Uzasadnienie
W dniu 05 października 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął na urzędowym formularzu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że zamieszkuje z rodzicami, ale prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, które dochód stanowi wynagrodzenie za pracę w kwocie 1.500 zł brutto. Strona płaci alimenty na rzecz dwóch synów w łącznej kwocie 780 zł. Koszty związane z utrzymaniem mieszkania, które wnioskodawca ponosi określono na kwotę 400 zł.
Zarządzeniem z dnia 09 października 2012r. referendarz sądowy wezwał stronę do nadesłanie dokumentów obrazujących jej sytuację finansową.
W odpowiedzi strona przesłała zeznanie podatkowe za 2011r., z którego wynika, że wnioskodawca za ten okres osiągnął dochód w kwocie 14.830,71 zł.; zawiadomienie o zmianie wysokości alimentów na syna 280 zł; wyrok Sądu Rejonowego zasądzający na drugiego syna wnioskodawcy rentę alimentacyjną w kwocie 450 zł miesięcznie; rachunki wystawione na ojca wnioskodawcy potwierdzające dokonanie płatności w kwocie 141,21 zł w okresach dwumiesięcznych; potwierdzenia dokonania opłaty za mieszkanie miesiące: czerwiec – wrzesień oraz dokument potwierdzający zapłatę kwoty 348 zł na rzecz B. T. "G.
Postanowieniem z dnia 16 listopada 2012r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy.
W dniu 12 grudnia 2012r. skarżący złożył sprzeciw od ww. postanowienia.
W uzasadnieniu podał, że powodem nieprzedstawienia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych był fakt, że ich nie posiada, bowiem wszystkich płatności skarżący dokonuje w obrocie gotówkowym. Odnośnie różnicy między wydatkami a dochodami strona wskazała, że koszty utrzymania są kosztami średnimi, w miesiącach, kiedy są one niższe, skarżący odkłada kwotę na miesiące, kiedy będą one wyższe. Dodatkowo skarżący podkreślił, że pozostaje na utrzymaniu rodziców.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270), dalej p.p.s.a, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko, któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Sprzeciw wnoszony samodzielnie przez stronę nie wymaga co do zasady uzasadnienia.
W pierwszej kolejności podkreślić trzeba, że zasadą postępowania sądowego przed sądem administracyjnym jest odpłatność (por. art. 199 p.p.s.a.). Prawo pomocy w jakimkolwiek zakresie jest od tej zasady wyjątkiem.
Stosownie natomiast do art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ww. ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z powyższych regulacji wynika, że po wniesieniu sprzeciwu wniosek strony o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu, niejako na nowo, choć nie ma potrzeby ponawiania przez stronę czynności złożenia kolejnego formularza, o jakim stanowi art. 252 § 2 p.p.s.a., lub kolejnych oświadczeń w trybie art. 255 p.p.s.a. Dotychczas złożone w tym trybie oświadczenia i załączone do nich dokumenty stanowią bowiem nadal materiał dowodowy, w oparciu o który sąd rozpoznaje wniosek.
Zauważyć należy, że oświadczenie strony o tym, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny zgodnie z wolą ustawodawcy ma być po pierwsze "dokładne", przy czym owa "dokładność" stopniowana jest przeświadczeniem sądu, że strona okoliczności te wykazała, czyli przedstawiła je w sposób przekonywujący. Takie jest bowiem rozumienie wyrażenia "wykazać" oparte na regułach semantycznych języka polskiego, które oznacza 1. «udowodnić, przedstawić coś w sposób przekonywający; pokazać, unaocznić» (...) 2. «dać czemuś wyraz; przejawić, pokazać, uzewnętrznić» (...) 3. «ujawnić, stwierdzić coś» wykazać się — wykazywać się «udowodnić, że ma się kwalifikacje, umiejętności, uprawnienia do czegoś; okazać dokumenty coś stwierdzające; wylegitymować się». (por. Słownik języka polskiego PWN, opracowany autorsko przez Redakcję Słowników Języka Polskiego PWN wydany w latach 1978-1981 pod redakcją naukową prof. Mieczysława Szymczaka.). Po drugie o zasadności wniosku osoby fizycznej nie decyduje wyłącznie jej majątek i dochody, ale również stan rodzinny (art. 252 § 1 p.p.s.a.).
Przenosząc te uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że oświadczenia składane przez skarżącego nie są dokładne i nie przedstawiają w sposób przekonywujący jego rzeczywistej sytuacji życiowej. Za sprzeczne uznano tłumaczenia skarżącego zawarte w piśmie z dnia 2 listopada 2012r. oraz w piśmie z dnia 12 grudnia 2012r. Z jednej strony skarżący oświadcza, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie pomaga mu rodzina (pismo z dnia 2 listopada 2012r.), a z drugiej strony twierdzi, że jeśli chodzi o koszty codziennego utrzymania, to pozostaje na utrzymaniu rodziców (pismo z dnia 12 grudnia 2012r.).
Mając to na uwadze równocześnie pamiętać trzeba, że ponieważ o zasadności wniosku osoby fizycznej ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy nie decyduje wyłącznie jej majątek i dochody, ale również jej stan rodzinny (art. 252 §1 p.p.s.a.), sytuacja taka wiązała się z koniecznością uwzględnienia majątku i dochodów rodziców przy rozpatrywaniu wniosku skarżącego. Ustalenia takie pozwoliłby bowiem na ocenę czy i w jakim zakresie skarżącemu można udzielić pomocy.
W pkt 3 wezwania referendarza sądowego z dnia 10 października 2012r. skarżący został wezwany do przedłożenia zaświadczenia o miesięcznych dochodach osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, natomiast w pkt 6 tego pisma wezwano go do złożenia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych lub lokat terminowych osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym za okres 3 miesięcy.
Unikając udzielenia prostych odpowiedzi o kwestie zupełnie podstawowe skarżący uniemożliwił jednak poczynienie takich ustaleń, w konsekwencji czego należało odmówić jego wnioskowi. W ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym przypomnieć trzeba, że ponieważ prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń (post. NSA z 15 marca 2006 r. II OZ 258/06), to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z 31 marca 2005 r. I FZ 63/05).
Równocześnie skarżący powinien sobie uzmysłowić, że niedostosowanie się do wezwania, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a. należy interpretować na niekorzyść wnioskodawcy. Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego ocenia taką sytuację jednoznacznie. Jeżeli strona w jakikolwiek sposób uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, to musi się liczyć z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyjęcia jej wniosku za uzasadniony (por. np. postanowienie NSA z 23 kwietnia 2009 r., I Fz 71/09, opubl. Lex 564253, z 23 lipca 2009 r., II Fz 260/09 opubl. Lex 552702, z 28 lipca 2009 r., I Oz 744/09 opubl. Lex 552404).
Z tych wszystkich względów i na podstawie powołanych przepisów Sąd nie znalazł podstaw do przyznania stronie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.