Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] 2006 r. Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w T. z dnia [...] 2006 r., w którym organ odmówił W. Z. umorzenia kosztów egzekucyjnych.
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ odwoławczy wskazał, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w T. prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec majątku W. Z. na podstawie tytułu wykonawczego [...]obejmującego należność z tytułu podatku od towarów i usług za miesiąc styczeń 2005 r. w kwocie należności głównej 32.487 zł. Należność ta została określona decyzją z dnia [...] 2005 r., nr [...] określającą zobowiązanie w podatku od towarów i usług z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia nowego środka transportu.
Celem wyegzekwowania należności poborca skarbowy dokonał zajęcia ruchomości, tj. samochodu osobowego marki "S.". W wyniku dokonanego zajęcia powstały koszty egzekucyjne w wysokości 2.456,49 zł.
Pismem z dnia 23 maja 2006 r. skarżący złożył do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w T. wniosek o umorzenie odsetek od zaległości podatkowej, formułując jednocześnie wniosek o umorzenie w całości kosztów egzekucyjnych związanych z egzekwowaniem zaległości, z uwagi na ważny interes publiczny.
Postanowieniem z dnia [...] 2006 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w T. odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych. Organ stwierdził brak przesłanek przemawiających za umorzeniem kosztów egzekucyjnych.
Na postanowienie organu I instancji skarżący złożył zażalenie, w którym wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz umorzenie w całości kosztów egzekucyjnych. W uzasadnieniu wskazał, że organ I instancji wydając postanowienie nie odniósł się do przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych, jaką jest ważny interes publiczny.
W uzasadnieniu zaskarżonego do sądu postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej w B., wskazując na treść art. 64e § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.), stwierdził, że spełnienie jednej z wymienionych w tym przepisie okoliczności stanowi podstawę umorzenia kosztów egzekucyjnych. Jednakże orzeczenie w przedmiocie umorzenia kosztów należy tylko do organu prowadzącego egzekucję, który może - ale też nie musi - dokonać ich umorzenia. Instytucja umorzenia kosztów ma bowiem charakter fakultatywny i oparta jest na konstrukcji uznania administracyjnego.
W rozpatrywanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności umożliwiających umorzenie kosztów egzekucyjnych. Powołana okoliczność ważnego interesu publicznego zdaniem organu nie znajduje swojego uzasadnienia w aktach sprawy.
Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że skoro w określonym przepisami prawa terminie skarżący nie wywiązał się z ciążącego obowiązku zapłaty podatku od towarów i usług, wierzyciel wystawił tytuł wykonawczy i skierował go do egzekucji.
Organ egzekucyjny, który nie jest obowiązany do badania zasadności i wymagalności obowiązku - celem wyegzekwowania należności - dokonał zajęcia ruchomości, tj. samochodu marki "S.", w wyniku czego powstały w określonej wysokości koszty egzekucyjne.
Zdaniem organu powoływanie się przez skarżącego na "błędne zaświadczenie" nie może stanowić podstawy umorzenia kosztów egzekucyjnych z uwagi na ważny interes publiczny. Zaświadczenie nie jest bowiem aktem administracyjnym takim jak postanowienie czy decyzja, lecz dokumentem stwierdzającym określony stan faktyczny na podstawie danych wskazanych przez występującego z wnioskiem o wydanie takiego zaświadczenia.
Według organu odwoławczego przez interes publiczny należy rozumieć respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa takich jak sprawiedliwość i bezpieczeństwo, dotyczących więc szerszego kręgu osób, a zatem nie związanych z konkretną, indywidualną osobą fizyczną.
Organ wskazał, że gdyby skarżący dokonał wpłaty w określonym przepisami prawa terminie, koszty egzekucyjne nie powstałyby, gdyż nie byłoby konieczności zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia ruchomości.
Na powyższe postanowienie została złożona skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. Wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia, strona sformułowała zarzut naruszenia art. 15 k.p.a., art. 64 e § 2 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 2 Konstytucji RP oraz art.64 § 1 pkt 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym.
Zdaniem skarżącego Dyrektor Izby Skarbowej naruszył art. 15 k.p.a. poprzez niezachowanie zasady dwuinstancyjności. Skoro bowiem Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w T. nie wypowiedział się w przedmiocie ważnego interesu publicznego, to organ odwoławczy winien sprawę uchylić do ponownego rozpatrzenia, czego Dyrektor Izby Skarbowej nie zrobił, lecz rozpatrzył sprawę i utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.
Naruszenie art. 64 e § 2 pkt 2 ustawy egzekucyjnej w związku z art.2 Konstytucji, skarżący upatruje w tym, iż Dyrektor Izby Skarbowej rozpatrując odwołanie uogólnił kwestię interesu indywidualnego i interesu publicznego, nie odnosząc się tym samym do konkretnej sytuacji. Na skutek wydania błędnego zaświadczenia potwierdzającego brak obowiązku uiszczenia podatku od towarów usług z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia środka transportu, skarżący poniósł cały szereg ujemnych konsekwencji. Pomyłki organów państwowych powinno się naprawiać w sposób nieuciążliwy dla obywateli. Gdyby nie błąd organu podatkowego postępowanie egzekucyjne w ogóle nie zostało by wszczęte. W zaskarżonym postanowieniu nie wskazano okoliczności, które stanowiłyby podstawę uznania, że nie zachodzi ważny interes publiczny.
Organ II instancji nie wywiązał się z wymogu wyczerpującego zebrania materiału dowodowego i zbadania okoliczności sprawy z punktu widzenia słuszności czy sprawiedliwości. W tym zakresie uzasadnienie postanowienia narusza art.107 §3 k.p.a. Skarżący wskazał, iż organ odwoławczy rozpatrując sprawę, pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, dokonując oceny sytuacji skarżącego, wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego.
Nadto, zdaniem skarżącego, organ egzekucyjny naruszył art. 64 § l pkt 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez niewłaściwe obliczenie wysokości kosztów egzekucyjnych, przez co zostały zawyżone.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w B. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawarta w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z art.145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy.
Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia zgodności z prawem stwierdzić należy, że nie narusza ono prawa.
W myśl art. 64e §1 i §2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli:
- 1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej,
- 2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny,
- 3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne.
Spór między stronami sprowadza się do rozstrzygnięcia czy organ egzekucyjny zasadnie uznał, że brak jest podstaw umorzenia kosztów egzekucyjnych ze względu na ważny interes publiczny.
Pojęcie "ważnego interesu publicznego" jest pojęciem niedookreślonym, którego konkretyzacja jest dokonywana na tle stanu faktycznego indywidualnej sprawy. Wymaga to każdorazowo dokonywania oceny skutków rozstrzygnięć prawnych z punktu widzenia respektowania wartości wspólnych dla całego społeczeństwa. "Publiczny" - to bowiem dotyczący ogółu ludzi i służący ogółowi, dostępny dla wszystkich; związany z jakimś urzędem, z jakąś instytucją; ogólny, powszechny, społeczny, nieprywatny (Słownik języka polskiego, pod red. M. Szymczaka, Wwa 1979, t.II, s.1074).
Należy podkreślić, że decyzje podejmowane w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych mieszczą się w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że decyzja co do umorzenia pozostawiona została swobodnemu uznaniu organu podatkowego. Ustalenie nawet przez organ, że istnieje ważny interes publiczny uzasadniający zastosowanie umorzenia, stanowi jedynie konieczną przesłankę do rozważenia takiej możliwości, ale nie zobowiązuje organu do wydania decyzji pozytywnej dla podatnika. Organ egzekucyjny, mając pozostawiony wybór takiego lub innego rozstrzygnięcia, ma jednak zawsze obowiązek wytłumaczenia się w uzasadnieniu decyzji, dlaczego podjął właśnie takie, a nie inne rozstrzygnięcie.
Przyznana organom egzekucyjnym swoboda w rozstrzygnięciu nie oznacza jednak dowolności. Decyzje z zakresu uznania administracyjnego podlegają kontroli sądowej. Kontrola ta sprowadza się, po pierwsze do oceny, czy organ dokładnie wyjaśnił stan faktyczny sprawy, a więc uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na ważny interes publiczny, oraz po drugie czy nie naruszył on w ramach uznania zasady swobodnej oceny dowodów. Sąd nie jest natomiast władny wkraczać w sferę samego uznania organów.
Uzasadniając istnienie ważnego interesu publicznego skarżący podnosi, że organ podatkowy błędnie wydał mu zaświadczenie potwierdzające brak obowiązku uiszczenia podatku od towarów i usług z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia środka transportu. Uważa, że nie powinien ponosić ujemnych konsekwencji tego błędu. W tym kontekście wskazuje na utratę zaufania do organów podatkowych i niewiarę w konstytucyjną zasadę demokratycznego państwa prawnego.
Należy jednak podkreślić, że podstawą wystawienia tytułu wykonawczego z dnia [...] 2005 r., [...] była decyzja Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w T. z dnia [...] 2005 r., w której określono skarżącemu zobowiązanie w podatku od towarów i usług z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia nowego środka transportu w wysokości 32.487 zł. Dyrektor Izby Skarbowej w B. decyzją z dnia [...] 2005 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, a WSA w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 11 stycznia 2006 r., I SA/Bd 642/05 oddalił skargę na tę decyzję. Sąd stwierdził, że jeżeli z ustawy podatkowej wynika obowiązek podatkowy, to wadliwe zaświadczenie wydane przez organ podatkowy nie może znieść ten obowiązek, czy też zwolnić podatnika od uiszczenia podatku.
Koszty egzekucyjne powstały w związku z zajęciem w dniu 12 października 2005 r. przez poborcę skarbowego, na podstawie powyższego tytułu wykonawczego, ruchomości, tj. samochodu "S." należącego do skarżącego.
W świetle powyższego stwierdzić należy, że organy administracyjne działały na podstawie przepisów prawa. Działanie w granicach prawa, a więc w zgodzie z art. 6 k.p.a., nie może oznaczać, że została naruszona zasada zaufania do organów władzy publicznej. Sąd nie podziela stanowiska skarżącego, że gdyby nie wydanie błędnego zaświadczenia, to postępowanie egzekucyjne nie zostałoby w ogóle wszczęte. Należy podkreślić, że podstawą prowadzenie egzekucji nie było wydane zaświadczenie, lecz decyzja Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w T. z dnia [...] 2005 r., która nie została wyeliminowana z obrotu prawnego. Wobec nieuregulowania przez skarżącego dobrowolnie należności wynikającej z tej decyzji, organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny w postaci zajęcia ruchomości.
Ponadto, jak trafnie wskazał organ odwoławczy, decyzja w sprawie umorzenia oparta jest na uznaniu administracyjnym, co oznacza, że nawet w przypadku wystąpienia podanej przez skarżącego przesłanki organ nie miał obowiązku umorzyć kosztów egzekucyjnych.
W tym kontekście Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organy art.64e §2 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art.2 Konstytucji.
Sąd nie podziela także stanowiska strony co do naruszenia art.15 k.p.a., ustanawiającego zasadę dwuinstancyjności postępowania. Naruszenie tej zasady miałoby polegać na tym, że organ I instancji w ogóle – zdaniem strony – nie odniósł się do kwestii istnienia ważnego interesu publicznego, co obligowało organ odwoławczy do uchylenia postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w T. i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Tylko wtedy zachowana zostałaby zasada dwuinstancyjności i możliwość kontroli instancyjnej podjętego rozstrzygnięcia.
Istota zasady dwuinstancyjności postępowania sprowadza się do tego, że w wyniku złożenia zwyczajnego środka prawnego sprawa administracyjna będzie w całości przedmiotem postępowania przed organem II instancji. Tworzy to obowiązek dwukrotnego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i dwukrotnej wykładni przepisów prawnych. Granice rozpoznawanej sprawy wyznacza rozstrzygnięcie decyzji organu I Instancji. W ocenie Sądu organ odwoławczy nie przekroczył granic rozpoznania sprawy. Zasada dwuinstancyjności postępowania nie oznacza, że organ odwoławczy nie może korygować błędów popełnionych przez organ niższej instancji, czego w istocie żąda strona.
Nie można także zgodzić się z twierdzeniem, że Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w ogóle nie odniósł się do kwestii istnienia ważnego interesu publicznego. Po przytoczeniu treści art. 64e §2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ ten stwierdził, że nie zaistniały przesłanki do udzielenia skarżącemu ulgi, a więc także ze względu na ważny interes publiczny.
W kwestii naruszenia art. 64 §1 pkt 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, należy wyjaśnić, że w dniu dokonania zajęcia ruchomości wysokość odsetek od dochodzonej należności 32.487 zł stanowiła 12% egzekwowanej kwoty, tj. 2.605,64 zł. Obliczone koszty egzekucyjne (6% z tytułu opłaty za czynność zajęcia oraz 1% opłaty manipulacyjnej), liczone od sumy należności głównej wraz z odsetkami wyniosły 2.456,48 zł.
Organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia przytoczył zasadnicze motywy podjętego rozstrzygnięcia i nie naruszył art.107 §3 k.p.a. Organ ten wskazał, że powoływanie się na wydanie błędnego zaświadczenia nie może stanowić podstawy do umorzenia kosztów egzekucyjnych ze względu na ważny interes publiczny.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.nr 153, poz.1270) orzeczono jak w sentencji.