Uzasadnienie
Wnioskiem z [...] maja 2020 r. Pan J. K. (Skarżący) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie wszelkich zaległości z tytułu składek z uwagi na to, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej.
Decyzją z [...] lipca 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu decyzji Zakład podał, że z wniosków Skarżącego z dnia [...] stycznia 2017 r., z [...] listopada 2019 r. oraz z dnia [...] marca 2020 r. toczą się postępowania o umorzenie należności z tytułu składek, które obejmują zaległości Skarżącego na ubezpieczenia społeczne za okres od marca 2011 r. do października 2015 r., na ubezpieczenie zdrowotne za okres od sierpnia 2012 r. do stycznia 2020 r. oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od marca 2011 r. do marca 2012 r. Dlatego też brak jest możliwości prowadzenia kolejnego postępowania obejmującego te same okresy.
Jednocześnie organ podał, że postępowania wszczęte na wniosek z [...] stycznia 2017 r. oraz z [...] listopada 2019 r. zostały zawieszone, a postępowanie wszczęte wnioskiem z [...] marca 2020 r. pozostaje w toku.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z [...] sierpnia 2020 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] lipca 2020 r. wskazując, że z wniosków Skarżącego toczą się już postępowania o umorzenie zaległości z tytułu składek.
Na powyższą decyzję Skarżący złożył skargę, którą uzasadnił odwołując się do treści załączonego pisma z dnia [...] października 2020 r., kierowanego do Sądu Okręgowego we [...] w sprawie sygn. akt [...]. W piśmie tym podał, że jest niezadowolony z rozstrzygnięć, jakie zapadają w jego sprawach od 10 lat. Obecnie oczekuje na rozpatrzenie pozwu o stwierdzenie nieważności ubezpieczenia w ZUS.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją wcześniejszą argumentację w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje.
Skarga okazała się zasadna.
Na wstępie należy wyjaśnić, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 poz. 374 ze zm.). Zgodne z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Stosowne zarządzenie Przewodniczącego Wydziału o skierowaniu sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym zostało wydane [...] grudnia 2020 r., znajduje się ono w aktach sprawy.
Stosownie do treści rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 października 2020 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz.U. z 2020 r. poz. 1829) począwszy od 17 października 2020 r. miasto na prawach powiatu Bydgoszcz, będące siedzibą tut. Sądu, zostało objęte strefą czerwoną. Powyższe oznacza, że odpowiednie zastosowanie ma również zarządzenie nr 39 Prezesa NSA z dnia 16 października 2020 r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w NSA działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 w związku z objęciem Miasta Stołecznego Warszawy obszarem czerwonym (§ 1 w zw. § 3 tego rozporządzenia).
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Pismo Skarżącego z [...] maja 2020 r., które wpłynęło do ZUS [...] maja 2020 r., organ – kierując się treścią pisma - uznał za wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie umorzenia zaległości składkowych. Zgodnie z art. 61a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej również: K.p.a.), gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Na mocy art. 83b ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2020r. poz. 266 ze zm.) w sytuacji, gdy przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję.
W niniejszej sprawie organ uznał, że zachodzą "inne uzasadnione przyczyny" uniemożliwiające wszczęcie postępowania na wniosek Skarżącego. Przez "inne uzasadnione przyczyny" uniemożliwiające wszczęcie postępowania administracyjnego rozumie się takie sytuacje, które stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania np. gdy w tej samej sprawie toczy się już wcześniej wszczęte postępowanie administracyjne. Organ uznał, że postępowanie w sprawie umorzenia zaległości składkowych Skarżącego jest już w toku, a zatem nie można wszcząć go ponownie – dlatego wydał postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Organ powołuje się na to, że Skarżący składał już wnioski o umorzenie swoich zaległości dnia [...] stycznia 2017r., [...] listopada 2019r. oraz – ostatnio - z dnia [...] marca 2020r.
Co do pierwszych dwóch wniosków, Sąd zgadza się z oceną organu, że postępowanie wszczęte i prowadzone na ich postawie zostało zawieszone – tak wynika ze znajdujące się w aktach sprawy postanowienia z dnia [...] maja 2020r. (k. 12-13 akt sądowych). Z postanowienia wynika, że przyczyną zawieszenia było prowadzenie postępowania przed Sądem Apelacyjnym, który to sąd ostatecznie przesądzić miał o wysokości należnych składek. Sprawa trafiła do Sądu Apelacyjnego na skutek odwołania Pana J. K. od decyzji ZUS określających wysokość zadłużenia. Jest to okoliczność niesporna.
Zatem ma rację organ, że postępowanie z wniosku Skarżącego o umorzenie składek już się toczy, jednak w przekonaniu Sądu nie stanowiło to przeszkody do wszczęcia kolejnego postępowania w sprawie umorzenia należności składkowych na podstawie pisma z [...] maja 2020 r.
Dwa wnioski (z [...] stycznia 2017 r. i z [...] listopada 2019 r.) z natury rzeczy uruchomiły bowiem postępowania w sprawie umorzenia zaległości tylko co do tych należności, które istniały w momencie składania tych wniosków. Wnioskiem o umorzenie zaległości podatkowych złożonym [...] listopada 2019 r. Skarżący nie mógł przecież objąć przyszłych należności. Ze znajdującego się w aktach sprawy zestawienia (k. 14-verte akt administracyjnych) wynika natomiast, że zdaniem ZUS na Skarżącym ciążą również zaległości za listopad 2019 r. (termin płatności: [...] grudnia 2019 r.), za grudzień 2019 r. (termin płatności: [...] stycznia 2020 r.) oraz za styczeń 2020 r. (termin płatności: [...] lutego 2020 r.). Skoro te zaległości nie mogły być objęte wnioskiem o umorzenie z [...] listopada 2019 r., to co do nich nie toczy się postępowanie w sprawie umorzenia zaległości, a zatem wbrew stanowisku Organu, nie zachodziła przeszkoda, aby takie postępowanie wszcząć na podstawie pisma z [...] maja 2020 r. (wniesionego [...] maja 2020 r.).
Wydanie decyzji o odmowie wszczęcia postępowania naruszało zatem art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego, gdyż nie zachodziła "inna przyczyna" uniemożliwiająca wszczęcie postępowania. Ponownie rozpatrując sprawę organ zatem nada bieg wnioskowi Skarżącego, stosując się do stanowiska Sądu, że nie ma przeszkód do wszczęcia kolejnego postępowania w sprawie o umorzenie zaległości składkowych – za kolejne okresy rozliczeniowe tj. te, które nie mogły być i nie były objęte wcześniejszymi wnioskami (z [...] stycznia 2017 i z [...] listopada 2019 r.)
Jeśli zaś chodzi o złożony przez Skarżącego wniosek o umorzenie zaległości z dnia [...] marca 2020r., to – jak wynika z akt sprawy – został on przez ZUS pozostawiony bez rozpoznania z uwagi na to, że Skarżący mimo wezwania nie dostarczył informacji o rodzaju pomocy publicznej, o jaką się ubiegał oraz nie złożył dokumentów dotyczących pomocy publicznej, o jaka się ubiegał. Skarżący został o tym poinformowany pismem z dnia [...] lipca 2020r. Skoro zatem na podstawie wniosku z [...] marca 2020 r. nie toczy się postępowanie o umorzenie zaległości składkowych, to wniosek ten nie stanowił przeszkody do tego, aby wszcząć postępowanie na podstawie wniosku z [...] maja 2020r. O tym, że wniosek z [...] marca 2020 r. nie doprowadził skutecznie do wszczęcia postepowania, Organ wie co najmniej od [...] lipca 2020 r., gdyż tego dnia poinformował Skarżącego o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku z [...] marca 2020 r. Zatem, o ile w dniu wydania decyzji z [...] lipca 2020 r. o odmowie wszczęcia postępowania z wniosku Skarżącego z [...] maja 2020 r., organ mógł jeszcze nie znać sytuacji procesowej co do wniosku z [...] marca 2020 r., i decyzja wydana [...] lipca 2020 r. nie naruszał prawa – ponieważ nieznany był jeszcze los wniosku z [...] maja 2020 r., to jednak już w momencie wydawania zaskarżonej decyzji z [...] sierpnia 2020 r. Organ musiał mieć świadomość, że postępowanie z wniosku z [...] maja 2020 r. się nie toczy, a zatem wniosek ten nie stanowi przeszkody procesowej do prowadzenia nowego postępowania w sprawie o umorzenie zaległości składkowych.
Dodać należy, że ponownie rozpatrując sprawę organ powinien był wziąć pod uwagę stan faktyczny istniejący na moment wydania decyzji z [...] sierpnia 2020 r.), tj. taki stan, w którym postępowanie na skutek wniosku z [...] maja 2020 r. się nie toczy.
Podejmując decyzję o odmowie wszczęcia postępowania ([...] sierpnia 2020 r.) organ nie miał zatem podstaw do tego, aby uznać, że zachodzi przeszkoda do wszczęcia w rozumieniu art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego.
Naruszenie art. 61a K.p.a. miało oczywisty i istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem skutkowało brakiem ustosunkowania się do wniosku, podczas gdy należało uznać, że na skutek złożenia wniosku doszło do wszczęcia postępowania na żądanie strony (art. 61 § 3 K.p.a.).
Z podanych wyżej powodów zaskarżoną decyzję należało uchylić na podstawie art. 141 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.