Uzasadnienie
I SA/Bd 481/11
W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału I z dnia 12 grudnia 2012r. wzywające do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 2.303 zł strona wniosła o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, sporządzonym na urzędowym formularzu PPF, wnioskodawczyni podała, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Z mężem posiada rozdzielność majątkową. Utrzymuje się z pomocy finansowej i rzeczowej rodziców oraz męża.
Zarządzeniem z dnia 24 lutego 2012 r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika strony skarżącej do przedłożenia w terminie 10 dni od dnia doręczenia wezwania dokumentów obrazujących sytuację majątkową i finansową. Wezwanie które zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej dnia 7 marca 2012 r. pozostało bez odpowiedzi.
Postanowieniem z dnia 10 maja 2012r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wskazując, że z uwagi na brak dokumentów obrazujących sytuację majątkową i finansową strony nie było możliwości dokonania całościowej oceny materiału.
Na powyższe postanowienie pismem z dnia 24 maja 2012r. pełnomocnik skarżącej wniósł do tut. Sądu sprzeciw, w którym powołując się na trudną sytuację materialną skarżącej podniósł, iż referendarz sądowy błędnie założył, że skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie przedstawiała wszystkich informacji umożliwiających pełną ocenę jej możliwości poniesienia kosztów wpisu od skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) – dalej zwana p.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności.
Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej, finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów.
Strona w niniejszej sprawie wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi. W tym miejscu należy przypomnieć, że prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej, na budżet państwa, składający się z podatków i pozostałych wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu omawiana instytucja, stanowiąc pomoc państwa winna być przyznawana tym osobom, które jej rzeczywiście potrzebują i które z uwagi na trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów procesu bez wywoływania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny.
Jak wynika z akt sprawy pełnomocnik wezwaniem z dnia 24 lutego 2012r.
na podstawie przepisu art. 255 p.p.s.a. został wezwany do przedłożenia w terminie 10 dni od dnia doręczenia wezwania dokumentów obrazujących sytuację majątkową i finansową skarżącej. Powyższe wezwanie pozostało bez odpowiedzi.
Również na etapie wniesienia sprzeciwu pełnomocnik strony nie przedstawił dokumentów o których mowa w wezwaniu z dnia 24 lutego 2012r. pomimo upływu 3 miesięcy od momentu jego otrzymania. W tym miejscu podkreślić należy, że jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt: II OZ 322/08 i z dnia 24 czerwca 2008 r. sygn. akt: I GZ 147/08 warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu takiego prawa, co niewątpliwie oznacza, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy
W niniejszej sprawie poza gołosłownymi twierdzeniami zawartymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca nie uprawdopodobniła, że jej sytuacja materialna kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy. W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu, nie wystarcza do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona – stosownie do art. 255 p.p.s.a - jest obowiązana złożyć na wezwanie sądu dokumenty źródłowe. Skarżąca była wzywana do przedłożenia stosownych dokumentów, jednak nie przedłożyła ich sądowi w wyznaczonym terminie, ani w późniejszym czasie. Uchylając się od przedstawienia dowodów wskazujących na swoją trudną sytuację skarżąca winna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym za uzasadniające przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2008 r. sygn. akt: I FZ 236/08).
Reasumując, należy wskazać, że warunkiem, od którego zależy przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, jest konieczność wykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar dowodu w zakresie wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Skarżąca nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, co skutkuje odmową przyznania prawa pomocy.
Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny, nie znajdując przesłanek dla przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, na mocy art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.