Uzasadnienie
Przedmiotem skargi jest decyzja Dyrektora P. Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] września 2016 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. nr [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. o ustaleniu M. A. (dalej jako Skarżący) kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych.
Z zaskarżonej decyzji wynika, że Skarżący w dniu [...] września 2007 r. złożył wniosek o przyznanie pomocy na zalesianie na rok 2007 do działki rolnej leżącej na działce ewidencyjnej nr [...] obręb Ł., gmina B., powiat b.o powierzchni 1,26 ha. Po złożeniu w dniu [...] kwietnia 2008 r. oświadczenia o wykonaniu zalesienia zgodnie z planem zalesienia wraz z zaświadczeniem Nadleśniczego potwierdzającym ten fakt, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał w dniu [...] maja 2008 r. decyzję nr [...] w sprawie przyznania pomocy na zalesianie zgodną z żądaniem Skarżącego. Płatność w wysokości 7.610,40 zł została przekazana na rachunek bankowy wnioskodawcy. W kolejnych latach (2009-2012) Skarżący składał wnioski kontynuacyjne o wypłatę pomocy na zalesianie. Płatności zostały przekazane na rachunek bankowy wnioskodawcy w kwotach po 1 559,80 zł.
Podczas kontroli przeprowadzonej w dniach [...] marca 2016 r. - [...] marca 2016 r. przez Biuro Kontroli na Miejscu ustalono, że beneficjent w dniu [...] lipca 2014 r. przekazał działkę zalesieniową objętą zobowiązaniem.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR orzekł o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych (13 849,60 zł).
Utrzymując w mocy to rozstrzygnięcie organ odwoławczy stwierdził, że składając wniosek o przyznanie pomocy na zalesianie na rok 2007 (Schemat I - zalesianie gruntów rolnych), Skarżący zobowiązał się między innymi do prowadzenia założonej uprawy leśnej przez 15 lat od dnia uzyskania pierwszej płatności za zalesianie. Powyższe wynikało z przepisu § 4 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niż rolne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2007 r., nr 114, poz. 786 ze zm.). Jak wynika z akt sprawy, Skarżący wraz z żoną (współwłaściciel działki) w dniu [...] lipca 2014 r., umową darowizny (Repertorium A Nr [...]) przekazał Panu Ł. K. zalesioną działkę ewidencyjną nr [...] położoną w obrębie Ł., gmina B. objętą zobowiązaniem prowadzenia założonej uprawy leśnej przez 15 lat od dnia uzyskania pierwszej płatności za zalesianie, tj. od dnia [...] lipca 2008 r. Przejmujący nie złożył wniosku o przejęcie zobowiązania podjętego przez poprzedniego właściciela zalesionych gruntów, a zatem nie został spełniony warunek określony w § 15 ust. 1 i 3 ww. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 czerwca 2007 r. Ponieważ Skarżący nie wypełnił podjętego zobowiązania zalesieniowego, zgodnie z § 18 ust. 2 pkt 3 tego rozporządzenia rolnik zwraca pomoc na zalesianie w pełnej wysokości za cały okres jej pobierania, jeżeli przeniósł własność lub współwłasność wszystkich gruntów objętych wnioskiem o pomoc albo ich części na rzecz innego rolnika w wyniku umowy sprzedaży lub innej umowy, a rolnik, który przejął własność lub współwłasność gruntów objętych wnioskiem o pomoc nie spełnił warunków, o których mowa w § 15 ust. 1 i 3.
Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR rozważył przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności i stwierdził, iż nie znajdują one zastosowania.
W szczególności uznał, że nie występuje przypadek, o którym mowa w art. 28a ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r., poz. 173). Ustalona kwota nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych za poszczególne lata, przekraczała kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 11 ust. 2 w związku z art. 36 pkt g) rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) Nr 907/2014 z dnia 11 marca 2014 r. Tym samym w odniesieniu do ww. płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.
Organ odwoławczy podzielił także stanowisko Kierownika Biura Powiatowego ARiMR, że w sprawie nie mają zastosowania kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w przypadku wystąpienia których zwrot pomocy nie jest wymagany (art. 28 ust. 4 ww. ustawy z dnia 7 marca 2007 r. w zw. z art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. UE L 368 z 23.12.2006 r., str. 15).
Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR podzielił ponadto pogląd o tym, że w sprawie nie znajduje zastosowania art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. Urz. UE L 141 z 30.04.2004, str. 18, z późn. zm.). Płatność z tytułu zalesiania gruntów rolnych przekazana na rachunek bankowy wskazany przez beneficjenta nie wynikała z pomyłki ARiMR, tylko z tytułu niedotrzymania przez stronę zobowiązania zalesieniowego. Podobnie organ ocenił możliwość zastosowania art. 73 ust. 5 ww. rozporządzenia. Wskazał, że nie można uznać, że strona działała w dobrej wierze. Wnioskodawca miał świadomość ciążących na nim obowiązków oraz skutków niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji działania "Zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niż rolne", o czym świadczy złożony przez stronę podpis w sekcji XII wniosku o pomoc.
Skarżący nie poinformował ARiMR o przeniesieniu własności zalesionej działki, do czego był zobowiązany przez okres 15-letni od daty pierwszej płatności. Fakt przekazania działki nr [...] stwierdzono przy przeprowadzonej kontroli na miejscu. Ponadto wypłata płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych uznana następnie za nienależnie pobraną, nastąpiła w dniu [...] lipca 2008 r. i w dniu [...] sierpnia 2009 r., natomiast niniejsza decyzja o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych przyznanych na mocy decyzji z dnia [...] maja 2008 r., została wydana przed upływem dziesięciu lat od daty płatności.
Zdaniem organu odwoławczego, przekazana płatność z tytułu zalesiania gruntów rolnych na rachunek bankowy wskazany przez beneficjenta w dniu [...] października 2010 r., [...] września 2011 r., [...] października 2013 r. nie wynikała z pomyłki ARiMR, tylko z tytułu niedotrzymania przez stronę zobowiązania zalesieniowego. Płatność zalesieniowa została przyznana w oparciu o złożony wniosek, zatem przekazanie płatności nie nastąpiło w skutek pomyłki ARiMR.
W ocenie Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w przedmiotowej sprawie nie występują przesłanki określone w art. 80 ust. 3 akapit 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 i w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011, bowiem beneficjent w dniu [...] lipca 2014 r. dokonał przeniesienia własności wszystkich gruntów objętych wnioskiem o pomoc (działka nr [...]) na rzecz innej osoby w wyniku umowy darowizny i do wskazanej działki nie został złożony wniosek o przejęcie zobowiązania zalesieniowego.
Reasumując, organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie prawidłowo ustalono, że kwota płatności zalesieniowej w wysokości 13 849,60 zł, jest płatnością nienależną i jednocześnie nie zachodzą negatywne przesłanki obowiązku jej zwrotu. tej płatności.
W skardze złożonej do tut. Sądu Skarżący zarzucił naruszenie:
- 1) art. 25 ust. 2 ww. ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu (...), poprzez jego niezastosowanie w sytuacji gdy środki finansowe z tytułu pomocy zostały w całości wypłacone Skarżącemu przed przeniesieniem własności gruntów i następca prawny Skarżącego nie mógł ubiegać się o "przejęcie" pomocy;
- 2) § 15 ust. 1 i 3 cyt. wyżej rozporządzenia z dnia 18 czerwca 2007 r., poprzez jego wadliwe zastosowanie jako podstawę prawną rozstrzygnięcia, a co najmniej jego wadliwą interpretację, w sytuacji gdy przeniesienie własności gruntów na rzecz innego rolnika miało miejsce w dniu [...] lipca 2014 r., czyli już po wydaniu decyzji w sprawie przyznania pomocy na zalesianie (tj. po [...] maja 2008 r.), a także po wykonaniu zalesienia i po wykonaniu pielęgnacji założonej uprawy leśnej przez okres 5 lat od dnia wykonania zalesienia (po zrealizowaniu planu zalesienia, o którym mowa w § 8 ust. 2 rozporządzenia);
- 3) § 18 ust. 2 pkt 3 ww. rozporządzenia poprzez jego zastosowanie w sytuacji gdy rolnik, który przejął własność gruntów nie mógłby ubiegać się o pomoc, gdyż środki finansowe z tytułu udzielonej pomocy zostały wypłacone Skarżącemu w całości (i wykorzystane przez niego zgodnie z przeznaczeniem);
- 4) art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez uznanie, że Skarżący nie wypełnił zobowiązania zalesieniowego, w sytuacji gdy założona uprawa leśna jest nadal prowadzona, co potwierdził organ pierwszej instancji podczas kontroli.
Mając na uwadze powyższe Skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż organy administracji nie dopuściły się obrazy prawa materialnego ani procesowego, wydając decyzję ustalającą skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesienia gruntów rolnych.
W niniejszej sprawie nie jest kwestionowana okoliczność, iż skarżący M. A. otrzymując pomoc na zalesienie działki ewidencyjnej nr [...] położonej w obrębie Ł., gm. B. zgodnie z wymogami przewidzianymi w § 4 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia z dn. 18 czerwca 2007r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niż rolne", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013 (Dz. U. Nr 114, poz. 786 z późn. zm.) zobowiązał się do prowadzenia założonej uprawy leśnej, o której mowa w pkt 2 lit. b, przez 15 lat od dnia uzyskania pierwszej płatności na zalesianie. Wątpliwości nie budzi również fakt, iż przed upływem okresu zobowiązania, w dniu [...] lipca 2014 r. w wyniku zawartej umowy darowizny prawa własności wyżej wymienionej zalesionej działki objętej zobowiązaniem prowadzenia uprawy leśnej przeniósł jej własność na rzecz wnuka Ł. K. Kwestia pomocy na zalesienie z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, w tym w przypadku zbycia gospodarstwa rolnego bądź jego części, uregulowana jest w ustawie z dnia z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r., poz. 173) oraz w rozporządzeniach wykonawczych wydanych w oparciu o delegację ustawową dla ministra właściwego do spraw rozwoju wsi, przewidzianą w art. 29 ustawy.
Zaznaczyć należy, że samo zbycie gospodarstwa rolnego, nie powoduje przejścia pomocy z EFRROW na nabywcę. Dochodzi do tego dopiero po wypełnieniu warunków z rozporządzenia, zainicjowaniu przez nabywcę postępowania administracyjnego w sprawie przyznania pomocy z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich i wydania przez organ stosownej decyzji. Podobnie w przypadku zobowiązań wynikających z pomocy z EFRROW (tak D. J. Łobos – Kotowska, Umowa przyznawania pomocy z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, publik. Lexis Nexis).
Z analizy wyżej wymieniony przepisów wynika, iż w przypadku zbycia gruntów objętych zobowiązaniem zalesieniowym, po zakończeniu postępowania o przyznaniem pomocy i jej wypłaceniu, pomoc przysługuje nabywcy gruntów w razie spełnienia warunków z § 15 Rozporządzenia z dn. 18 czerwca 2007r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niż rolne", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013 (Dz. U. Nr 114, poz. 786 z późn. zm.).
Natomiast powołany przez skarżącego art. 25 ust. 2 ustawy ma zastosowanie, jedynie w sytuacji gdy środki finansowe przyznane tytułem pomocy nie zostały jeszcze w całości wypłacone (punkt 4), co nie zachodzi w niniejszej sprawie. Jednocześnie do uzyskania pomocy konieczne jest także spełnienie warunków z rozporządzenia. Mając na uwadze iż w niniejszej sprawie pomoc została już w całości wypłacona, organ prawidłowo ocenił sytuację skarżącego M. A. przez pryzmat przepisów powołanego wyżej Rozporządzenia, nie zaś nie mającego zastosowania w niniejszej sprawie art. 25 ust. 2 ustawy. W konsekwencji zarzut naruszenia tego przepisu poprzez jego niezastosowanie, nie mógł zostać uwzględniony.
Zgodnie z powołanym już wcześniej § 15 ust 1. pkt 1, 2 i 3 rozporządzenia zalesieniowego jeżeli w okresie od dnia złożenia wniosku o pomoc do dnia wydania decyzji w sprawie przyznania pomocy na zalesianie nastąpi przeniesienie własności lub współwłasności wszystkich gruntów objętych wnioskiem albo ich części na rzecz innego rolnika w wyniku umowy sprzedaży lub innej umowy, pomoc przysługuje temu rolnikowi, jeżeli w terminie 35 dni od dnia przeniesienia własności lub współwłasności tych gruntów złoży on wniosek o pomoc do kierownika biura powiatowego Agencji, do którego został złożony wniosek, o którym mowa w § 9 ust. 3; zobowiąże się do kontynuowania realizacji zobowiązań, o których mowa w § 4 ust. 1 pkt 2-4 albo § 5 ust. 1 pkt 2; uzyskuje on co najmniej 25 % dochodów z rolnictwa, w przypadku premii zalesieniowej, o której mowa w § 7 ust. 1 pkt 3. Jak wynika z § 15 ust. 4 przepisy ust. 1 i 3 stosuje się odpowiednio w przypadku, gdy przeniesienie własności lub współwłasności gruntów objętych wnioskiem o pomoc nastąpiło po dniu wydania decyzji w sprawie przyznania pomocy na zalesianie.
W realiach niniejszej sprawy obdarowany Ł. K., na rzecz którego skarżący przekazał działkę ewidencyjną nr [...] położoną w obrębie Ł. objętą zobowiązaniem uprawy leśnej, nie wystąpił w terminie 35 dni z wnioskiem o przyznanie płatności ani nie zobowiązał się do kontynuowania realizacji zobowiązań nałożonych uprzednio na M. A. Co więcej skarżący nie poinformował Agencji, wbrew ciążącemu na nim obowiązkowi, o fakcie zbycia działki. Organ ujawnił to dopiero w wyniku kontroli przeprowadzonej w okresie od [...] marca do [...] marca 2016 r. Z uwagi na powyższe organ prawidłowo przyjął, że w realiach niniejszej sprawy nie nastąpiło przejęcie omawianego zobowiązania strony skarżącej przez nowego właściciela, a w konsekwencji tego doszło do spełnienia przesłanek z § 18 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia zalesieniowego skutkujących koniecznością wydania decyzji nakładającej obowiązek zwrotu przyznanej uprzednio płatności.
Zgodnie z § 18 ust. 3 rozporządzenia rolnik zwraca pomoc na zalesianie w pełnej wysokości, za cały okres jej pobierania, jeżeli przeniósł własność lub współwłasność wszystkich gruntów objętych wnioskiem o pomoc albo ich części na rzecz innego rolnika w wyniku umowy sprzedaży lub innej umowy, a rolnik, który przejął własność lub współwłasność gruntów objętych wnioskiem o pomoc, nie spełnił warunków, o których mowa w § 15 ust. 1 i 3. Wbrew zaopatrywaniu skarżącego organ nie przeprowadził błędnej wykładni powołanych przepisów. Organ trafnie uznał, iż przy zbyciu nieruchomości objętej obowiązkiem zalesiania, o tym czy pobrana przez rolnika pomoc podlega zwrotowi czy też nie, decyduje wyłącznie fakt spełnienia przez nabywcę warunków z § 15 rozporządzenia zalesieniowego. Bez znaczenia są powoływane przez skarżącego okoliczności w zakresie wykorzystania przez niego przyznanej pomocy zalesieniowej przed zbyciem działki i wywiązania się z obowiązków pielęgnacyjnych nałożonych na okres 5 lat.
Jak wykazano już wyżej, konieczność zwrotu pomocy nie następuje jedynie w sytuacji kontynuowania zobowiązania zalesieniowego przez następcę prawnego. Jednocześnie nie sposób uznać dobrej wiary skarżącego w zakresie ciążących na nim obowiązków w sytuacji, gdy jak słusznie wskazał organ II instancji, M. A. przed przyznaniem pomocy zalesieniowej oświadczył, iż zna zasady jej korzystania i podpisał zobowiązanie do prowadzenia uprawy leśnej przez okres 15 lat od otrzymania pierwszej płatności na zalesianie. Zobowiązał się także do poinformowania Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o każdym fakcie mającym wpływ na przyznanie, pobieranie i wypłacanie pomocy, zmianie stanu faktycznego i prawnego. Obowiązki te były wyraźnie wyartykułowane w treści formularza wniosku, który podpisał. Niewątpliwym jest, że z obowiązków tych się nie wywiązał. Oceny tej okoliczności nie może zmienić powoływany przez skarżącego zaawansowany wiek i długi okres czasu od przyjęcia zobowiązania do zbycia nieruchomości. Dlatego też zarzuty obrazy § 15 ust. 1 i 3 oraz § 18 ust. 2 pkt 3 powołanego rozporządzenia nie mogły zostać uwzględnione.
Na podzielenie nie zasługiwał również zarzut obrazy prawa procesowego tj. art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. W toku prowadzonego postępowania organy obu instancji podjęły wszelkie działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, zgodnie z informowania stron oraz zebrały wyczerpujący materiał dowodowy, dokonując jego oceny w sposób nie naruszający zasady swobodnej oceny dowodów. Zapewniły również stronie skarżącej czynny udział w każdym stadium postępowania. W zaskarżonej decyzji precyzyjnie wskazano fakty, które organ uznał za udowodnione oraz dowody na których się oparł, jednocześnie zaznaczając przyczyny, dla których innym dowodom odmówił mocy dowodowej.
Natomiast kwestia oceny przejścia zobowiązania na następcę prawnego skarżącego sprowadza się do wykładni prawa materialnego, która jak wskazano już wyżej, została przeprowadzona przez organ prawidłowo. Dlatego też zarzut ten nie zasługiwał na podzielenie.
Dlatego też skarga podlegała oddaleniu na mocy art. 151 p.p.s.a