Uzasadnienie
Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w B. postanowieniem z [...] maja 2016 r. nr [...] wyłączył z akt postępowania kontrolnego prowadzonego wobec firmy B. i S-ka spółka komandytowa (dalej powoływana także jako skarżąca Spółka), zarządzenie Prokuratury Okręgowej w G. z [...] kwietnia 2016 r. o wyrażeniu zgody na udostępnienie akt sprawy [...] i udostępnienie wnioskowanych odpisów z akt sprawy, a także na włącznie tych materiałów do akt sprawy postępowań kontrolnych o nr [...], [...] prowadzonych w Urzędzie Kontroli Skarbowej w B. Organ pierwszej instancji uchylając jawność przedmiotowego dokumentu dla skarżącej Spółki uzasadnił to koniecznością dbania organów państwa o przestrzeganie zasady ochrony danych osobowych i ochrony zasady postępowania karnego gwarantowanych przez przepisy Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. i ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego. W zarządzeniu tym wskazano bowiem dane osobowe 187 osób, których dane są niejawne z uwagi na prowadzone śledztwo.
W dniu [...] maja 2016 r. pełnomocnik Spółki wniósł o udostępnienie wglądu do akt sprawy, tj. zarządzenia prokuratora Prokuratury Okręgowej w G. z dnia [...] kwietnia 2016 r. (sygn. [...]).
Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2016 r., Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w B. uzupełnił postanowienie wyłączające z akt postępowania przedmiotowe zarządzenie prokuratora, poprzez uchylenie jego jawności również ze względu na dobro wymiaru sprawiedliwości. Powyższe wynikało z tego, że w piśmie z [...] lipca 2016 r. prokurator prowadzący śledztwo [...] w sprawie zorganizowanej grupy przestępczej, wyłudzającej od Skarbu Państwa znaczne kwoty pieniędzy w postaci nienależnych zwrotów podatku VAT, nie wyraził bowiem zgody na udostępnienie ww. dokumentu zawierającego dane objęte tajemnicą śledztwa.
Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2016 r. Nr [...] Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w B. odmówił uwzględnienia wniosku skarżącej Spółki o umożliwienie zapoznania się z przedmiotowym dokumentem.
Na powyższe postanowienie, pełnomocnik skarżącej Spółki złożył zażalenie, w którym zarzucił naruszenie art. 178 § 1 oraz art. 123 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2015 r., poz. 613 ze zm., dalej powoływana jako o.p.) poprzez niezastosowanie i nie udostępnienie stronie wglądu do ww. dokumentu. Zdaniem skarżącej Spółki zaskarżone postanowienie nie zawiera wyjaśnienia, jakie dane osób trzecich mają być chronione przed Skarżącą i w jaki sposób udostępnienie materiałów, miałoby naruszyć przebieg postępowania przygotowawczego.
Postanowieniem z dnia [...] października 2016 r., Nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
W ocenie organu odwoławczego należało zgodzić się z organem pierwszej instancji, że przedmiotowy dokument zawiera dane osobowe objęte tajemnicą śledztwa, a także ochronę danych osobowych i nie mogą być udostępnione Stronie. Dodatkowo wskazał, że ochrona tych danych wynika wprost z przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78 poz. 483 ze zm.), ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz.U. z 2015 r. poz. 2135 ze zm.) i ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz.U. Nr 89, poz. 555 ze zm.).
Organ wyjaśnił, że dokumenty o które wnioskował pełnomocnik skarżącej Spółki dotyczą śledztwa prowadzonego w sprawie zorganizowanej grupy przestępczej wyłudzającej od Skarbu Państwa kwoty pieniędzy w postaci nienależnych zwrotów podatku od towarów i usług (VAT), w ramach którego prokurator wydał zarządzenie z dnia [...] kwietnia 2016 r. o udostępnieniu akt Dyrektorowi Urzędu Kontrolo Skarbowej w B. Prokurator w piśmie z [...] lipca 2016 r. zastrzegł, aby zarządzenie adresowane wyłącznie do organów kontroli skarbowej w związku z prowadzonymi czynnościami, zostało objęte instytucją wynikającą z dyspozycji art. art. 179 § 1 o.p. W tej sytuacji organ pierwszej instancji prawidłowo ograniczył skarżącej Spółce prawo wglądu w akta sprawy, tj. odmówił możliwości zapoznania się z dokumentem wyłączonym z akt sprawy.
Na powyższe postanowienie, pełnomocnik skarżącej Spółki wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, zarzucając naruszenie:
- – art. 179 § 2 i § 3 o.p. poprzez błędne zastosowanie przepisu i błędną jego wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż w sprawie występuje przesłanka interesu publicznego, uzasadniająca wydanie zaskarżonego postanowienia, podczas gdy w niniejszej sprawie nie zachodzi przesłanka uzasadniająca ograniczenie prawa strony dostępu do akt sprawy;
- – art. 123 w zw. z art. 178 o.p. poprzez naruszenie prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu;
- – art. 123 § 1 o.p. poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji dołączenie do akt postępowania materiału dowodowego w postaci zarządzenia Prokuratury Okręgowej w G. z [...] kwietnia 2016 r., który to dokument został wydany w postępowaniu, w którym nie mogła brać udziału strona skarżąca, prze co nie miała żadnego wpływu na to postępowanie, przy czym przedmiotowe naruszenie prawa miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.
Wskazując na powyższe naruszenia, skarżąca Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go wydanie postanowienia organu I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.
W odpowiedzi na skargę, organ podtrzymując stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Skarga jest niezasadna.
Zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, ze zm., dalej "P.p.s.a."), sprawowana jest o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 ww. ustawy).
Jeśli zaś Sąd nie dopatrzy się niezgodności decyzji lub postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującymi prawa materialnego bądź procesowego, to skargę oddala na zasadzie art. 151 P.p.s.a. Należy również podkreślić, że zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Badając niniejszą sprawę na podstawie opisanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżone postanowienie nie narusza przepisów prawa w stopniu dającym podstawę do jego uchylenia. Sąd nie dopatrzył się także innych uchybień powodujących obowiązek wycofania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia.
Zgodnie z art. 179 § 1 o.p., przepisu art. 178 o.p. (dającego stronie uprawnienie wglądu do akt sprawy) nie stosuje się do znajdujących się w aktach sprawy dokumentów zawierających informacje niejawne, a także do innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny. Zgodnie z § 2 tego przepisu odmowa umożliwienia stronie zapoznania się z dokumentami, o których mowa w § 1, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelniania odpisów i kopii lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia. Natomiast zgodnie z § 3 tego przepisu, na postanowienie, o którym mowa w § 2, służy zażalenie.
Podkreślić należy, że wyrażone w art. 178 § 1 o.p. prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów stanowi jeden z aspektów zasady jawności postępowania podatkowego (art. 129 o.p.) i zasady czynnego udziału strony w tym postępowaniu (art. 123 § 1 o.p.). Przepis ten nie ma jednak charakteru absolutnego i doznaje określonych ograniczeń, o których mowa w cyt. powyżej art. 179 § 1 o.p. (por. wyrok NSA z dnia 3 listopada 2015 r., sygn. akt II FSK 2300/13, LEX nr 1915587).
Analiza przepisów art. 178 i 179 o.p. wykazuje, iż na postanowienie wydane na podstawie art. 178 § 1 o.p. nie przysługuje zażalenie. Brak dopuszczalności zażalenia nie oznacza braku możliwości kontroli wykonywania administracji publicznej w omawianym zakresie. Otóż zaskarżalność postanowień w sprawach incydentalnych gwarantuje przepis art. 237 o.p. stanowiący, że stronie służy prawo wniesienia zarzutów w odwołaniu od decyzji na postanowienie organu, na które nie służy zażalenie. To Konstytucja RP przewiduje możliwość wprowadzenia w drodze ustawy wyjątków od zaskarżalności postanowień organów w sytuacji gdy tego rodzaju orzeczenia mogą być zaskarżone w odwołaniu od decyzji rozstrzygającej o prawach i obowiązkach strony postępowania podatkowego (por. wyrok NSA z dnia 3 marca 2005 r., sygn. akt FSK 690/04, niepubl., wyrok NSA z dnia 21 lipca 2006 r., sygn. akt I FSK 1070/05, LEX nr 254935).
Sąd zgadza się ze stanowiskiem panującym w judykaturze, z którego wynika, że w sytuacji, gdy organ wyłącza z akt sprawy poszczególne dokumenty z powodu objęcia ich tajemnicą państwową lub ze względu na interes publiczny, ograniczając tym samym uprawnienia strony postępowania, określone w art. 178 o.p., postanowienie w tym przedmiocie podlega kontroli instancyjnej lub sądowej w ramach badania prawidłowości decyzji kończącej postępowanie w danej sprawie (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 20 lutego 2008 r., sygn. akt I SA/Lu 800/07, LEX nr 598173).
W przypadku, gdy strona postępowania oświadczy organowi chęć zapoznania się z aktami sprawy, w tym także z dokumentami wyłączonymi z akt, organ w drodze postanowienia odmawia dokonania tej czynności, co wynika z treści art. 179 § 2 o.p., ale jest to postanowienie odrębne od postanowienia o wyłączeniu dokumentów z akt sprawy. Jest to również postanowienie, na które przysługuje zażalenie, a w konsekwencji zgodnie z art. 217 § 2 o.p. winno zawierać ono uzasadnienie faktyczne i prawne.
W ocenie Sądu po pierwsze w sprawie kontrolowanego postanowienia nie może być badana zasadność włączenia, czy też dopuszczenia do materiału dowodowego dokumentów z innych postępowań kontrolnych. Taka weryfikacja może nastąpić tylko i wyłącznie podczas kontroli sądowej, wydanej przez organ decyzji. Na marginesie można jedynie stwierdzić, że to organ winien w decyzji uzasadnić związek przyczynowy danego i włączonego dokumentu ze sprawą, w przypadku gdy będzie wywodził z tego dokumentu wnioski dla strony postępowania.
Po drugie zarówno postanowienie Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w B. z dnia [...] września 2016 r., w którym odmówił umożliwienia zapoznania się z dokumentem wyłączonym z akt sprawy postanowieniem z dnia [...] maja 2016 r., uzupełnionym postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2016 r., jak też postanowienie organu odwoławczego, który utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszoinstancyjnego spełniają wymogi formalne wynikające z art. 217 o.p. Nie zasługują również na uwzględnienie zarzuty naruszenia art. 123 § 1, art. 178 oraz art. 179 § 2 i 3 o.p.
W skarżonym postanowieniu szczegółowo i wyczerpująco, a także zasadnie podano podstawy prawne oraz uzasadnienie faktyczne odmowy umożliwienia zapoznania się z dokumentami wyłączonymi z akt sprawy. Wskazano na podstawę wyłączenia z akt sprawy zarządzenia Prokuratury Okręgowej w G. z [...] kwietnia 2016 r. o wyrażeniu zgody na udostępnienie akt sprawy [...] i udostępnienie wnioskowanych odpisów z akt sprawy, a także na włącznie tych materiałów do akt sprawy postępowań kontrolnych o nr [...], [...] prowadzonych w Urzędzie Kontroli Skarbowej w B. Podstawą wyłączenia dokumentów z akt sprawy był prawidłowo rozumiany interes publiczny oraz dobro wymiaru sprawiedliwości. Powyższe wynikało z tego, że w piśmie z [...] lipca 2016 r. prokurator prowadzący śledztwo [...] w sprawie zorganizowanej grupy przestępczej, wyłudzającej od Skarbu Państwa znaczne kwoty pieniędzy w postaci nienależnych zwrotów podatku VAT, nie wyraził bowiem zgody na udostępnienie ww. dokumentu zawierającego dane objęte tajemnicą śledztwa.
Nawet gdyby uznać konieczność weryfikacji zasadności merytorycznej postanowienia w przedmiocie wyłączenia dokumentów w ramach kontroli postanowienia dotyczącego odmowy uwzględnienia wniosku o umożliwienie zapoznania się z przedmiotowym dokumentem należy stwierdzić, że organ prawidłowo go wyprowadził z akt postępowania kontrolnego. Należy zgodzić się z organem, że interesem publicznym w rozumieniu art. 179 o.p. była w tym przypadku konieczność dbania organów państwa o przestrzeganie zasady ochrony danych osobowych i ochrony danych objętych tajemnicą śledztwa. Organ miał na uwadze dobro śledztwa prowadzonego przez Prokuraturę Okręgową w G. w sprawie zorganizowanej grupy przestępczej wyłudzającej od Skarbu Państwa nienależny zwrot VAT, w ramach którego wydano zarządzenie z dnia [...] kwietnia 2016 r. Prokurator w piśmie z dnia [...] lipca 2016 r. zastrzegł, aby zarządzenie adresowane wyłącznie do organów kontroli skarbowej w związku z prowadzonymi czynnościami, zostało objęte instytucją wynikającą z dyspozycji art. 179 § 1 o.p. Trzeba też dodać, że nawet gdyby uznać zasadność animizacji wyłączonego dokumentu, tak jak w sytuacji na którą powołuje się skarżąca Spółka, organ musiałby wydać dokument o pustych kartach co jest irracjonalne z punktu widzenia procedury kontrolnej.
Reasumując w ocenie Sądu należy podkreślić, że ostateczny walor dowodowy wyłączonych dokumentów będzie mógł być skonfrontowany w odwołaniu od decyzji rozstrzygającej sprawę podatkową i w skardze sądowoadministracyjnej i to na tym etapie powinny być ewentualnie podnoszone zarzuty pozbawienia czynnego udziału strony w postępowaniu.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 P.p.s.a. Sąd oddalił skargę, jako niezasadną.