Uzasadnienie
Wraz ze skargą wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z córką, którego miesięczny dochód z tytułu umowy o pracę skarżącego wynosi 6.000 zł netto. Skarżący wskazał, że po sprzedaży lokalu w T. nie posiada żadnego tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego albowiem upadł deweloper. Musi spłacać kredyt hipoteczny, którego miesięczna rata wynosi 3.565,64 zł. Dodatkowo wnioskodawca spłaca kredyt na wykończenie mieszkania w kwocie 1.317 zł. Ponadto skarżący oświadczył, że nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności oraz przedmiotów wartościowych. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki wnioskodawca podał czynsz – 650 zł oraz prąd 240 zł.
W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżący przedłożył: zeznania podatkowe za lata 2013-2014 z których wynika, że za powyższy okres uzyskał dochód w kwotach 86.331,28 zł oraz 102.331,28 zł; wyciąg z rachunku bankowego oraz karty kredytowej; porozumienie zmieniające warunki pracy z dnia [...].; notę księgową; wydruki z przelewów za TV kablową, telefon, rat kredytów, energii, alimenty, utrzymanie nieruchomości, za fakturę; oświadczenie o nieposiadaniu oszczędności; poświadczoną za zgodność kserokopię umowy kredytowej.
Postanowieniem z dnia 25 lutego 2016 r. Referendarz odmówił skarżącemu przyznania pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazał, że dochody skarżącego kształtowały się w na wysokim poziomie, w związku z czym mógł poczynić oszczędności na koszty ewentualnych sporów sądowych. Na tej podstawie Referendarz uznał, że skarżący nie wykazał, iż wystąpiła ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy.
W złożonym sprzeciwie pełnomocnik skarżącego podniósł, że skarżący nie dysponuje środkami wystarczającymi na uiszczenie opłaty od skargi. Podkreślił, że zarobki skarżącego znacznie się zmniejszyły, pełnomocnik nie pobrał wynagrodzenia za swoje usługi, kredyt spłaca w mniejszych ratach niż powinien, płaci także alimenty, a wpłaty na konto były zaliczkami na poczet wynagrodzenia od pracodawcy, na co przedstawił zaświadczenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) - dalej jako: "p.p.s.a.", m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia, sąd – jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. – wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie Referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wobec powyższego art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji.
W świetle art. 199 p.p.s.a., zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005r., sygn. akt I GZ 107/05 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), a zatem np. osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku.
Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, zwolnienie od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP (postanowienie NSA z dnia 19 października 2007r., II FZ 498/07 – dostępne j.w.). Ubiegający się o taką pomoc wnioskodawca powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny.
Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984r. o sygn. akt II CZ 104/84, Lex nr 8623).
Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009r., sygn. akt I OZ 713/09 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania.
Sąd w pełni podziela stanowisko Referendarza sądowego, że strona nie wykazała, aby spełniła przesłanki upoważniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd po dokonaniu analizy sytuacji finansowej skarżącego uznał, że nie wykazał on, że całkowite poniesienie kosztów sądowych mogłoby spowodować ryzyko wystąpienia zagrożenia finansowego jego rodziny. Analizując oświadczenia złożone przez skarżącego należy stwierdzić, że jego dochody kształtowały się na wysokim poziomie zwłaszcza na tle kwoty wpisu, która nie jest stosunkowo wysoka (495 zł).
Odnosząc się do okoliczności spłaty kredytu wskazać należy, że ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych kredytów nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 224/13). Dlatego też nie znajduje uzasadnienia, aby wnioskodawca spłacał inne ciążące na nim zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, a jednocześnie żądał, aby koszty związane z wniesieniem skargi kasacyjnej pokrywał za niego Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą.
Jak wskazuje się w orzecznictwie, przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z [...], sygn. akt [...] (dostępne j.w.) wskazał, że prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Nie każdy więc wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w utrzymaniu koniecznym skarżącego i jego rodziny. W przedmiotowej sprawie wpis od skargi wynosi 495 zł, natomiast miesięczny dochód dwuosobowego gospodarstwa domowego skarżącego podana we wniosku o przyznanie prawa pomocy, to kwota 6.000 zł. Stwierdzenie zawarte w sprzeciwie, że zarobki skarżącego "znacznie się zmniejszyły", nie jest dla Sądu precyzyjną informacją będącą wykazaniem złego stanu gospodarstwa domowego skarżącego. Należy zatem podtrzymać stwierdzenie, że biorąc pod uwagę wskazane wydatki rodziny, sytuacja finansowa skarżącego nie przedstawia się w sposób zagrażający zapewnieniu minimum warunków socjalnych.
Powyższej oceny skarżący skutecznie nie podważył w sprzeciwie. Sprzeciw zawiera stwierdzenie, że skarżący nie dysponuje środkami finansowymi wystarczającymi na uiszczenie opłaty sądowej. Jednakże oceniając przedstawione dokumenty należy uznać, że nie spełnia on przesłanki do przyznania mu "prawa ubogich", jakim jest partycypowania Państwa w wydatkach na spory sądowe podatnika. Powołanie się na kredyt, jak już wyżej wyjaśniono, także nie jest przesłanką pozwalająca uznać, że skarżącemu należy się wsparcie ze strony Państwa. To, że strona nie zgadza się z oceną stanu faktycznego i prawnego dokonaną przez Referendarza nie zmienia prawidłowości wydanego postanowienia i nie jest przesłanką stwierdzenia jego wadliwości.
Końcowo wskazać należy, że w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem, a więc takich osób, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia bądź, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (zob. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, dostępne w CBOSA na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący do takich osób nie należy.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.