Uzasadnienie
W dniu [...] r. A. K. (dalej także Skarżący) złożył w systemie informatycznym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) wniosek o przyznanie pomocy ze względu na poniesione straty gospodarcze spowodowane przez zwiększony przywoź zbóż i nasion oleistych z Ukrainy. Do wniosku dołączył faktury za sprzedaż rzepaku: z dnia [...] r. w ilości 22,75 ton, z dnia [...] r. w ilości 23,05 ton, z dnia [...] r. w ilości 23,15 ton oraz z dnia [...] r. w ilości 22,82 ton.
W dniu [...] r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w M. wydał decyzję w sprawie przyznania pomocy dla rolników działających w sektorze zbóż i nasion oleistych, którzy ponieśli straty gospodarcze spowodowane przywozem zbóż z Ukrainy. Na mocy tej decyzji organ ten przyznał Skarżącemu wnioskowaną przez niego pomoc dla rolników działających w sektorze zbóż i nasion oleistych, którzy ponieśli straty gospodarcze spowodowane przywozem zbóż z Ukrainy w wysokości [...] zł. Na podstawie art. 107 § 4 Kodeksu postępowania administracyjnego – dalej: "k.p.a." – odstąpiono od uzasadnienia decyzji. Jednocześnie organ pouczył Skarżącego o prawie do wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, za pośrednictwem Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w M., w terminie 30 dni od jej doręczenia decyzji. Decyzja została doręczona stronie w dniu [...] r., co wynika z potwierdzenia doręczenia dokumentu.
W dniu [...] r. A. K. z zachowaniem terminu, złożył do Biura Powiatowego ARiMR w M. pismo zatytułowane odwołanie, które należy traktować jako skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w M. z dnia [...] r. w sprawie przyznania pomocy dla rolników działających w sektorze zbóż i nasion oleistych.
Skarżący wskazał, że nie zgadza się z wydaną decyzją i przyznaną kwotą pomocy z niej wynikającej oraz że wnosi o "zaskarżenie" tej decyzji. W uzasadnieniu skargi Skarżący wskazał, że w złożonym drogą elektroniczną wniosku o przyznanie pomocy wnioskował o przydzielenie płatności do sprzedanego rzepaku, na który dołączył odpowiednie faktury sprzedaży. Otrzymał natomiast pomoc jedynie do 5,25 ha rzepaku, ponieważ jak się domyśla popełnił błąd pisarski podczas składania wniosku o dopłaty obszarowe w roku 2022. Błąd ten polegał na wpisaniu zamiast uprawy "rzepaku ozimego", który w rzeczywistości był uprawiany na poszczególnych działkach uprawy "rzepiku ozimego", co jest częstym błędem podczas wypełniania wniosku o płatności obszarowe. Skarżący wskazał, że nie miał świadomości o wspomnianym błędzie, aż do momentu otrzymania wyżej wymienionej decyzji i otrzymaniu niepełnej pomocy. Z tego powodu uważa, że został pokrzywdzony przez nieświadomą i niezawinioną pomyłkę, której nie mógł już skorygować. Wskazał, że nie może się zgodzić z sentencją w decyzji: "Na podstawie art. 107 § 4 Kpa (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 z późn. zm.) odstępuję się od uzasadnienia, ponieważ decyzja w całości uwzględnia żądania strony". Zdaniem Skarżącego, jego żądania w złożonym wniosku z pewnością nie zostały uwzględnione w całości i nie otrzymał na ten temat wyjaśnienia w decyzji. Pomyłka we wniosku o płatność według Skarżącego jest oczywista, ponieważ nigdy nie uprawiał rzepiku ozimego, a rzepak ozimy, który sprzedał, udokumentował fakturami, a ponadto miał ubezpieczoną uprawę rzepaku ozimego na co posiada stosowną polisę. Wskazał również, że pozbawienie go części pomocy jest niesprawiedliwe oraz znacząco obciążające finanse gospodarstwa. Na koniec Skarżący poprosił o przyznanie pomocy za sprzedany rzepak w pełnej wysokości, zgodnie ze złożonym wnioskiem o pomoc. Do skargi strona dołączyła faktury oraz polisę z dnia [...] r.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o nieuwzględnienie skargi i oddalenie jej w całości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a)-c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) – dalej: jako "p.p.s.a." – lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w M. w przedmiocie przyznania pomocy dla rolników.
Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że narusza ona prawo w stopniu nakazującym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.
Wskazać należy, że podstawie złożonego wniosku i zmiany do niego Skarżący ubiegał się o przyznanie pomocy dla rolników działających w sektorze zbóż i nasion oleistych, którzy ponieśli straty gospodarcze spowodowane przywozem zbóż z Ukrainy.
Spór sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy zasadne było przyznanie pomocy w wysokości wynikającej z zaskarżonej decyzji, czyli w kwocie [...]zł.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał na przewidziane obowiązującymi przepisami przesłanki przyznania wnioskowanej pomocy. W toku postępowania organ analizując wniosek Skarżącego z dnia [...] r. o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2022 r. wskazał, że do przyznania pomocy kwalifikuje się podana w tym wniosku powierzchnia upraw rzepaku (5,25 ha).
Kwestionując to rozstrzygnięcie organu Skarżący podnosi, że jest ono dla niego krzywdzące z uwagi na popełniona nieświadomie i w sposób niezawiniony pomyłkę we wniosku o przyznanie płatności obszarowych w 2022 r. Ponadto wskazał on, że żądanie wniosku z dnia [...] r., wbrew przywołanemu przez organ art. 107 § 4 k.p.a., nie zostało uwzględnione w całości i nie otrzymał on w tym zakresie wyjaśnienia w treści zaskarżonej decyzji.
Zasadnicze warunki przyznania pomocy zostały ujęte w § 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...] r. w sprawie realizacji przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zadań związanych z ustanowieniem środka wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych dla sektorów zbóż i nasion oleistych (Dz.U. poz. 762 ze zm.) – dalej: "rozporządzenie" – zgodnie z którym pomoc przyznaje się rolnikowi:
- któremu został nadany numer identyfikacyjny, o którym mowa w art. 12 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, i który wyraził zgodę, o której mowa w art. 10c ust. 3 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa;
- który dokonał sprzedaży:
- żyta, jęczmienia, owsa, pszenżyta, mieszanek zbożowych lub nasion rzepaku lub rzepiku w okresie od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia 15 lipca 2023 r. lub
- kukurydzy w okresie od dnia 15 kwietnia 2023 r. do dnia 15 lipca 2023 r.
- podmiotom prowadzącym działalność w zakresie obrotu, skupu lub przetwórstwa zbóż lub nasion oleistych, jak również podmiotom skupującym zboża lub nasiona oleiste w związku z prowadzoną przez te podmioty produkcją zwierzęcą;
- który poniósł stratę gospodarczą, o której mowa w art. 1 ust. 2 rozporządzenia 2023/739 oraz w art. 1 ust. 2 rozporządzenia 2023/1343;
- który w 2022 r. złożył wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich w rozumieniu przepisów o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i zadeklarował w tym wniosku powierzchnię upraw kukurydzy, żyta, jęczmienia, owsa, pszenżyta, mieszanek zbożowych, rzepaku lub rzepiku.
Z treści tego przepisu wynika, że przyznanie pomocy uzależnione jest od łącznego spełnienia wymienionych w nim przesłanek. Do wniosku Skarżący załączył faktury na sprzedaż rzepaku, którego uprawę wykazał we wniosku o przyznanie płatności obszarowej na jednej działce rolnej (E/E1) obejmującej 4 działki ewidencyjne o łącznej powierzchni 5,25 ha. Skarżący podniósł, że we wniosku tym omyłkowo błędnie wykazał uprawę rzepiku, zamiast rzepaku, który w rzeczywistości uprawiał także na innych działkach rolnych. W ocenie Sądu należy zgodzić się z organem, że to podmiot występujący o przyznanie płatności za prawidłowość i rzetelność w zakresie spełnienia wymogów koniecznych dla przyznania wnioskowanej pomocy. Tym samym będą obciążały go skutki działań i zaniedbań niezależnie od powodów, które doprowadziły do ich powstania. Biorąc zatem pod uwagę, że przesłanki przyznania pomocy przewidziane w § 3 ust. 1 rozporządzenia muszą być spełnione łącznie, przyjąć należy, że uprawy wykazane we wniosku o przyznanie płatności na 2022 r. muszą odpowiadać sprzedanym towarom wykazanych na fakturach załączonych do wniosku o przyznanie pomocy. Wynika to także z brzmienia § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, gdzie przy określeniu wysokości przyznawanej pomocy powiązano ją z dokonaniem sprzedaży. Jeśli więc faktury przedstawione przez Skarżącego dokumentowały sprzedaż rzepaku zasadne było uwzględnienie tylko powierzchni, na której zadeklarowana została uprawa rzepaku, a nie innych upraw w tym rzepiku. Powszechność popełnianych błędów, nieświadomość pomyłki i brak zawinienia Skarżącego w jej popełnieniu, na które to okoliczności się on powołuje pozostają bez wpływu na ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Wobec powyższego należy zgodzić się z organem, że przy wyliczeniu wysokości pomocy, zgodnie z § 6 ust. 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia, przyjął zadeklarowana powierzchnię uprawy rzepaku, czyli 5,25 ha.
Jeżeli natomiast chodzi o ustalenie wysokości przyznawanej pomocy, w odniesieniu do okoliczności faktycznych rozpoznawanej sprawy (zadeklarowanie upraw i sprzedaż rzepaku), należy wskazać, że stosownie do § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wysokość pomocy nie może przekroczyć w przypadku m.in. sprzedaży nasion rzepaku w okresie od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia 15 lipca 2023 r.:
- iloczynu stawki pomocy i powierzchni upraw żyta, jęczmienia, owsa, pszenżyta, mieszanek zbożowych, rzepaku lub rzepiku zatwierdzonej do jednolitej płatności obszarowej, o której mowa w art. 36 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009, na podstawie wniosku, o którym mowa w § 3 ust. 1 pkt 4, oraz
- iloczynu stawki pomocy i powierzchni upraw żyta, jęczmienia, owsa, pszenżyta, mieszanek zbożowych, rzepaku lub rzepiku, przy czym powierzchnia upraw żyta, jęczmienia, owsa, pszenżyta, mieszanek zbożowych, rzepaku lub rzepiku stanowi iloraz liczby ton wynikającej z faktur VAT, o których mowa w § 4 ust. 3 lub 4, i liczby:
- 4,5 - w przypadku upraw jęczmienia lub pszenżyta,
- 3,5 - w przypadku upraw żyta, owsa, mieszanek zbożowych, rzepaku lub rzepiku;
Organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (por. k. 15 akt sądowych) wskazał, że przyznał pomoc w wysokości [...] zł "do uprawy rzepaku, zadeklarowanego we wniosku o przyznanie płatności w ramach systemu wsparcie bezpośredniego na rok 2022 zgodnie z § 6 rozporządzenia". Powyższa kwota wynikała w przemnożenia kwotowej stawki pomocy ([...] zł) przez zadeklarowaną powierzchnię upraw rzepaku (5,25 ha).
Analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji odnośnie ustalenia wysokości przyznanej pomocy wskazuje, że kwota przyznanej pomocy wynika jedynie z rozwiązania przewidzianego w § 6 ust. 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia. Trzeba jednak zauważyć, że Skarżący przedstawił (stosownie do § 4 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia) faktury za sprzedaż rzepaku w łącznej ilości 91,77 t. Kwota przyznanej pomocy nie obejmuje jednakże należności wyliczonej na podstawie § 6 ust. 1 pkt 1 lit. b) rozporządzenia. Wskazać należy, że przyznanie pomocy stanowiącej iloczyn stawki pomocy (wynikającej z § 6 ust. 3 pkt 7 rozporządzenia) i zadeklarowanej powierzchni upraw nie wyłącza zastosowania § 6 ust. 1 pkt 1 lit. b) rozporządzenia. Wskazuje na to treść § 6 ust. 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia, która kończy się wyrazem "oraz", co powoduje, że obok kwoty wyliczonej w oparciu o "lit. a" należy pomoc należy wyliczyć zgodnie z regułą wynikającą z "lit. b". Przepisy rozporządzenia nie przewidują możliwości dokonania wyboru między powyższymi rozwiązaniami ujętymi w § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Także w uzasadnieniu decyzji organ o takim wyborze nie wspomina, ani też powodów zastosowania takiego ograniczenia nie uzasadnia. Wprawdzie zgodnie z § 6 ust. 2 rozporządzenia pomoc jest przyznawana do wysokości niższej z kwot obliczonych zgodnie z ust. 1 pkt 1 lub 2, jednakże oznacza to, że ograniczenie wysokości kwoty pomocy sprowadza się do porównania wyliczonych z tego tytułu kwot odnośnie sprzedanej kukurydzy (pkt 2) z jednej strony z kwotą dotyczącą sprzedaży innych zbóż i roślin oleistych (pkt 1). Nawet potencjalnie brak byłoby zatem podstaw do przyjęcia analogicznych ograniczeń w obrębie § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia (pomiędzy lit. a i b).
Mając powyższe na uwadze należy zauważyć, że organ nie wypowiadając się w kwestii załączonych do wniosku o przyznanie pomocy faktur i ich wpływu na wysokość przyznanej pomocy, nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący zgromadzonego materiału dowodowego i nie dokonał jego prawidłowej oceny. Wprawdzie w świetle art. 10a ust. 1 ustawy o ARiMR stosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego doznaje ograniczeń w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji (w zakresie art. 7, art. 9, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 79a oraz art. 81 k.p.a.), jednakże obowiązek wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego ciąży na organie na podstawie art. 10a ust. 1a pkt 2 ustawy o ARiMR. W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie doszło zatem do naruszenia do naruszenia tego przepisu oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 10a ust. 1 ustawy o ARiMR.
Ponadto należy uznać, że organ naruszył art. 107 § 4 k.p.a., który co do zasady pozwala na odstąpienie od uzasadnienia decyzji, gdy uwzględnia ona w całości żądanie strony. W niniejszej sprawie trudno jednak przyjąć, że organ wydając zaskarżoną decyzję w całości uwzględnił żądanie strony. Istotą zaskarżonego rozstrzygnięcia było przyznanie pomocy rolnikowi w określonej kwocie wynikającej z przepisów rozporządzenia z dnia 21 kwietnia 2023 r. Należy jednakże zwrócić uwagę, że składając wniosek o przyznanie pomocy Skarżący nie domagał się określonej kwoty. Konstrukcja wniosku składanego zresztą w formie elektronicznej w istocie nie pozwala na wskazanie takiej kwoty. Wniosek zawiera jedynie informacje i oświadczenia w zakresie spełnienia przesłanek przyznania pomocy oraz danych niezbędnych dla wyliczenia kwoty pomocy. Jednakże nie zawiera on kwoty pomocy, której przyznania oczekuje wnioskodawca. Stąd też brak korelacji między zawartością wniosku (mającego postać formularza elektronicznego) z rozstrzygnięcia w decyzji o przyznaniu pomocy, którego istotą jest ustalenie konkretnej kwoty przyznanej pomocy, dodatkowo biorąc pod uwagę szereg elementów i dowodów, które należy wziąć pod uwagę przy wyliczeniu kwoty pomocy powoduje, że nie jest możliwe jednoznaczne stwierdzenie, że decyzja uwzględnia (bądź nie) żądanie strony w całości.
Końcowo nie można zgodzić się z konkluzją organu (choć nie ma ona wpływu na wynik sprawy, przez co nie stanowi to samo w sobie przyczyny uchylenia zaskarżonej decyzji), że wnioskodawca spełnił przesłanki zawarte w § 7 rozporządzenia, co skutkowało przyznanie przez organ wnioskowanej płatności. Stanowisko to jest o tyle nieprawidłowe, że w przepisie § 7 rozporządzenia nie ujęto żadnych przesłanek, które miałby spełnić wnioskodawca. Ma on natomiast charakter procesowy, ponieważ reguluje kwestię właściwości miejscowej organu pierwszej instancji oraz przewiduje kompetencję do załatwienia przez ten organ sprawy w formie decyzji.
Przy ponownym rozpoznaniu organ uwzględni wyrażone w uzasadnieniu stanowisko Sądu, a w szczególności dokona oceny całego zgromadzonego materiału dowodowego, obejmującego także przedłożone faktury za sprzedaż rzepaku, w kontekście prawa do uzyskania pomocy przewidzianej w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 kwietnia 2023 r. i przedstawi ją w uzasadnieniu wydanej decyzji.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania postanowiono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1, art. 209 p.p.s.a. Obejmują one uiszczony wpis od skargi w wysokości [...] zł.
J. Ziołek T. Wójcik U. Wiśniewska