Uzasadnienie
Wraz ze skargą wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, sporządzonym na urzędowym formularzu PPF, wnioskodawcy podali, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe wraz z pełnoletnią córką, którego miesięczny dochód wynosi [...] zł netto. Jako majątek skarżący wskazali dom o pow. [...] m˛ oraz samochód [...] o wartości [...] zł. Posiadają [...] akcji [...]. Oświadczyli, że nie posiadają oszczędności oraz wierzytelności. W rubryce wydatki skarżący wskazali: koszt najmu mieszkania córki na studiach [...] zł; zakup żywności [...] zł miesięcznie; woda [...] zł miesięcznie; prąd [...] zł miesięcznie; opał w okresie zimy [...] zł miesięcznie; leki [...] zł miesięcznie; gaz [...] zł miesięcznie; telefon komórkowy [...] zł miesięcznie; telewizja i Internet [...] zł miesięcznie.
W odpowiedzi na zarządzenie Referendarza sądowego skarżący przedłożyli: PIT-37 córki za 2014r. z którego wynika, że za powyższy okres uzyskała dochód w kwocie [...]zł; PIT-37 za 2015r. z którego wynika, że skarżący za powyższy okres uzyskali łączny dochód w kwocie [...]zł; wyciągi z rachunków bankowych; kartotekę zarobkową skarżącej za okres od października 2014r. do sierpnia 2016r.; fakturę za energię; fakturę za wodę; wezwanie do uregulowania przeterminowanych zaległości; kserokopię recepty; kserokopię umowy pożyczki; potwierdzenie zapłaty za piec i zasobnik; umowę na wykonanie stolarki okiennej; potwierdzenie zapłaty za renowacje parkietu; potwierdzenie zapłaty za gaz.
Ponadto skarżący oświadczyli, że: nie korzystają i nie korzystali z pomocy społecznej; nie posiadają oszczędności; posiadają akcje [...] ([...] sztuk); jedynym źródłem utrzymania są dochody z umowy o pracę skarżącej, incydentalnie (1-2 razy na kwartał) występują pożyczki w kwocie [...]-200 zł od córki; skarżący jest posiadaczem samochodu osobowego [...] o wartości [...] zł; nie prowadzą działalności gospodarczej; części odprawy oraz rekompensaty przeznaczyli na zakup samochodu ([...] zł), spłatę zaległości za gaz ([...] zł), komornik sądowy ([...] zł), renowację parkietu ([...] zł), wymianę stolarki okiennej ([...] zł), modernizację CO i CWU ([...] zł), utwardzenie podjazdu ([...] zł), remont domu ([...] zł); z majątku skarżących nie jest prowadzona egzekucja komornicza; nie posiadają statusu osób bezrobotnych.
Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje:
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718) – dalej zwana p.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności.
W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, referendarz sądowy zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy.
Niezastosowanie się przez stronę do wezwania referendarza sądowego wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że referendarz sądowy nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo).
W świetle przedstawionej przez skarżących sytuacji majątkowej, rodzinnej oraz możliwości płatniczych uznano, iż nie wykazali oni zasadności swojego wniosku.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że skarżący nie wypełnili prawidłowo wezwania w zakresie przedłożenia wszystkich dokumentów źródłowych. Otóż w pkt 2 wezwania wskazano, że należy przedłożyć wyciągi z wszystkich rachunków bankowych skarżących. W odpowiedzi skarżący przedłożyli wyciągi z rachunków bankowych o nr [...] Tymczasem jak wynika z historii rachunku bankowego o nr [...] w dniu [...] lipca 2016r. skarżąca z rachunku bankowego o nr [...] dokonała wpłaty w kwocie [...]zł. Podkreślenia również wymaga, że skarżący nie przedłożyli wyciągu z rachunku bankowego z którego nastąpił przelew powyższej kwoty i nadal nie wiadomo jakie środki finansowe są zgromadzone na ww. rachunku bankowym.
Zatem skarżący pomimo posiadania tego rachunku bankowego uchylili się od przedłożenia wyciągu z tego rachunku bankowego za okres ostatnich trzech miesięcy. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 25 kwietnia 2008r., sygn. akt: II OZ 322/08 i z dnia 24 czerwca 2008r. sygn. akt I GZ 147/08 warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu takiego prawa, co niewątpliwie oznacza, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Uchylając się od przedstawienia wszystkich dokumentów, o które wzywał referendarz sądowy wskazujących na swoją trudną sytuację skarżąca powinna liczyć się z tym, że referendarz sądowy nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym za uzasadniające przyznanie prawa pomocy – podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 5 czerwca 2008 r. sygn. akt. I FZ 236/08.
Po drugie wskazać należy, że skarżący, choć jak obecnie podnosi nie uzyskuje żadnych dochodów (brak zaświadczenia o posiadaniu przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej) to w 2014r. w związku z rozwiązaniem umowy o pracę za porozumieniem stron otrzymał świadczenie w wysokości [...] zł brutto (rekompensata oraz odprawa). Pomniejszając powyższą kwotę o pobraną zaliczkę na podatek dochodowy skarżący otrzymał kwotę netto w wysokości ponad [...] zł. Zatem mógł poczynić znaczne oszczędności celem zabezpieczenia środków finansowych na ewentualny spór sądowy. Podkreślenia również wymaga, że powyższa kwota nie uwzględnia wynagrodzenia za pracę otrzymanego w 2014r. przez skarżącego. Jak wynika z oświadczenia skarżących części odprawy oraz rekompensaty przeznaczyli na zakup samochodu ([...] zł), spłatę zaległości za gaz ([...] zł), komornik sądowy ([...] zł), renowację parkietu ([...] zł), wymianę stolarki okiennej ([...] zł), modernizację CO i CWU ([...] zł), utwardzenie podjazdu ([...] zł), remont domu ([...] zł).
Suma powyższych wydatków wynosi zatem [...] zł. Zatem strona nie wskazała, na jaki cel przeznaczyła pozostałe środki finansowe. Mając jednak na uwadze wcześniej wskazaną okoliczność o posiadaniu przez stronę skarżąca jeszcze jednego rachunku bankowego oraz wysokość poniesionych wydatków o których mowa powyżej zasadną jest teza, że skarżący posiadają oszczędności których jednak nie chcą ujawnić.
Po trzecie odnosząc się do okoliczności spłaty pożyczki wskazać należy, że obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o zwolnieniu skarżących od kosztów sądowych. W orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 224/13).
Po czwarte podkreślić należy, że koszt najmu mieszkania studiującej córki w wysokości 500 zł nie może korzystać z pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego które zostało zainicjowane przez samych skarżących. Wskazać bowiem należy, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Przyjęcie przez stronę skarżącą innego priorytetu w wydatkach nie może stanowić podstawy do uznania, że Skarb Państwa winien kredytować wydatki związane z prowadzeniem przez stronę skarżącą procesów sądowych. Koszty sądowe mają charakter należności publicznoprawnych, zatem winny być uiszczane w pierwszej kolejności, nie zaś dopiero wówczas, gdy pozostaną wolne po rozdysponowaniu środki. Opłaty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej i w związku z tym inne wydatki wnioskodawcy nie mogą być w stosunku tych opłat traktowane priorytetowo (por. postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06).
Na marginesie odnosząc się do wniosku strony w zakresie ustanowienia zawodowego pełnomocnika wskazać należy, że decydując o udzieleniu stronie prawa pomocy w tym zakresie, należy przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., a więc brakiem jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych, ale również odnośnie wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z powinno uwzględnić procesową konieczność jego powołania. W tym aspekcie sąd bierze pod uwagę, w szczególności aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2010 r., sygn. akt II FZ 62/10).
Ponadto jak wynika z orzecznictwa ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Skarga dla sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę.
Sąd także ocenia czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 p.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez skarżących zarzutów czy braku ich zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie mają obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 stycznia 2011 r., sygn. akt I OZ 987/10, z dnia 30 sierpnia 2011 r., sygn. akt I FZ 227/11, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26 października 2010 r., sygn. akt III SA/Wr 387/10). Zgodnie natomiast z art. 140 § 1 p.p.s.a., stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udziela wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego.
Strona działając bez adwokata lub radcy prawnego nie zostanie zatem pozbawiona możliwości obrony jej praw (por. postanowienia NSA: z dnia 27 września 2004 r., FZ 330/04, z dnia 28 września 2004 r., FZ 246/04).
Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.