Uzasadnienie
Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec praw majątkowych zobowiązanej – B. N. na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Prezesa [...] z dnia [...] stycznia 2019 r. nr: [...]. Tytuły wykonawcze obejmowały nienależnie otrzymane dofinansowanie wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych w łącznej kwocie należności głównej [...] zł.
W toku postępowania egzekucyjnego Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. w dniu [...] marca 2019 r. zawiadomieniami dokonał zajęcia wierzytelności z rachunków w [...] S.A. w K., [...] w W., [...] S.A. w W.. W odpowiedziach banki poinformowały, że wierzytelność z rachunku bankowego prowadzonego dla B. N. została zajęta przez inne organy. Zawiadomienia te wraz z odpisami tytułów wykonawczych zostały przesłane za pośrednictwem Poczty [...] zobowiązanej, która nie podjęła korespondencji pomimo dwukrotnego awizowania. W tej sytuacji korespondencję uznano za doręczoną w dniu [...] kwietnia 2019 r. zgodnie z art. 44 § 4 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Następnie organ egzekucyjny skierował do: T. sp. z o.o. w K., C. sp. z o.o. w O. i F.H. S. F. T. w C., zawiadomienia z dnia [...] marca 2019 r. o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej.
W odpowiedzi na zajęcia podmioty poinformowały, że zakończyły współpracę ze zobowiązaną. Ponadto zawiadomieniem z dnia [...] kwietnia 2019 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia nadpłaty podatku w Pierwszym Urzędzie Skarbowym w B.. Odpisy powyższych zawiadomień o zajęciu innych wierzytelności zostały doręczone zobowiązanej zgodnie z art. 44 § 4 Kodeksu postępowania administracyjnego odpowiednio w dniach [...] kwietnia 2019 r. i [...] maja 2019 r.
Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. uznając, że w dalszym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, postanowieniem z dnia [...] stycznia 2020 r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] stycznia 2019 r.
W uzasadnieniu postanowienia wskazał na podjęte działania egzekucyjne, które okazały się nieskuteczne oraz działania ustalające brak majątku podlegającego egzekucji.
Organ egzekucyjny skierował do P. N. (Skarżący) zawiadomienie z dnia [...] stycznia 2020 r. na podstawie art. 64c § 4 i § 6a pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji o wysokości kosztów egzekucyjnych związanych z tytułami wykonawczymi. W związku z powyższym zawiadomieniem, Wierzyciel pismem z dnia [...] stycznia 2020 r. wniósł o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych powstałych w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym.
Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. wydał w dniu [...] lutego 2020 r. postanowienie obciążając Wierzyciela – P. N. kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie [...]zł. Organ egzekucyjny ustalając kwotę kosztów egzekucyjnych wskazał na koszty wynikające z opłaty manipulacyjnej i opłat za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i innych wierzytelności pieniężnych.
P. N. pismem z dnia [...] marca 2020 r. wniósł w terminie zażalenie na powyższe postanowienie, żądając jego zmiany lub uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu Wierzyciel kwestionował zarówno zasadność, jak i wysokość naliczonych opłat za zajęcie rachunku bankowego i manipulacyjnej. Według Wierzyciela brak było podstaw do naliczenia i pobrania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnych, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, albowiem wskutek wystosowanych przez organ egzekucyjny zawiadomień o zajęciu nie doszło de facto do zajęcia jakiejkolwiek wierzytelności. Zdaniem Wierzyciela skoro na zajętym rachunku bankowym nie było środków, którymi dłużnik mógł dysponować, nie istniała tym samym wierzytelność wobec banku. Organ egzekucyjny nie mógł dokonać zajęcia wierzytelności, której nie było.
Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2020 r. Dyrektor Izby Skarbowej nie uwzględnił zażalenia Prezesa Zarządu [...] i utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego. W uzasadnieniu organ podał, że ze stanu faktycznego sprawy wynika, że organ egzekucyjny stosownie do art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanej - B. N. na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] stycznia 2019 r. nr: [...]. Przepis art. 59 § 2 ustawy stanowi, że postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.
Mając na uwadze powyższe przepisy Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. obciążył Wierzyciela kosztami egzekucyjnymi powstałymi w związku z realizacją powyższych tytułów wykonawczych.
W kwestii wysokości kosztów egzekucyjnych wskazać należy, że w myśl art. 64 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny w egzekucji należności pieniężnych pobiera za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych – 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. Natomiast zgodnie z art. 64 § 7 tej ustawy jeżeli wysokość opłaty egzekucyjnej jest określona stosunkowo do egzekwowanej lub pobranej należności pieniężnej, w podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu podjęcia czynności egzekucyjnej lub sporządzenia dokumentu stanowiącego podstawę dokonania czynności egzekucyjnej.
W niniejszej sprawie koszty egzekucyjne obciążające Wierzyciela związane z tytułami wykonawczymi zostały naliczone w łącznej kwocie [...]zł. Opłaty naliczone do poszczególnych tytułów wykonawczych przedstawiają się w następujący sposób:
- tytuł wykonawczy nr [...]
- opłata manipulacyjna - [...] zł (należność główna wraz z odsetkami za zwłokę [...] zł x 1 %),
- zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego ([...] marca 2019 r.) - [...] zł (należność główna wraz z odsetkami za zwłokę [...] zł x 5 %),
- zajęcie wierzytelności z tytułu nadpłaty lub zwrotu podatku ([...] kwietnia 2019 r.) - [...] zł (należność główna wraz z odsetkami za zwłokę [...] zł x 5 % minus kwota kosztów za zajęcie rachunku bankowego [...] zł);
- tytuł wykonawczy nr [...]
- opłata manipulacyjna - [...] zł (należność główna wraz z odsetkami za zwłokę [...] zł x 1 %),
- zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego ([...] marca 2019 r.) - [...] zł (należność główna wraz z odsetkami za zwłokę [...] zł x 5 %),
- zajęcie wierzytelności z tytułu nadpłaty lub zwrotu podatku ([...] kwietnia 2019 r.) - [...] zł (należność główna wraz z odsetkami za zwłokę [...] zł x 5 % minus kwota kosztów za zajęcie rachunku bankowego [...] zł).
Organ zaznaczył, że naliczenie przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. opłat z tytułu zajęć innych wierzytelności pieniężnych dokonanych zawiadomieniami z dnia [...] marca 2019 r. było bezpodstawne, ponieważ wszyscy dłużnicy zajętej wierzytelności, do których skierowano zawiadomienia, poinformowali organ egzekucyjny, że zakończyli współpracę z B. N. odpowiednio wcześniej przed otrzymaniem zawiadomień. W sprawie zatem nie doszło do skutecznego zajęcia innej wierzytelności pieniężnej. Z uwagi jednak na fakt, że następnie doszło do zajęcia wierzytelności z tytułu nadpłaty lub zwrotu podatku oraz uwzględniając wyżej cytowany art. 64 § 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, ostateczna kwota kosztów egzekucyjnych nie różni się od tej ustalonej przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B..
Organ wskazał, że obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu – przepisy te nie uzależniają naliczenia opłaty od tego, czy wskutek zajęcia doszło do wyegzekwowania jakichkolwiek kwot i czy na rachunku bankowym znajdowały się środki podlegające egzekucji. Określenie tak szeroko zakresu zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego, przez objęcie nim także kwot, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, jeśli zostaną wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia, powoduje, iż okoliczność braku środków pieniężnych na zajętym rachunku bankowym nie ma znaczenia dla skuteczności tego zajęcia. Zdaniem organu do skutecznego zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanego doszło w dniu [...] marca 2019 r. – data doręczenia bankom zawiadomień. Zajęcia zostały uznane przez banki, stąd też naliczenie opłaty egzekucyjnej za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego uznać należy za zasadne. Ponadto [...] S.A. poinformował, że środki przekazywane będą do komornika sądowego.
W kwestii wysokości nałożonych opłat organ podniósł, że w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 (Dz. U. z 2016 r., poz. 1244) Trybunał Konstytucyjny wskazał, że opłaty za czynności egzekucyjne ponosi się za podejmowane i dokonywane przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjne. Z kolei opłata manipulacyjna stanowi zwrot wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny za wszelkie czynności manipulacyjne dokonywane w toku prowadzonej egzekucji. Opłaty te są formą zryczałtowanego wynagrodzenia dla organu prowadzącego egzekucję. Trybunał zaakceptował możliwość ustalania wysokości opłat w formie ryczałtowej, poprzez zastosowanie stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z dopuszczalnych metod określania wysokości tych opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady, nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji (i to zarówno na korzyść jak i na niekorzyść organu). Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Ponadto z samej istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Ponadto Trybunał wskazał, iż brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym. Trybunał uznał, że regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 ustawy oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.
Wypełniając lukę prawną stwierdzoną w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego polegającą na braku wyznaczenia maksymalnej wysokości opłat za zastosowane środki egzekucyjne zaznaczyć należy, że ustalone w sprawie opłaty za czynności egzekucyjne i opłaty manipulacyjne nie przekraczają górnej granicy kosztów egzekucyjnych ustalonej za zajęcie nieruchomości, tj. kwoty [...]zł (jedynej ze wszystkich środków egzekucyjnych określonej w ustawie).
W przypadku bowiem zajęcia nieruchomości opłata wynosi 8% kwoty egzekwowanej należności (art. 64 § 1 pkt 6 ustawy). Prowadzenie zaś egzekucji z innej wierzytelności jest mniej skomplikowane niż prowadzenie egzekucji z nieruchomości. Skoro zatem, przy skomplikowanej czynności zajęcia nieruchomości opłata wynosi 8%, nie więcej niż [...] zł, to przy czynności zajęcia innej wierzytelności należy uwzględnić nakład pracy. Tym samym przyjąć należy, że w związku z brakiem ustawowej regulacji, opłata za zajęcie wierzytelności musi być niższa niż przy zajęciu nieruchomości w stopniu odpowiadającym przyjętej przez ustawodawcę maksymalnej stawce w kwocie [...]zł dla 8%. Wobec tego, skoro ustawodawca uznał, że 8% opłata za zajęcie nieruchomości może wynosić maksymalnie [...] zł, to należy przyjąć, że zachowując proporcję, 5% opłata za zajęcie innej wierzytelności może wynosić maksymalnie [...] zł. Wyliczona według tej samej metody 1% opłata manipulacyjna nie może być wyższa niż [...] zł. W niniejszej sprawie organ egzekucyjny, w postępowaniach prowadzonych na podstawie tytułów wykonawczych naliczył opłatę manipulacyjną w kwotach odpowiednio [...] zł i [...] zł, z kolei opłatę na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 ustawy odpowiednio [...] zł i [...] zł. Powyższe opłaty manipulacyjne nie przekraczają kwoty [...]zł, a opłaty za czynności egzekucyjne nie są wyższe niż [...] zł.
W ocenie organu określenie w ten sposób maksymalnej wysokości kosztów egzekucyjnych można przyjąć za dopuszczalne w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego, co potwierdzają orzeczenia NSA w Warszawie. Wartości wyznaczone proporcjonalnie do ustawowej maksymalnej kwoty opłaty z tytułu zajęcia nieruchomości, wyznaczają maksymalny pułap opłat i dzięki temu limitują kwoty określone procentowo przed ich nadmierną wysokością. W ten sposób nie jest ona dodatkową sankcją pieniężną, lecz jest formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności. Zaletą tej metody jest oparcie wyliczenia na rozwiązaniach ustawowych.
W skardze do tut. Sądu Skarżący wniósł o uchylenie w całości decyzji Dyrektora oraz rozważanie uchylenia decyzji Naczelnika, zarzucając naruszenie:
- art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1438 ze zm.) zwanej dalej "u.p.e.a.", przez ich błędne zastosowanie,
- art. 138 § 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postępowania Administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.) zwanej dalej "k.p.a.", przez utrzymanie w mocy postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] lutego 2020 r. pomimo, iż organ powinien był na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu.
W wyniku kontroli sądowej postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) –c) p.p.s.a.).
Złożona w niniejszej sprawie skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia wskazanych powyżej kryteriów, Sąd stwierdził, że narusza ono prawo w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania go z obrotu prawnego.
Przedmiotem kontroli Sądu było postanowienie Dyrektora IAS utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika US w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.
Wierzyciel tj. Prezes Zarządu [...] prezentuje stanowisko, że kwota obciążenia kosztami egzekucyjnymi [...] zł jest zbyt wysoka, pozostaje w oderwaniu od faktycznie wykonanych czynności i narusza standardy wskazane w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. (SK 31/14). Zdaniem Skarżącego naliczona opłata egzekucyjna powinna odzwierciedlać racjonalną zależność między wysokością opłat a czynnością organu egzekucyjnego, za podjęcie której opłaty te zostały naliczone. Wierzyciel podkreśla, że czynności organu egzekucyjnego nie przyniosły żadnego efektu dla wierzyciela. Nadto zdaniem Skarżącego z treści postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego z dnia [...] stycznia 2020 r. wynika, że nastąpiło zajęcie pustych rachunków bankowych, co czyni niezasadnym naliczenie kosztów w trybie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.
Spór dotyczy prawidłowości określenia w rozpoznawanej sprawie wysokości kosztów egzekucyjnych obciążających Wierzyciela w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. SK 31/14. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 (Dz. U. z 2016 r., poz. 1244) orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, oraz że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.
Jak wskazał TK w uzasadnieniu powołanego wyroku, nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Jednak swoboda ustawodawcy, jak wyjaśnił TK, określania wysokości opłat nie jest nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Istotne jest zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za których podjęcie opłaty te zostały naliczone.
Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.
Ponadto w pkt 5 uzasadnienia wyroku TK wyjaśnił skutki wyroku, uznając, że dla właściwej jego realizacji konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku TK, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć podobne zarzuty.
Trybunał Konstytucyjny nie wyeliminował więc z porządku prawnego przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 64 § 6 u.p.e.a. W konsekwencji, co do zasady istnieje nadal podstawa prawna do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności.
Jakkolwiek wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. nie powoduje utraty mocy przepisu art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., to jednak od chwili orzeczenia TK musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją w zakresie określonym w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie musi być nadal stosowany przez adresatów tego przepisu, także przez organy administracji publicznej i sądy, jednakże aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepis ten musi być stosowany i interpretowany zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału Konstytucyjnego (por. wyrok NSA z 27 listopada 2019 r., sygn. akt I GSK 1678/19).
Zdaniem Sądu organ w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia nie w pełni zastosował się do wskazań zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt SK 31/14.
Nie budzi wątpliwości ani zastrzeżeń przyjęty przez organ sposób ustalenia górnych pułapów kosztów postępowania egzekucyjnego odnoszących się do opłaty manipulacyjnej i opłaty za zajęcie rachunku bankowego. Organ przyjął bowiem, że skoro w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. ustawodawca określił wysokość opłaty za zajęcie nieruchomości w wysokości 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż [...] zł, to maksymalna opłata manipulacyjna stanowiąca 1% egzekwowanej należności nie może być wyższa niż [...] zł i wyliczona wg tej samej metody 5% opłata za zajęcie innej wierzytelności nie może być wyższa niż [...] zł.
Taka metodologia ustalenia maksymalnych wartości kosztów podejmowanych czynności egzekucyjnych stoi w zgodzie z oceną zawartą w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego w zakresie, w jakim wypowiedział się on odnośnie do wpływu braku określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej na charakter i oddziaływanie kosztów postępowania egzekucyjnego na wierzyciela, który kosztami tymi zostanie obciążony.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy dostrzega jednak w stanowisku organów wadliwość w aspekcie drugiej części wynikającej z oceny prawnej zawartej w wyroku Trybunału, dotyczącej miarkowania kosztów postępowania egzekucyjnego względem realnego nakładu pracy organu egzekucyjnego wynikającego z czasochłonności i stopnia skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych.
Organ w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia dał wyraz swemu przekonaniu, że zastosował się do wskazań z wyroku Trybunału Konstytucyjnego i podał wysokość opłat w rozbiciu na poszczególne tytuły wykonawcze, osobno wyszczególniając opłaty manipulacyjne oraz opłaty z tytułu zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego oraz z tytułu zajęcia wierzytelności z tytułu nadpłaty lub zwrotu podatku.
Zdaniem Sądu organ pominął jednak zalecenia Trybunału i stanowisko judykatury co do konieczności wykazania adekwatności ustalonych kosztów postępowania egzekucyjnego do faktycznego, realnego nakładu środków finansowych i niefinansowych w związku z podejmowanymi czynnościami egzekucyjnymi. Adekwatność ta zaś już na pierwszy rzut oka stoi pod znakiem zapytania w szczególności w odniesieniu do dwóch opłat za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego (naliczonych w kwocie [...]zł oraz [...] zł.).
Jak wynika z treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia i postanowienia organu pierwszej instancji, ograniczono się jedynie do podania wykonanych czynności oraz wyszczególnienia składników naliczonych opłat z podaniem sposobu ich wyliczenia.
Przywołane wyliczenie podjętych czynności i wskazanych w związku z nimi kwot nie zawierają uzasadnienia odnoszącego się do tego, jakie nakłady poniósł organ na ich wykonanie lub też na ile były pracochłonne, lub czasochłonne, lub skomplikowane. Nie ma argumentacji ani też nie podano wyliczeń odnoszących się do nakładu pracy i rzeczywiście poniesionych kosztów finansowych w aspekcie kryterium adekwatności wskazywanego przez Trybunał Konstytucyjny.
W rezultacie zdaniem Sądu zaskarżone postanowienie zawiera istotny brak w sferze pełnego, jednoznacznego i przekonującego ustalenia i uzasadnienia co do wysokości kosztów obciążających wierzyciela, dlatego powinno zostać uchylone jako nierespektujące wytycznych wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Przy jego wydaniu naruszono art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.
Zaprezentowane wyżej stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy zgodne jest co do meritum ze stanowiskiem zaprezentowanym przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 16 czerwca 2020 r., sygn. akt I GSK 516/20, w analogicznej sprawie tego samego Skarżącego. W swoim uzasadnieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wykorzystał argumentację zaprezentowaną w powołanym wyroku NSA.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ będzie zobowiązany uwzględnić ocenę prawną zawartą w niniejszym wyroku oraz w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., ze szczególnym uwzględnieniem konieczności wykazania adekwatności ustalonych kosztów egzekucyjnych do poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności z zachowaniem racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji, a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty te nie przekroczyły rozsądnego pułapu.
Należy także poruszyć sporne między stronami zagadnienie tego, czy doszło do zajęcia pustych rachunków bankowych (tj. takich, na których nie było środków pieniężnych). Jest ona istotna, ponieważ jeśli na rachunku bankowym nie było środków – to dłużnik nie miał względem banku wierzytelności, którą można byłoby zająć.
Sąd w składzie rozpatrującym niniejszą sprawę podziela stanowisko prezentowane jednolicie w orzecznictwie NSA, że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych (wyroki NSA: z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 693/15, z dnia 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 914/16, z dnia 30 maja 2019 r., II FSK 613/19; z dnia 19 maja 2020 r., II FSK 3049/19). Ustawodawca nie zawarł przyzwolenia na pobieranie opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było środków finansowych. Taka wykładnia art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. najpełniej realizuje powoływany powyżej wyrok TK, gdyż uwzględnia racjonalną zależność między wysokością, czy zasadnością pobrania opłaty, a czynnościami organu egzekucyjnego, za których podjęcie opłata została naliczona. Warunkiem koniecznym dla naliczenia i pobrania opłaty egzekucyjnej jest istnienie w dacie zajęcia, ewentualnie wpłynięcie przed umorzeniem postępowania egzekucyjnego, środków pieniężnych na zajęty rachunek bankowy, z którego następuje zaspokojenie wierzyciela. W innym przypadku, naliczenie opłaty jest niezasadne jako sprzeczne z postulatami wyroku TK.
W postępowaniu egzekucyjnym zajęciu podlega wierzytelność pieniężna posiadacza rachunku wobec banku, nie zaś sam rachunek bankowy jako narzędzie oszczędnościowo – rozliczeniowe. Dopiero w momencie wpływu należności na rachunek bankowy, staje się ona wierzytelnością przysługującą właścicielowi rachunku od banku. W sytuacji, gdy nie doszło do zajęcia wierzytelności, nie ma podstaw do naliczenia opłaty określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.
Powyższe wywody zdaniem Sądu były konieczne, ponieważ unaoczniają to, że kluczowym dla sprawy jest to, czy zajęte przez organ rachunki bankowe były puste (nie było na nich środków), czy też były na nich środki – a jedyną przeszkodą w realizacji zajęcia było to, że rachunki były już wcześniej zajęte przez innych wierzycieli.
Wierzyciel twierdzi, że zajęto rachunki, na których nie było środków, organ natomiast twierdzi – że środki na zajętych rachunkach były, lecz zajęcia nie mogły być zrealizowane z powodu innych zajęć.
Sąd stwierdza, że analiza akt sprawy nie pozwala jednoznacznie stwierdzić, czy na zajętych rachunkach bankowych znajdowały się środki pieniężne. W pismach z banków skierowanych do organu egzekucyjnego (k. 35-38 akt administracyjnych) nie stwierdzono bynajmniej, że na rachunkach nie ma środków – a wskazano jedynie, że zajęcia nie mogą być zrealizowane, ponieważ wierzytelności z rachunków bankowych zostały już zajęte. Z drugiej jednak strony, w aktach sprawy nie ma żadnego dowodu na to, że na zajętych rachunkach jakiekolwiek środki były. Skarżący twierdzi, że na zajętym rachunku bankowym "nie było środków, którymi dłużnik mógł dysponować, nie istniała tym samym wierzytelność wobec banku". Skarżący twierdzi, że "organ w żaden sposób nie wykazał istnienia jakiejkolwiek wierzytelności zobowiązanego wobec banku z tytułu prowadzenia rachunku bankowego". Ponieważ – jak była wyżej mowa - jest to kwestia kluczowa w kontekście uprawnienia organu do naliczenia opłaty, dlatego przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ zbada i jednoznacznie zajmie stanowisko co do tego, czy na zajmowanych rachunkach bankowych były środki pieniężne. Organ będzie zobowiązany uwzględnić stanowisko Sądu, że w sytuacji, gdy nie doszło do zajęcia wierzytelności (albowiem na rachunku bankowym nie było środków) – to nie ma podstaw do naliczenia opłaty określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.
Z podanych wyżej powodów, zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach rozstrzygnięto na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a.