Uzasadnienie
W dniu 12 kwietnia 2012 r. (uzupełniony 27 kwietnia 2012 r.)do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął wniosek (formularz PPF) J. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Swój wniosek uzasadnił trudną sytuacją finansową. Podał w nim, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną. Wskazał, iż za 2011r. poniósł stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej sprzedaży detalicznej paliw w wysokości [...] zł oraz w wysokości [...] zł z tytułu odpłatnego zbycia papierów wartościowych. Natomiast za ten sam rok kalendarzowy osiągnął przychód z tytułu najmu w wysokości [...] zł oraz dochód w wysokości [...]zł.
Z kolei w 2010r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej sprzedaży detalicznej paliw osiągnął dochód w wysokości [...] zł, [...] zł z tytułu odpłatnego zbycia papierów wartościowych, przychód z tytułu najmu w wysokości [...] zł. Jest współwłaścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 14 ha, działki budowlanej o powierzchni 3 ha oraz domu o powierzchni 600 m2. Ponadto oświadczył, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Wydatki związane z utrzymaniem domu określił na kwotę [...] zł miesięcznie. Poza tym podał, że spłaca kredyt hipoteczny, którego miesięczna rata wynosi ok. [...] zł a źródłem spłaty kredytu jest prowadzona działalność gospodarcza. Dalej oświadczył, iż nie uzyskuje dopłat bezpośrednich do nieruchomości rolnych.
Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zważył, co następuje
Należy zaznaczyć, iż prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa (art. 244 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012r., poz. 270, zwanej dalej p.p.s.a.).
Przepis art. 245 p.p.s.a. przewiduje możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w sytuacji, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) polega na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tyko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Następuje w sytuacji, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny.
W wyniku dokonanej analizy sytuacji finansowej strony skarżącej należało uznać, iż wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku w swoim utrzymaniu. Wpływ na takie rozstrzygnięcie miało to, iż skarżący miesięcznie ponosi znaczne wydatki związane z utrzymaniem domu, które określił na kwotę [...] zł miesięcznie zaś minimalne wynagrodzenie miesięczne wynosi w Polsce w bieżącym roku 1.500,00 zł. Ponadto to, że skarżący poniósł stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za 2011r. nie przesądza o tym, że jego sytuacja finansowa jest zła, ponieważ w relacji do niej osiągnął nieporównanie większy dochód za rok 2010. Na uwagę zasługuje również fakt, że wnioskodawca prowadzi działalność wielowymiarowo tj. w zakresie sprzedaży detalicznej paliw, najmu czy też czy zajmuje się obrotem papierami wartościowymi, co zapewnia odpowiednie rozłożenie ryzyka.
Widać to chociażby w przypadku danych za 2010r. Poza tym podał, że spłaca kredyt hipoteczny, którego miesięczna rata wynosi ok. [...] zł a źródłem spłaty kredytu jest prowadzona działalność gospodarcza. Ponadto posiada majątek - jest współwłaścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 14 ha, działki budowlanej o powierzchni 3 ha oraz domu o powierzchni 600 m2.
Prawo pomocy przysługuje osobom, które znajdują się w trudnej sytuacji życiowej jak np. bezrobocie, choroba, klęska żywiołowa, ogólna nieporadność życiowa czy też śmierć jedynego żywiciela rodziny.
Skarżący dysponuje comiesięcznie stałym źródłem dochodu, co pozwala mu zaplanować wydatki. Wpis sądowy od przedmiotowej sprawy zaś jest opłacany jednorazowo, incydentalnie zatem wnioskodawca powinien się liczyć z jego poniesieniem.
Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły.
Zdaniem orzekającego sytuacja finansowa i majątkowa strony skarżącej nie posiada znamion wyjątkowości.
Warto również zauważyć, że koszty sądowe mają charakter należności publicznoprawnych, zatem winny być uiszczane w pierwszej kolejności, nie zaś dopiero wówczas, gdy pozostaną wolne po rozdysponowaniu środki. Opłaty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej i w związku z tym inne wydatki wnioskodawcy nie mogą być w stosunku tych opłat traktowane priorytetowo (por. postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.).
Zgodzić się należy z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w uzasadnieniu postanowienia z dnia 19 listopada 2004 r. sygn. akt FZ 463/04 (niepubl.), iż podmiot dysponujący wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie spełnia przesłanek udzielenia mu prawa pomocy zawartych w art. 246 § 2 p.p.s.a.
Wymaga podkreślenia, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Przyjęcie przez stronę skarżącą innego priorytetu w wydatkach nie może stanowić podstawy do uznania, że Skarb Państwa winien kredytować wydatki związane z prowadzeniem przez stronę skarżącą procesów sądowych.
Mając na uwadze powyższe ustalenia postanowiono jak w sentencji.