Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczyz 26 stycznia 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 826/20

Uzasadnienie

W złożonym wniosku o umorzenie należności z tytułu składek strona podała, że na początku prowadzenia działalności gospodarczej płaciła składki będąc równocześnie na emeryturze z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Po 12 latach dowiedziała się, że posiada zadłużenie wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne. Wskazała, że podczas wizyty w Oddziale ZUS została poinformowana przez pracownika, że nie musi opłacać składek na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Nie została wtedy poinformowana o fakcie, że miesięczne dochody z tego tytułu nie mogły przekraczać 50% kwoty najniższej emerytury. Oświadczyła, że działała w zaufaniu do organu państwa i zwracała się z pytaniami, gdy miała jakiekolwiek wątpliwości. Gdyby wiedziała o obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne mogłaby odliczyć zapłacone składki od podatku dochodowego od osób fizycznych.

W związku z tym zobowiązanie jest podwójne. Dodała, że opiekowała się dzieckiem z wadą serca, a obecnie sama zaczęła chorować. Podarowała dom córkom z zapisem, że może w nim mieszkać do końca życia. Córki posiadają swoje zobowiązania m.in. kredyty bankowe i dlatego nie mogą pomóc finansowo.

Decyzją z [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek. Po rozpoznaniu wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Rozpoznając wniesioną skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 5 czerwca 2019r., sygn. akt I SA/Bd 237/19 uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd stwierdził, że organ dokonał prawidłowo analizy okoliczności sprawy pod kątem spełnienia przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2019r. poz. 300 ze zm.), dalej: "u.s.u.s." i prawidłowo ustalił, że w przypadku strony nie zachodzi żadna ze wskazanych w tym przepisie sytuacji całkowitej nieściągalności, która pozwalałaby rozważać możliwość umorzenia składek na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s.

Natomiast Sąd zarzucił organowi, że nie dokonał prawidłowej oceny ogólnej przesłanki umorzenia należności wynikającej z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz.U. z 2003r. nr 141, poz. 1365), dalej: "rozporządzenie". Zdaniem Sądu, organ nie wskazał, że pomimo egzekwowania należności strona będzie w stanie opłacać należności i nie pociągnie to za sobą zbyt ciężkich skutków dla niej. Według WSA, ZUS w ocenie zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych wnioskującej powinien przeanalizować określone minimum socjalne oraz minimum egzystencji.

Ponadto organ rozpatrując ponownie sprawę powinien uwzględnić ocenę wynikającą z niniejszego wyroku WSA, rozważyć czy egzekwowanie należności ZUS z dochodu i majątku strony może realnie prowadzić do popadnięcia w ubóstwo, powodując korzystanie z pomocy społecznej oraz czy ze względu na stan zdrowia strona spełnia przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. WSA polecił również organowi rozważenie możliwości uwzględnienia słusznego interesu strony mając na uwadze jej sytuację materialną.

Decyzją z dnia [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponownie utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek.

Rozpatrując wniesioną skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 3 marca 2020r., sygn. akt I SA/Bd 3/20 uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd stwierdził, że nie jest prawidłowa dokonana przez organ ocena przesłanki umorzenia należności wynikająca z przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia (opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych). Sąd uznał w tym zakresie, że powyższa przesłanka została w sprawie spełniona. Zaskarżona decyzja naruszyła więc art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W zaleceniach Sąd wskazał, aby organ przyjął powyższe ustalenie co do wystąpienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia i ponownie ocenił sprawę, tym razem w ramach uznania administracyjnego.

Decyzją z dnia [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponownie utrzymał w mocy decyzję z dnia [...].

W uzasadnieniu organ podał, że z przedłożonego przez skarżącą oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że zobowiązana jest mężatką; prowadzi działalność gospodarczą i z tego tytułu osiągnęła dochód: w 2018r. - [...] zł, w 2019r. - stratę w wysokości [...] zł, w 2020r. - [...] zł; posiada dochód z tytułu świadczenia emerytalnego w wysokości [...] zł brutto tj. [...] zł netto; ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem: opłaty eksploatacyjne - [...] zł, koszty leczenia - [...] zł; strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe; oprócz ZUS nie posiada innych zobowiązań pieniężnych; nie posiada majątku ruchomego, nieruchomości oraz innych praw majątkowych. Organ ustalił, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą od [...].; od [...]. ma prawo do świadczenia emerytalnego; nie jest właścicielem nieruchomości, ani ruchomości.

Analizując zapis na koncie jako płatnika składek ZUS ustalił, że należności za okres od 09/2006r. do 12/2015r. nie uległy przedawnieniu i są wymagalne. Kwestia przedawnienia była przedmiotem oceny przed Sądem Apelacyjnym w Gdańsku, który w wyroku z dnia 6 czerwca 2018r., sygn. akt III AUa 1709/17 stwierdził, że w okresach spornych zobowiązana nie spełniała warunków do zwolnienia z opłacania składki zdrowotnej z powodu przekroczenia przychodu, a nieprzedawnienie składek zostało ocenione i przesądzone przez Sąd Apelacyjny.

ZUS dokonał analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego pod względem przepisów ustawy z dnia 30 kwietnia 2004r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2020 r., poz. 708). W tym zakresie podał, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą w zakresie robót związanych ze sprzedażą detaliczną prowadzoną w niewyspecjalizowanych sklepach. W związku z tym, że jest przedsiębiorcą, organ dokonał analizy wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek wynikających z art. 107 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. UE C 83 z dnia 30 marca 2010r.) decydujących o uznaniu przedmiotowego wsparcia finansowego za pomoc publiczną i w tym zakresie stwierdził, że nie zostały spełnione wszystkie przesłanki wynikające z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, wobec powyższego ewentualnie udzielone wsparcie nie stanowiłoby pomocy publicznej. Tym samym nie stanowiłoby pomocy de minimis.

Odnosząc się do przesłanek umorzenia z art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. organ podał, że w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, iż w przypadku skarżącej: przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. - działalność gospodarcza jest nadal prowadzona; przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie strona wnosi przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, gdyż Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję; przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, gdyż Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych prowadzi wobec Pani postępowanie egzekucyjne.

W związku z powyższym brak jest przesłanek pozwalających na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozpatrzenie wniosku strony na podst. art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Rozpatrując przesłanki z § 3 ust. 1 rozporządzenia organ podał, że dokonał analizy dokumentów zebranych w postępowaniu, z których wynika, że zobowiązana jest mężatką. Z tytułu świadczenia emerytalnego osiąga dochód w wysokości [...] zł brutto tj. [...] zł netto. Z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej zobowiązana wykazała: w 2018r. dochód - [...] zł, w 2019r. - stratę w kwocie [...]zł, w pierwszym półroczu 2020r. - nie uzyskała dochodu. Strona zadeklarowała stałe miesięczne wydatki z tytułu utrzymania: opłaty eksploatacyjne - [...] zł oraz koszty leczenia - [...] zł. Nie wykazała, że korzysta z pomocy społecznej. Nie wykazała zobowiązań pieniężnych w bankach i instytucjach. Nie posiada nieruchomości, ruchomości i innych praw majątkowych. ZUS ustalił, że [...]. skarżąca zawarła związek małżeński ze S. A.. Mąż do [...]. był zatrudniony z tytułu umowy o pracę w A. sp. z o. o. W oświadczeniach o stanie rodzinnym i majątkowym skarżąca wykazuje, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe.

Organ ustalił we własnym zakresie, że od [...]. S. A. jest zgłoszony przez stronę jako członek rodziny pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym i jest uprawniony do korzystania ze świadczeń z ubezpieczenia zdrowotnego.

W ocenie organu, skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z małżonkiem o czym świadczy zgłoszenie małżonka od [...]. do ubezpieczenia zdrowotnego jako członka rodziny pozostającego we wspólnym gospodarstwie domowym. Brak wyrejestrowania z tego tytułu. Z powyższego organ wywiódł, że na warunki bytowe strony ma wpływ pomoc innych osób. Z uwagi na powyższe organ nie uznał, że jedynym źródłem dochodu zobowiązanej jest świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł netto. Skarżąca nie wykazała dochodu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej z pierwszego półrocza bieżącego roku oraz dochodu męża S. A.. Aktualnie mąż strony nie podlega do ubezpieczeń społecznych z tytułu umowy o pracę, ale nie można potwierdzić faktu, że nie pracuje i nie osiąga dochodu. Skarżąca nie udokumentowała, że z uwagi na stan zdrowia małżonek nie może podjąć pracy. S. A. do osiągnięcia wieku emerytalnego pozostało 6 lat. Mąż nie jest zgłoszony do PUP jako osoba bezrobotna.

Odnosząc się do kwoty minimum socjalnego ZUS ustalił, że łączny wspólny dochód gospodarstwa domowego skarżącej do października 2019r. był wyższy od minimum socjalnego ustalonego w I kwartale 2020r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla 2-osobowego gospodarstwa emeryckiego, który wyniósł [...] zł. Organ dokonał również porównana dochodu gospodarstwa domowego zobowiązanej z minimum egzystencji, które jest miarą ubóstwa i wyznacza niski, "alarmowy" poziom zaspokajania potrzeb, poniżej którego występuje biologiczne zagrożenie życia oraz rozwoju psychofizycznego człowieka.

Biorąc pod uwagę wspólny dochód gospodarstwa domowego i zestawiając go z minimum egzystencji ustalonego w 2019r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla 2-osobowego gospodarstwa emeryckiego, które wyniosło [...] zł organ zauważył, że jest niższy od dochodu gospodarstwa domowego strony.

W zakresie ponoszonych przez skarżącą kosztów organ podał, że strona udokumentowała wydatki związane z leczeniem poprzez przedłożenie faktur. Nie wykazała, że ma trudności w regulowaniu rachunków związanych z opłatami eksploatacyjnymi. Ustalony stan faktyczny nie uwzględnia podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym czyli zakupu żywności, odzieży, środków czystości itp. Organ ustalił, że strona ponosi stałe miesięczne opłaty związane z utrzymaniem w wysokości [...] zł. Kwota która pozostaje w gospodarstwie domowym strony po uwzględnieniu comiesięcznych opłat pozwala na zakup żywności, odzieży, środków czystości itp.

Organ stwierdził, że kierując się doświadczeniem życiowym, jak również wskaźnikami kosztów utrzymania gospodarstw domowych, nie może uznać, że zobowiązana wraz z mężem nie posiadacie środków na utrzymanie i zaspokojenie niezbędnych i podstawowych potrzeb związanych z egzystencją. ZUS nie może uznać, że sytuacja materialna strony wykazuje zagrożenie egzystencji poprzez niezapewnienie minimum egzystencji. W ocenie organu, skarżąca jest w stanie uregulować zadłużenie w formie układu ratalnego.

Odnosząc się do pozostałych przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia organ podał, że zgromadzone dowody w trakcie toczącego się postępowania nie wskazują na to, iż zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Zdarzenie losowe i klęska żywiołowa nie były przyczyną powstania zadłużenia na koncie strony jako płatnika składek. W przypadku zobowiązanej nie zachodzi więc przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. W zakresie problemów zdrowotnych organ wskazał, że nie kwestionuje stanu zdrowia skarżącej i nie neguje, że może on stanowić utrudnienie w codziennej egzystencji. Organ jednak podkreślił, że wspomniany stan zdrowia lub fakt pozostawania w stałym leczeniu nie jest samoistną przesłanką do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy. Przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacanie należności.

Zobowiązana nie wykazała, że ze względu na chorobę lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny została pozbawiona możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacanie należności. W przypadku skarżącej, przesłanka ta nie zachodzi, gdyż otrzymuje ona świadczenie emerytalne, które zostało przyznane bez względu na stan zdrowia. Prowadzi także działalność gospodarczą, której prowadzenie nastawione jest na osiągnięcie dochodu.

W skardze strona wniosła o umorzenie zaległości składkowych. Wskazała, że nie zgadza się z wydaną decyzją. W ocenie skarżącej, nie można jej przypisać zawinienia w nieopłacaniu składek. W tym zakresie podniosła, że została poinformowana przez pracownika ZUS, iż nie musi opłacać składek na ubezpieczenie społeczne. Zarzuciła, że w sprawie zaległości, przez 12 lat nie otrzymała żadnego upomnienia. Stawiając się w siedzibie ZUS, również nikt jej nie poinformował o konieczności opłacania składek, podczas gdy skarżąca podawała, że tych składek nie opłaca. Wskazując na wysokość osiąganej emerytury i ponoszone koszty utrzymania skarżąca stwierdziła, że znajduje się w stanie ubóstwa.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu administracji z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że narusza ona prawo w stopniu nakazującym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Przedmiotem sporu w rozpatrywanej sprawie jest kwestia zasadności odmówienia Skarżącej umorzenia przez ZUS należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne dotyczących wymienionych w decyzji okresów z lat 2006, 2007, 2009-2015 w kwocie [...]zł wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie [...]zł.

Tut. Sąd rozpoznawał tę sprawę już dwukrotnie, kiedy to w wyrokach z 5 czerwca 2019r., I SA/Bd 237/19 oraz z 3 marca 2020r., I SA/Bd 3/20 uchylono zaskarżone decyzje.

Stosownie do art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Na początek WSA ocenił kwestię przedawnienia należności z tytułu składek i stwierdził, że w wyroku z 3 marca 2020r., tut. Sąd wskazał, iż kwestia przedawnienia była przedmiotem oceny przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku w ww. wyroku, w którym stwierdzono co następuje: "Z dokumentacji podatkowej przedstawionej przez ubezpieczoną w toku postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wynika, iż w okresach spornych ubezpieczona nie spełniała warunków do zwolnienia z opłacania składki zdrowotnej z powodu przekroczenia przychodu - ubezpieczona nie zaprzeczyła tym okolicznościom i nie przedstawiła dowodów, które pozwoliłyby na poczynienie odmiennych ustaleń.

Jednocześnie zgodnie z art. 24 ust. 6g ustawy systemowej (w brzmieniu od dnia 1 stycznia 2012r.) należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Wspomniany pięcioletni termin przedawnienia stosuje się także do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012r., a przedawnienie zgodnie z obowiązującymi do tej daty przepisami jeszcze nie nastąpiło, z tym, że bieg pięcioletniego terminu przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012r. Bieg przedawnienia, w myśl ust. 5b art. 24 ulega zawieszeniu od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony - w przypadku ubezpieczonej od dnia 11 lipca 2016 r., tj. od doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 2006-07 do 2015-12." Wówczas Sąd stwierdził, że nieprzedawnienie składek zostało ocenione i przesądzone przez Sąd Apelacyjny.

Wobec jednak tego, że między datą orzekania przez Sąd Apelacyjny a wydaniem decyzji przez ZUS w przedmiocie umorzenia składek nastąpi upływ czasu, organ obowiązany będzie ponownie ocenić kwestię przedawnienia na dzień wydania decyzji.

W ocenianej obecnie decyzji organ stwierdził, iż należności za okres od 09/2006r. do 12/2015r. nie uległy przedawnieniu i są wymagalne. Kwestia przedawnienia była przedmiotem oceny przed Sądem Apelacyjnym w Gdańsku, który w wyroku z 6 czerwca 2018 r., sygn. akt III AUa 1709/17 stwierdził, że w okresach spornych Skarżąca nie spełniała warunków do zwolnienia z opłacania składki zdrowotnej z powodu przekroczenia przychodu, a nieprzedawnienie składek zostało ocenione i przesądzone przez Sąd Apelacyjny (s. 4 decyzji).

W ocenie Sądu tym samym organ nie wypełnił zalecenia o ponownym ocenieniu kwestii przedawnienia na dzień wydania decyzji i naruszył art. 153 p.p.s.a. Uchybienie to jednak nie miało wpływu na wynik sprawy, gdyż z niezaprzeczonych informacji zawartych w decyzji wynika, że postępowanie egzekucyjne prowadzone w sprawie nie zostało zakończone, a zgodnie z art. 24 ust. 5 b ustawy systemowej bieg przedawnienia, ulega zawieszeniu do dnia zakończenia tegoż postępowania.

WSA wskazuje, że przepisy prawa nie uległy zmianie natomiast ze względu na specyfikę orzekania w kwestii umorzenia zaległości istotnymi są okoliczności faktyczne, aktualne na moment wydania decyzji.

Na wstępie należy podać, że na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Przy czym pod pojęciem składek należy rozumieć składki na ubezpieczenie społeczne, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.) oraz składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.). Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Pojęcie "nieściągalności" zostało sprecyzowane w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wedle jego zapisów zachodzi ona, gdy:

1. - dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2. - sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
3. - nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4. - nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
5. - wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
6. - nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
7. - naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
8. - jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziana została dodatkowa możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Dotyczy ona jednakże już tylko ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli tych ubezpieczonych, którzy byli zobowiązani płacić sami za siebie składki, ale tego nie czynili doprowadzając do zaległości. Ta grupa płatników potraktowana została przez ustawodawcę łagodniej, bowiem zaległe należności składkowe mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach mimo braku całkowitej nieściągalności w sytuacjach określonych w powołanym rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. Dla oceny, czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów publicznych. Wskazane zasady, wynikające z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i rozporządzenia, dotyczą Skarżącej jako osoby zobowiązanej z racji prowadzenia działalności gospodarczej do opłacania składek.

Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Prawodawca wymienia przy tym przykładowo sytuacje, które mogą uzasadniać umorzenie należności tej grupy płatników. Wśród nich jest:

1. 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2. 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3. 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ prawidłowo ustalił stan prawny oraz faktyczny sprawy.

Organ ustalił stan faktyczny, do którego Skarżąca nie wniosła zastrzeżeń, a sama oświadczyła o stanie rodzinnym i majątkowym (1 września 2020 r.), z którego wynika, że: jest mężatką, prowadzi działalność gospodarczą i z tego tytułu osiągnęła dochód: w 2018 r. - [...] zł, w 2019 r. - wykazała stratę w wysokości [...] zł, w 2020 r. - [...] zł, posiada dochód z tytułu świadczenia emerytalnego w wysokości [...] zł brutto tj. [...] zł netto, ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem: opłaty eksploatacyjne - [...] zł, oraz koszty leczenia - [...] zł, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, oprócz ZUS nie posiada innych zobowiązań pieniężnych, nie posiada majątku ruchomego, nieruchomości oraz innych praw majątkowych. W celu rozpatrzenia sprawy korzystano z danych wygenerowanych z systemu informatycznego oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej; Centralnej Ewidencji Pojazdów; Bazy Danych Ksiąg Wieczystych.

Organ przyjął dokumenty jako dowód w przedmiotowej sprawie i stwierdził, że: Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą od [...]., od [...]. ma prawo do świadczenia emerytalnego; nie jest właścicielem nieruchomości, ruchomości.

Prawidłowo dokonano oceny stanu faktycznego pod kątem art. 28 ust. 3 u.s.u.s., do czego Skarżąca nie wnosi zastrzeżeń.

Tut. Sąd, wyrokiem z dnia 3 marca 2020 r., sygn. akt I SA/Bd 3/20 (prawomocny) uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z powodu odmiennej niż organ oceny, mianowicie Sąd uznał, że została spełniona przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. W tym jednak miejscu należy wskazać, że ocena ta byłaby wiążąca obecnie gdyby nie zmiana stanu faktycznego sprawy. Aktualnie organ ustalił, że [...] r. Skarżąca zawarła związek małżeński z S. A.. Mąż do [...] r. był zatrudniony z tytułu umowy o pracę w A. SP. Z O.O. Z uwagi na realizacje przez ZUS zadań mających na celu wypełnienie obowiązków administratora wynikających z unijnego ogólnego rozporządzenia o ochronie danych - RODO, ZUS informuje, że nie ma możliwości ujawniania i przekazywania informacji o wysokości dochodów innych osób - osobom postronnym. W oświadczeniach o stanie rodzinnym i majątkowym złożonych [...]., [...]. oraz [...]., Skarżąca wykazuje, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe.

Organ ustalił we własnym zakresie, że od [...]. S. A. jest zgłoszony przez Skarżącą jako członek rodziny pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym i jest uprawniony do korzystania ze świadczeń z ubezpieczenia zdrowotnego.

Zatem w zaskarżonej decyzji słusznie przyjęto, że Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z małżonkiem. O tym też świadczy zgłoszenie małżonka od [...]. do ubezpieczenia zdrowotnego jako członka rodziny pozostającego we wspólnym gospodarstwie domowym. Brak wyrejestrowania z tego tytułu.

Do powyższych ustaleń Skarżąca nie wniosła zastrzeżeń i Sąd je przyjął.

Logicznym i zgodnym z doświadczeniem życiowym jest fakt, że nie jest jedynym źródłem utrzymania Skarżącej jej emerytura. Nie jest rolą organu wykazanie stanu majątkowego wnioskodawcy, w sprawie o umorzenie należności. Ta rola przypada zainteresowanemu, co więcej, gdy stan ten jest wątpliwy organ ma prawo negatywnie rozpoznać wniosek. Skoro nie można potwierdzić faktu, że małżonek Skarżącej nie osiąga dochodu, a ona sama wprowadza swym oświadczeniem organ w błąd, to organ nie może jednoznacznie rozstrzygnąć o tym, że zachodzi przesłanka § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Taka próba zostaje jednak przeprowadzona. Symulacja opisana na str. 10-15 nie wykazuje stanu ubóstwa, co do czego jedynym zastrzeżeniem Skarżącej jest propozycja zamiany się z nią, osobie, która sporządzała odmowę umorzenia. WSA pominie tę treść skargi, gdyż nie znajduje ona przełożenia na obowiązujący porządek prawny.

W ocenie Sądu na akceptację zasługuje stanowisko organu, że nie została spełniona przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, tj. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W tym kontekście podnieść należy, że Skarżąca powołuje się na problemy zdrowotne. Wobec Skarżącej orzeczono lekki stopień niepełnosprawności (orzeczenie z [...] r.). Niemniej jednak prowadzi działalność gospodarczą, a zatem trafnie organ podnosi, że choroba nie uniemożliwia Skarżącej prowadzenia działalności gospodarczej, choć Sąd zdaje sobie sprawę z uciążliwości jaką może być wskazywany stan zdrowia. Okoliczność ta w kontekście § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia, tj. przewlekłości choroby czy przewlekłej choroby członka rodziny, nad którym sprawuje opiekę, musi jednak być powiązana z pozbawieniem zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zatem wobec otrzymywania emerytury i prowadzenia działalności gospodarczej wykluczona jest ta przesłanka. Choroba nie jest przeszkodą w prowadzeniu działalności gospodarczej przez Skarżącą i uzyskiwania dochodu z tytułu emerytury.

Oczywiście nie zaszła też przesłanka, o jakiej mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia.

Sąd zauważa, że w zaskarżonej decyzji organ jasno wyłuszczył swoje powody odmowy przyznania ulgi w spłacie należności. WSA wskazuje, że nie ma takich możliwości prawnych, by nakazać wierzycielowi (organowi) umorzenie należnych mu sum, a jedynie ma prawo i obowiązek skontrolowania decyzji pod względem tego, czy jej treść jest wystarczająca, by uznać, że jest ona uzasadniona. Jak słusznie wskazano w decyzji organ publiczny, w ramach gospodarowania środkami publicznymi nie może pozwolić sobie na odstąpienie od dochodzenia należnych mu kwot, poprzez skorzystanie z instytucji umorzenia zaległości, w sytuacji, gdy istnieje obiektywna możliwość ich spłacania. Oczywistym w obecnym systemie i stanie gospodarki jest stwierdzenie, że instytucja umorzenia nie może być stosowana ani nagminnie, ani jako powszechny sposób zwolnienia z długu o publicznym charakterze. Rzeczywiście umorzenie należności z tytułu składek jest wyjątkiem, który może znaleźć zastosowanie tylko wtedy, kiedy przesłanki umorzenia zostały wykazane w sposób niewątpliwy.

W ocenie ZUS umorzenie przedmiotowego zobowiązania nie byłoby działaniem w interesie publicznym, w związku z czym należało utrzymać w mocy decyzję pierwszej instancji odmawiającą umorzenia należności składkowych. Organ uważa, że prawem i obowiązkiem wierzyciela (a w szczególności wierzyciela należności publicznoprawnych) jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie trudnych. Dlatego też jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne.

WSA wskazuje, że powyższe stwierdzenie, co do zasady słuszne, pomija istotność interesu publicznego w tym, by niwelować błędy instytucji państwowych, w tym. np. błędów informowania petentów przez urzędników. Na taką sytuację Skarżąca się powołuje. Jednak badając tę kwestię Sąd doszedł do przekonania, że jakkolwiek mimo takiej informacji (K. 109 akt administracyjnych), organ pominął tę kwestię milczeniem, to nie może mieć to wpływu na wynik sprawy, gdyż Skarżąca w żaden sposób nawet nie próbowała udowodnić przywoływanych prze siebie okoliczności.

Dlatego też mając na względzie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.