Uzasadnienie
W dniu 27 grudnia 2012r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy sporządzony na urzędowym formularzu PPF wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z konkubiną oraz małoletnią córką którego miesięczny dochód stanowi kwota [...] zł. Skarżący nie posiada żadnych nieruchomości ani ruchomości. Wnioskodawca podał, że jego konkubina nie osiąga żadnych dochodów i nie posiada żadnego majątku. Oświadczył również, że nie posiada żadnych oszczędności oraz przedmiotów wartościowych.
Zarządzeniem z dnia 28 grudnia 2012r. referendarz sądowy wezwał stronę do nadesłania dokumentów obrazujących jej sytuację finansową.
W odpowiedzi wnioskodawca przedłożył odpis zeznania podatkowego za 2011r., wyciąg z rachunków bankowego za okres 3 miesięcy, fakturę za energię, bilans z prowadzonej w 2012r. działalności gospodarczej, zaświadczenie potwierdzające fakt niekorzystania z żadnych form pomocy społecznej. Ponadto wnioskodawca wskazał, że posiada samochód ciężarowy marki [...].
Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje:
W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 poz. 270) – zwana dalej p.p.s.a., że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jednakże, w myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:
- 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z przywołanej wyżej regulacji wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej.
Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04).
Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. orzeczenia NSA z dnia 6 lipca 2011 r. o sygn. akt I OZ 468/11 i sygn. akt I OZ).
Przenosząc powyższe ogólne rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącego zawarte w treści formularza o prawo pomocy oraz jego uzupełnienie nie pozwala na stwierdzenie, że skarżący nie dysponuje środkami, których nie mógłby przeznaczyć na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z przedłożonych dokumentów (zeznanie podatkowe i bilans z prowadzonej w 2012r. działalności gospodarczej) wynika, że skarżący prowadzi dochodową działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze. Zauważyć należy, że postępowanie dotyczące podatku od towarów i usług i wynikające stąd koszty sądowe związane są z przedmiotem prowadzonej działalności gospodarczej.
Wskazać przy tym należy, że sam fakt ponoszenia dużych kosztów prowadzenia działalności nie oznacza braku środków finansowych. Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą takiej aktywności nastawionej na zysk i nie ma podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. Podmioty gospodarcze samodzielnie ponoszą konsekwencje swoich decyzji ekonomicznych. Dzięki uzyskiwanym przychodom (w 2011r. ponad [...]zł) w ocenie orzekającego strona posiada realną możliwość wygospodarowania dodatkowych środków na opłacenie kosztów sądowych niniejszego postępowania, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł.
Jak wynika z przedłożonego rachunku bankowego strona w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą posiada znaczny kredyt obrotowy. Jak wynika natomiast z ugruntowanego orzecznictwa konieczność spłaty kredytów i innych zobowiązań natury gospodarczej nie korzysta z pierwszeństwa przed ponoszeniem kosztów sądowych, które mają charakter należności publicznoprawnych. Skoro strona uzyskuje znaczne przychody z prowadzonej działalności, to nie można uznać, że obiektywnie nie ma możliwości poniesienia kosztów sądowych z tego tylko względu, że środki te woli inwestować w bieżącą działalność gospodarczą i wydatki te zaliczać do kosztów uzyskania przychodów.
Również oświadczenia strony w zakresie uzyskiwanego dochodu budzą poważne wątpliwości. Na urzędowym formularzu PPF strona wskazuje, że utrzymuje trzyosobową rodzinę z kwoty [...] zł, którą uzyskuje z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Tymczasem z nadesłanego rachunku zysku i strat wynika, że na koniec listopada 2012r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżący osiągnął zysk netto w kwocie [...]. Ponadto wskazać również należy, że skarżący oświadczył, że w zamian za możliwość mieszkania z rodzicami opłaca rachunki za energię elektryczną. Z nadesłanej faktury VAT dotyczącej rozliczenia energii za okres od 9 października do 10 grudnia 2012r. wynika, że za powyższy okres skarżący musiałby zapłacić kwotę 1.773,65, co przy podawanych przez stronę dochodach w kwocie 1.000 zł jest nierealne. Albowiem sprzecznym z zasadami doświadczenia życiowego jest, że trzyosobowa rodzina wydatkuje miesięcznie na żywność ubrania środki czystości kwotę 125 zł. Na marginesie wskazać należy, że strona nie oświadczyła, iż korzysta z pomocy finansowej rodziny (poza możliwością mieszkania) w związku z czym uznano, że takowej pomocy nie otrzymuje.
Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych niniejszego postępowania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, że to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04). W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych.
Zwalnianie od kosztów sądowych musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów sądowych oraz możliwości majątkowych i zarobkowych skarżącego wynika, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych.
W konsekwencji, w niniejszej sprawie brak jest podstaw uwzględnienia wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy, co musiało skutkować oddaleniem wniosku.
Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 2 i art. 258 §1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.