Uzasadnienie
Skarżący ubiegając się o zwolnienie od kosztów sądowych wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Ich miesięczny dochód z tytułu emerytur, uwzględniając potrącenia, wynosi 4.620 zł netto. Wśród comiesięcznych wydatków wyszczególnił: woda 200 zł, prąd 250 zł, gaz 600 zł, telefon wraz z Internetem 200 zł, wyżywienie 1.000 zł, środki czystości 300 zł, utrzymanie samochodu 500 zł, zakup leków 500 zł. Łącznie daje to kwotę 3.550 zł. Wnioskujący jest właścicielem samochodu osobowego marki C.L., żona obligacji o wartości 10.000 zł. Dodatkowo zaświadczył, że przewlekle choruje.
W sprawie zważono, co następuje:
Postępowanie przed sądem administracyjnym toczy się według przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a.
W świetle art.199 p.p.s.a. zasadą jest, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, niebędącym w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art.45 ust.1 i art.77 ust.2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.).
Na podstawie art. 245 ustawy p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Jak wynika z wniosku, strona ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które to obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części. Ze względu na tak określone granice prawa pomocy, skarżący powinien uprawdopodobnić, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Do wykazania tej okoliczności zobowiązuje przepis art.246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
W orzecznictwie przyjęto, że przez uszczerbek w koniecznym utrzymaniu rozumieć należy zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Utrzymanie konieczne stanowi granicę obligującą rozpoznającego wniosek do uwzględnienia żądania strony. Ustawodawca, opierając przesłanki prawa pomocy na pojęciu " utrzymanie konieczne", kierował się założeniem, że na zdolność zaspokajania potrzeb niezbędnych nie mogą wpływać obciążenia finansowe związane z zainicjowanym postępowaniem. Innymi słowy art.246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. uzależniając przyznanie prawa pomocy od wykazania niebezpieczeństwa dla poziomu egzystencji wnioskodawcy i jego rodziny, pozwala uchronić stronę od konieczności dokonywania wyboru pomiędzy kontynuowaniem postępowania, a środkami przeznaczanymi na niezbędne utrzymanie.
Nie można jednakże stosując prawo pomocy, chronić, czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do Sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych jest więc niemożność wygospodarowania odpowiednich środków pieniężnych z uzyskanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne utrzymanie strony postępowania i jej rodziny, z których nie można zrezygnować lub czasowo ograniczyć, bowiem są one nieodzowne.
Ponadto, jak trafnie podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 18 grudnia 2008 r. sygn. akt nr I FZ 497/08, prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów.
Podsumowując uwagi odnośnie instytucji prawa pomocy zaznaczyć trzeba, że przyznanie bądź odmowa przyznania prawa pomocy winna zawsze wynikać ze wzajemnej oceny dwóch elementów:
- 1) kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania,
- 2) aktualnej kondycji finansowej strony.
Odnosząc zatem powyższe rozważania do zaprezentowanej przez wnioskującego sytuacji majątkowej uznać należy, że nie może być ona uznana za trudną. Skarżący wraz z żoną mają zapewnione potrzeby bytowe, o czym świadczy wysokość ich miesięcznego dochodu sprowadzająca do kwoty 4.620 zł netto. Po uwzględnieniu koniecznych wydatków związanych z wyżywieniem oraz utrzymaniem lokalu mieszkalnego nie można przyjąć, że została spełniona przesłanka z art.246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
Również przeciwko żądaniu wnioskującego przemawia to, że posiada on zdolność do ponoszenia wydatków niemających wpływu na zachowanie poziomu koniecznego utrzymania, a co, wedle ustawodawcy nie zasługuje na ochronę. Wątpliwości odnośnie ograniczonych możliwości płatniczych wnioskującego potęguje bowiem okoliczność, że ujawnił on posiadanie majątku ruchomego w postaci samochodu. Użytkowanie pojazdu i ponoszenie związanych z tym kilkusetzłotowych wydatków świadczy o przestrzeganiu płynności gospodarki finansowej budżetu domowego. Bez wątpienia jednak, oszczędności poczynione dzięki ograniczeniu takich wydatków pozwolą na opłacenie kosztów sądowych. Nie świadczy także o niedostatku posiadanie obligacji o wartości 10.000 zł.
Uwagę zwraca, że skarżący został zobligowany do przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych lub lokat terminowych oraz paragonów potwierdzających, że ponosi koszt zakupu leków. Zainteresowany dokumentów tych nie przedstawił, jak również nie wskazał przyczyny takiego stanu rzeczy. Skoro nie wypełnił nałożonych obowiązków przedstawienia dokumentów źródłowych, to przyjąć należało, że sytuacja majątkowa wnioskującego nie odpowiada przesłankom wynikającym z art.246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
Przytoczone zatem przez skarżącego w urzędowym formularzu PPF okoliczności świadczą o tym, że wygospodarowanie środków na uiszczenie wpisu sądowego od skargi w wysokości 1.358 zł nie spowoduje negatywnych następstw dla koniecznego utrzymania wnioskującego oraz jego rodziny. Z zestawienia wysokości środków którymi strona dysponuje (4.620 zł), analizy sposobu prowadzenia gospodarki finansowej oraz wskazywanego obowiązku uczestniczenia w kosztach sądowych wynika, że stwierdzona nadwyżka dochodów (co najmniej 1.000 zł) oraz czasowe ograniczenie wydatków nie mających wymiaru koniecznego, pozwoliłyby na opłacenie wpisu.
Trudno zatem uznać w sytuacji, kiedy strona może partycypować w kosztach postępowania, że odmowa przyznania prawa pomocy ogranicza jej uprawnienia do ochrony swoich praw przed Sądem.
Z powyższych względów, podstawie wskazywanych przepisów oraz art.258 § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.