Uzasadnienie
E. S. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata podając, że jest rolnikiem samotnie prowadzącym gospodarstwo rolne położone na bardzo słabych i oddalonych od siedliska gruntach. Orzeczeniem komisji lekarskiej KRUS został uznany za niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym i z tego powodu zmuszony jest do ograniczenia produkcji rolnej do najmniej pracochłonnych czynności, co oznacza spadek dochodów i wiąże się z koniecznością najmu pracowników. W roku 2012 zdecydowanie wzrosły też ceny wszystkich środków do produkcji rolnej. Majątek wnioskodawcy stanowi nieruchomość rolna o powierzchni 18 ha, drewniany dom o powierzchni 60 m² z 1908 r. oraz stare i niefunkcjonalne budynki gospodarskie. Nie posiada zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Źródłem utrzymania jest renta w wysokości 360 zł miesięcznie oraz dochód z tytuły sprzedaży płodów rolnych – wnioskodawca jednorazowo sprzedał zboże za 1.600 zł i dochód z tytułu zwrotu podatku akcyzowego – 550 zł. Przeciwko wnioskodawcy toczą się postępowania egzekucyjne i komornicze, które skutkują zwiększeniem zadłużenia.
Obecnie jest on zadłużony wobec: osób fizycznych i instytucji publicznych. Posiada 8 sztuk bydła, w tym 3 krowy oraz dwa ciągniki rolnicze, maszyny do uprawy roli, przyczepę rolniczą i inne drobne maszyny. Wydatki miesięczne związane z utrzymaniem za grudzień 2012r. to około 700 zł, w tym:
600 zł – żywność, zaległości za energię elektryczną, telefon – 100 zł. Skarżący wskazał, również, że w grudniu nie ponosił żadnych wydatków na prowadzenie gospodarstwa, od listopada 2012r. nie sprzedawał płodów rolnych, nie otrzymał też żadnych dopłat do prowadzonej produkcji rolnej.
Do akt sprawy Skarżący dołączył: wezwanie PZU z dnia [...] września 2012 r. do zapłaty kwoty 1.234,04 zł (k. [...]); zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego na kwotę 1.006 zł (k. [...]); wezwania z dnia [...] października 2012 r. dotyczące pokrycia nieuiszczonych kosztów postępowania sądowego i grzywny w łącznej kwocie 2.418,60 zł (k. [...]); wezwanie z dnia [...] grudnia 2012 r. do uiszczenia kosztów postępowania sądowego w kwocie 892,08 zł (k. [...]).
Postanowieniem z 22 stycznia 2013 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia wnioskodawca wywiódł sprzeciw, zarzucając brak bezstronności i obiektywizmu w ocenie jego sytuacji życiowej i materialnej. Wskazał, że referendarz pominął fakt jego niezdolności do pracy i wpływu tego faktu na funkcjonowanie gospodarstwa. Nie dokonano też oceny możliwości Skarżącego do samodzielnego prowadzenia sprawy i sporządzenia skargi kasacyjnej. Skarżący wskazał, że jest osobą samotną i chorą, na okoliczność czego załączył zaświadczenie lekarskie. Z powodu choroby jest niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym, co utrudnia osiągnięcie dochodów z pracy w gospodarstwie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Wniesienie sprzeciwu zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) spowodowało utratę mocy postanowienia referendarza i konieczność rozpoznania przez Sąd sprawy będącej przedmiotem wniosku.
Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną - prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa. To strona ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania.
Należy zauważyć, że w tej sprawie Skarżący składał już raz wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Został on negatywnie rozpoznany postanowieniem WSA w Białymstoku z dnia 15 czerwca 2012 r. NSA postanowieniem z dnia 14 września 2012 r, sygn. II GZ 311/12 oddalił zażalenie od tego postanowienia. Z uzasadnień tych orzeczeń wynika, że powodem odmowy przyznania prawa pomocy było to, iż w oparciu o złożone przez stronę dokumenty nie można było rzetelnie ocenić jego sytuacji majątkowej. Podkreślono, że Skarżący eksponuje swoje wysokie wydatki, a nie przedstawia w sposób pełny swoich dochodów.
Podobnie należy ocenić obecnie rozpoznawany wniosek o przyznanie prawa pomocy. Skarżący wykazał swoje miesięczne wydatki na poziomie 700 zł (grudzień 2012 r.), zaś uzyskiwane regularne dochody na poziomie 360 zł (renta) oraz nieregularny dochód uzyskiwany z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego
- - 1.600 zł ze sprzedaży zboża w sierpniu 2012 r., zwrot podatku akcyzowego w kwocie około 550 zł. Jak zauważył referendarz sądowy, wykazane przez Skarżącego wydatki niemal dwukrotnie przekraczają osiągany przez niego dochód miesięczny. E. S. nie wykazał przy tym skąd uzyskuje środki finansowe na ich pokrycie. Trzeba więc zauważyć, że Skarżący uzyskuje także dopłaty do produkcji rolnej, czego dotyczy między innymi rozpatrywana sprawa. Decyzją z [...] stycznia 2012 r. została przyznana mu płatność rolnośrodowiskowa za 2010 r. w łącznej wysokości 8.623,00 zł (k. [...] akt administracyjnych). Odrębnymi decyzjami z [...] stycznia 2012 r. Skarżącemu przyznana została także jakże jednolita płatność obszarowa wraz z płatnościami uzupełniającymi w łącznej wysokości 21.380,31 zł (sprawa o sygn. I SA/Bk 176/12), a także płatności ONW w kwocie 3.272,12 zł (sprawa o sygn. I SA/Bk 177/12). Skarżący posiada majątek, w którego skład wchodzi: nieruchomość rolna o powierzchni 20,76 ha (13,18 ha przeliczeniowego), 3,04 ha lasu, dom o powierzchni 60 m², maszyny rolnicze niezbędne do produkcji rolnej, inwentarz żywy. Powyższe świadczy o tym, że sytuacja majątkowa Skarżącego nie jest tak zła, jak podaje on we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu, Skarżący nie wykazał istnienia okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata.
Dlatego też Sąd, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy –Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.