie czternastu dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do tej rzeczy lub tego prawa - z żądaniem ich wyłączenia spod egzekucji, przedstawiając lub powołując dowody na poparcie swego żądania.

W świetle powołanego przepisu, zdaniem organu odwoławczego, jako osobie trzeciej przysługiwał skarżącej status strony w tym zakresie. Nie zaszła zatem przesłanka z art. 61a § 1 k.p.a. tj. żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną. Została natomiast spełniona inna przesłanka wskazana w powołanym artykule tj. postępowanie nie może być wszczęte z innych uzasadnionych przyczyn.

Organ wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie uzasadnioną przyczyną, dla której postępowanie nie może być wszczęte, jest wykonanie prawa majątkowego, do którego egzekucja została skierowana, bowiem postępowanie egzekucyjne prowadzone z majątku P. M., zostało zakończone w dniu [...] sierpnia 2019 r. poprzez wyegzekwowanie całej dochodzonej należności, wskutek całkowitej realizacji zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, prowadzonego przez [...] S.A. w W..

W takiej sytuacji wniosek skarżącej z dnia [...] listopada 2019 r. nie podlega merytorycznej ocenie z uwagi na treść art. 44 u.p.e.a. Przepis ten nie zezwala bowiem na zgłoszenie żądania wyłączenia spod egzekucji prawa majątkowego, które zostało wykonane. Ponadto przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewidują możliwości zwrotu prawidłowo wyegzekwowanej kwoty. Roszczenie odszkodowawcze może być dochodzone jedynie na drodze postępowania cywilnego, o czym stanowi art. 168a u.p.e.a.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, zdaniem organu odwoławczego, w świetle art. 61a k.p.a. należało odmówić wszczęcia postępowania w sprawie wniosku skarżącej z dnia [...] listopada 2019 r.

Dodatkowo organ wyjaśnił, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w T. nieprawidłowo odmówił wszczęcia postępowania egzekucyjnego z powodu braku legitymacji podmiotowej skarżącej do złożenia wniosku z dnia [...] listopada 2019 r. Organ egzekucyjny nie ustalając charakteru prawnego pisma błędnie stwierdził, że Skarżącej nie przysługują żadne środki prawne w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym, gdyż nie ma ona statusu zobowiązanego. Jednakże uchylenie zaskarżonego postanowienia, w ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej było niecelowe, gdyż faktycznie należało odmówić wszczęcia postępowania w sprawie wniosku skarżącej, tylko z innej przyczyny tj. z powodu braku możliwości zgłoszenia żądania wyłączenia. Zatem uchylenie zaskarżonego postanowienia nie zmieniłoby sytuacji prawnej skarżącej, bowiem w sprawie nie zapadłoby inne rozstrzygnięcie niż odmowa wszczęcia postępowania w sprawie jej wniosku z dnia [...] listopada 2019 r.

Niezależnie od powyższego Dyrektor wyjaśnił, że organ egzekucyjny nie prowadził egzekucji z majątku odrębnego skarżącej, bowiem stosownie do art. 80 u.p.e.a. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. Zgodnie natomiast z brzmieniem art. 81 § 1a tej ustawy, zajęcie wierzytelności jest skuteczne w odniesieniu do rachunku bankowego prowadzonego dla kilku osób fizycznych, którego współposiadaczem jest zobowiązany. Przepis art. 80 § 2 stosuje się odpowiednio.

W skardze do tut. Sądu Skarżąca zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu:

• naruszenie art. 61 § 1 i art. 28 k.p.a. poprzez przyjęcie, iż zajęcie środków finansowych skarżącej w drodze naruszenia jej interesu prawnego dokładnie umotywowanego w złożonym wniosku, nie czyni jej stroną przedmiotowego postępowania;
• naruszenie art. 145 k.p.a. poprzez przyjęcie, iż zajęcie środków finansowych skarżącej w drodze naruszenia jej interesu prawnego dokładnie umotywowanego w złożonym wniosku, nie stanowi dostatecznej przyczyny do wznowienia postępowania i zwrotu bezprawnie zajętych środków finansowych;
• naruszenie norm prawnych zawartych w u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że zakończonego postępowania naznaczonego bezprawnością nie można wszcząć na nowo z racji innych uzasadnionych przyczyn, czy też racji wykonania prawa majątkowego oraz przyjęcie, iż bezprawnie zajęte środki finansowe będące odrębnym majątkiem skarżącej zostały prawidłowo wyegzekwowane;
• naruszenie art. 80 oraz 81 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, iż środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym należącym do kilku osób związanych notarialną umową odrębności majątkowej nie posiadają właściciela i organy administracji państwowej mogą dowolnie nimi dysponować wedle własnego uznania ("wszystkich ergo niczyje").

Ponadto Skarżąca wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z jej zeznań oraz zeznań jej małżonka P. M..

Uzasadniając złożoną skargę Skarżąca powtórzyła argumenty zawarte w zażaleniu z dnia [...] grudnia 2019 r. Jednocześnie wskazała, że zaskarżone postanowienie jest niedopuszczalne, gdyż konwaliduje bezprawną czynność zajęcia środków skarżącej argumentując to wykonaniem prawa majątkowego przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. i zamknięciem postępowania egzekucyjnego oraz zniesieniem zajęcia rachunku bankowego w dniu [...] sierpnia 2019 r., czyli przed złożeniem wniosku przez Skarżącą.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a–c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) – dalej: jako "p.p.s.a." – lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. Jak stanowi art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest przy tym niezależne od woli stron (por. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 1867/17).

Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że narusza ono prawo, aczkolwiek wynika to z powodów odmiennych od objętych zarzutami skargi.

Istotą sporu w niniejszej sprawie jest zasadność odmowy wszczęcia postępowania w związku z wnioskiem Skarżącej z dnia [...] listopada 2019 r., w którym domaga się ona uchylenia tytułu wykonawczego z dnia [...] kwietnia 2019 r.

Dyrektor Izby Skarbowej utrzymując zaskarżone postanowienie nie podzielił stanowiska organu egzekucyjnego, który przyjął, że Skarżąca nie jest stroną w postępowaniu, co miało uzasadniać odmowę wszczęcia postępowania stosownie do art. 61a § 1 k.p.a. Organ nadzoru stwierdził, że należało jednak odmówić wszczęcia postępowania, gdyż z innych uzasadnionych przyczyn. Wskazał przy tym, że należy przez nie rozumieć sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygnięcie lub gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. W rozpoznawanej sprawie organ przyjął, że powodem uniemożliwiającym wszczęcie postępowania było wykonanie prawa majątkowego, do którego egzekucja została skierowana, bowiem postępowanie egzekucyjne prowadzone z majątku P. M., zostało zakończone w dniu [...] sierpnia 2019 r. poprzez wyegzekwowanie całej dochodzonej należności, w skutek całkowitej realizacji zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, prowadzonego przez [...] S.A. w W.. Wniosek Skarżącej zakwalifikowany jako wniosek o wyłączenie spod egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego został zawarty w piśmie z dnia [...] listopada 2019 r. (wniesionym w dni [...] listopada 2019 r., czego dowodzi data nadania widniejąca na kopercie – por. k.3A akt admin.). Wobec powyższego zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej znalazł zastosowanie przepis art. 44 u.p.e.a., który przewiduje, że żądanie wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego nie może być zgłoszone, jeżeli z rzeczy lub prawa przeprowadzona została egzekucja przez sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego.

Zgodnie z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i w tym celu są obowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W literaturze zasadnie wskazuje się, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie w sprawie (por. M. Przybysz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. 12, WKP 2017). Zgodnie ze wskazanymi wyżej przepisami organy administracji publicznej są zobowiązane do podejmowania wszelkich kroków w celu wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego pozwalającego na ustalenie stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością. Realizacja powyższych obowiązków wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego co do wszystkich okoliczności stanowiących fakty prawotwórcze oraz odzwierciedlenia zebranego materiału dowodowego w uzasadnieniu faktycznym decyzji (por. H. Knysiak-Sudyka [w:] H. Knysiak-Sudyka (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. 2, WKP 2019).

W ocenie Sądu analiza akt rozpoznawanej sprawy prowadzi do wniosku, że nie w postępowaniu nie został wypełniony obowiązek zebrania kompletnego materiału dowodowego. Dotyczy to przede wszystkim kluczowej w sprawie okoliczności, na którą powołał się organ nadzoru, czyli zakończenia postępowania egzekucyjnego w dniu [...] sierpnia 2019 r. Poza stwierdzeniem w tym zakresie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w aktach sprawy brak jest dokumentu potwierdzającego informację o zakończeniu tego postępowania. Żaden dokument – poza wspomnianym postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lutego 2020 r. – znajdujący się w aktach sprawy nie odwołuje się też w swojej treści do daty [...] sierpnia 2019 r. Zdaniem Sądu dla przyjęcia, że doszło do zakończenia postępowania egzekucyjnego nie daje podstaw stwierdzenie o niedopuszczalności działania organu egzekucyjnego polegającego na uregulowaniu wierzytelności dłużnika ze środków współmałżonki zawarte w uzasadnieniu zażalenia na postanowienie organu egzekucyjnego. Podkreślenia przy tym wymaga, że z faktem zakończenia postępowania egzekucyjnego organ wiąże podstawę zastosowania w sprawie art. 44 u.p.e.a. i w konsekwencji odmowę wszczęcia postępowania stosownie do art. 61a § 1 k.p.a. Powyższe uniemożliwia skonfrontowanie ustaleń organu ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Dodatkowo należy zauważyć, iż do akt sprawy nie dołączono także innych dokumentów związanych z postępowaniem egzekucyjnym, do których odwołują się zarówno organ egzekucyjny, jak i Dyrektor Izby Skarbowej (tytuły wykonawcze, zawiadomienie o zajęciu wierzytelności).

Nie przesądzając zatem kwestii zakończenia postępowania egzekucyjnego należy stwierdzić, że przeprowadzone w tym zakresie postępowanie nie daje podstaw do przyjęcia, że do tego doszło i zasadna była odmowa wszczęcia postępowania w rozpoznawanej sprawie oraz odniesienie się do innych zarzutów skargi.

W ocenie Sądu zgromadzony w postępowaniu materiał dowodowy nie był wystarczający do podjęcia w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia, a ustalenia tego organu charakteryzują się znacznym stopniem dowolności i zostały dokonane z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Konieczne do wyjaśnienia okoliczności mają istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy i wymagają zgromadzenia kompletnego materiału dowodowego

Jednocześnie nie znajduje uzasadnionych podstaw zawarty w skardze wniosek o przeprowadzenie dowodu z zeznań Skarżącej oraz jej małżonka P. M.. Stosownie do treści przepisu art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Jak wynika z przytoczonego przepisu, przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego ma charakter fakultatywny i odnosi się tylko do dowodu z dokumentu. Co do zasady sąd administracyjny orzeka na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu przed organami. Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że zgłoszony przez Skarżącą wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Natomiast Skarżąca będzie mogła wnosić m.in. o przesłuchanie małżonka oraz przedstawiać dowody w toku postępowania administracyjnego.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu, akta sprawy należy uzupełnić o stosowne dokumenty, które pozwolą na uzasadnienie dokonanych ustaleń oraz dokonanie ewentualnej sądowej kontroli rozstrzygnięć wydanych w postępowaniu egzekucyjnym.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżone postanowienie.

T. Wójcik H. Adamczewska-Wasilewicz U. Wiśniewska