Uzasadnienie
E. P. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku podała, iż pozostaje częściowo na utrzymaniu matki H. P. Źródłem utrzymania wnioskodawczyni jest dochód z tytułu pracy na ¼ etatu w wysokości około 420 zł. Do majątku skarżącej należy mieszkanie o powierzchni 48 m2 (działalność firmy, zabezpieczone hipoteka na rzecz US). Poza tym skarżąca nie posiada żadnego innego majątku, zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Do jej miesięcznych wydatków należy zaliczyć opłacenie: energii elektrycznej – 160 zł, telefonu – 98 zł, czynszu – 398 zł i ubezpieczenia – 122 zł rocznie. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, skarżąca wskazała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką, a jej dochód wynosi 500 zł. Miesięczne wydatki matki skarżącej są następujące: media i czynsz – 700 zł, zakup żywności – 1000 zł, ogrzewanie – 400 zł, lekarstwa i opieka medyczna – 400 zł, rata spłaty kredytu – 910 zł. Końcowo wnioskodawczyni podkreśliła, iż koszty profesjonalnego pełnomocnika finansuje z zaciągniętego kredytu. Dołączyła też zeznania podatkowe za 2015 i 2016r.
Postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uznał, że treść złożonego przez skarżącą oświadczenia dotyczącego jej sytuacji majątkowej, w szczególności w zakresie wysokości uzyskiwanego dochodu miesięcznego przez jej rodzinę budzi uzasadnione wątpliwości, co do jego zgodności ze stanem rzeczywistym. Zestawiając osiągnięty dochód jej i matki (ok. 1000 zł) z wykazanymi miesięcznymi wydatkami (ok. 4000 zł) należało stwierdzić, iż wydatki te przekraczają znacznie deklarowane dochody. Skarżąca przy tym nie wykazała, aby zalegała ze spłatą bieżących rachunków czy też kredytu. Referendarz wskazała także, że skarżąca nie ustosunkowała się w pełni do wystosowanego wezwania, co uniemożliwiło pełną ocenę jej sytuacji majątkowej.
W złożonym w terminie sprzeciwie, pełnomocnik skarżącej zarzucił naruszenie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. które miało wpływ na wynik sprawy, polegające na odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sytuacji gdy skarżąca nie jest w stanie ich ponieść z uwagi na brak dochodów i środków finansowych pozwalających na sprostanie wymaganiu uiszczenia opłaty od skargi.
W uzasadnieniu sprzeciwu pełnomocnik podkreślił, że cały majątek skarżącej został zajęty przez Urząd Skarbowy w ramach prowadzonych postępowań. Zabezpieczeniu poddano konta bankowe i należności z tytułu zwrotu podatku VAT. Skarżąca zawiesiła poprowadzoną działalność gospodarczą a jedynym jej dochodem jest umowa o pracę na ¼ etatu z wynagrodzeniem 500 zł brutto. Tym samym, skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych i jej sytuacja finansowa w przyszłości nie ulegnie poprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. po. 718 ze zm.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze. zm).
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności.
W ocenie Sądu, analizując sytuację majątkową skarżącej oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, zgodzić się należało z referendarzem sądowym tut. Sądu, że skarżąca nie wykazała jakoby nie była w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Podkreślić przede wszystkim należy, że oświadczenie złożone przez skarżącą dotyczącą uzyskiwanych dochodów oraz wydatków budzi poważne wątpliwości, co do jego wiarygodności. Skarżąca wraz z matką deklaruje stałe wydatki na poziomie ok. 4000 zł, podczas gdy wykazywane dochody jej i matki (osób tworzących wspólne gospodarstwo domowe) wynosi zaledwie ok. 1000 zł. Okoliczność, że wykazane dochody nie pokrywają się z ponoszonymi wydatkami wskazuje, iż skarżąca nie udowodniła, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Co ciekawe, profesjonalny pełnomocnik skarżącej w złożonym sprzeciwie w żaden sposób nie odniósł się do argumentów referendarza, wskazujących na niewiarygodność oświadczenia skarżącej w zakresie uzyskiwanych dochodów.
W sprawie nie bez znaczenia ma również to, że oceniając sytuację majątkową skarżącej bierze się pod uwagę nie tylko rzeczywiste czy deklarowane przez skarżącą dochody, ale również jej możliwości zarobkowe. A te, jak wynika z akt sprawy były i są znaczne. Skarżąca, w okresie prowadzenia działalności gospodarczej uzyskiwała znaczne przychody, rzędu setek tysięcy złotych rocznie (PIT 36L. k. 28 akt), dlatego też nie może aktualnie zasłaniać się brakiem źródeł dochodów dla konieczności poniesienia kosztów sądowych, w sprawie związanej właśnie z prowadzoną działalnością gospodarczą. Przyjmując nawet, że skarżąca była zmuszona do zawieszenia prowadzonej działalności gospodarczej, powinna była poczynić oszczędności, z których mogłaby sfinansować ewentualne koszty sądowe w przedmiotowej sprawie. Zaznaczyć należy, że kontrola podatkowa w firmie skarżącej została wszczęta już w 2013 r., a zatem w okresie uzyskiwania przez skarżącą znacznych przychodów, a zatem zakładając racjonalność skarżącej jako przedsiębiorcy, powinna ona przewidzieć, że ewentualny spór z organami skarbowymi będzie generował dodatkowe koszty, w tym koszty sądowe.
Nie bez znaczenia dla oceny wniosku pozostaje również okoliczność ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego z wyboru. Obrazuje to, że strona była w stanie wygospodarować środki na ten cel, nawet jeżeli pochodziły one, jak twierdzi pełnomocnik, z kredytu bankowego. Udzielenie przez bank kredytu, przy dochodach skarżącej na poziomie 420 zł miesięcznie, niewątpliwie wskazuje, że posiadała skarżąca dodatkowe źródła dochodu, nieujawnione Sądowi w złożonym oświadczeniu o swojej sytuacji majątkowej.
W tych okolicznościach nie jest wiarygodne oświadczenie skarżącej, jakoby nie posiadała środków na uiszczenie kosztów sądowych w sprawie, które co trzeba podkreślić nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania.
Mając na uwadze powyższe, uznając że zaskarżone postanowienie referendarza sądowego odpowiada prawu, na podstawie art. 260 § 1 i 2 w zw. z art. 245 § 3 oraz 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.