Uzasadnienie
E. Z. P. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych podając, iż samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. Wnioskodawczyni ma rozdzielność majątkową ze współmałżonkiem M. P. Źródło utrzymania skarżącej stanowi emerytura w wysokości 1.071,70 zł miesięcznie. Wykazane wydatki miesięczne to: czynsz – 280,19 zł; energia elektryczna – 137,63 zł; gaz - 54,74 zł; benzyna – 199,98 zł; telefon - 57,30 zł; lekarstwa – 30,00 zł, dodatkowo wnioskodawczyni ponosi opłaty roczne tj. podatek od nieruchomości – 35 zł; użytkowanie wieczyste – 110 zł; ubezpieczenie samochodu – 1.169 zł. W skład majątku E. Z. P. wchodzi mieszkanie o powierzchni 43,58 m2 oraz samochód osobowy marki Ford Focus rok prod. 2003. Skarżąca nie posiada zgromadzonych oszczędności, jest zadłużona na kwotę ponad 140.000 zł z tytułu zaległości podatkowych. Wnioskodawczyni jest osobą schorowaną leczy się na chorobę Alzheimera i nadciśnienie tętnicze (k. 15 – 16 i k. 35 – 36).
W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego wnioskodawczyni nadesłała oświadczenie współmałżonka M. P. Źródłem dochodu małżonka Skarżącej jest emerytura w wysokości 1.757,82 zł. M. P. oświadczył, że nie posiada innego majątku tj. domu, nieruchomości, gospodarstwa rolnego, oszczędności i papierów wartościowych. Stałe miesięczne wydatki stanowią: czynsz – 537,70 zł; energia elektryczna – 98,87 zł; opłata za TV, Internet i telefon – 100,32 zł, pozostała część emerytury przeznaczona jest na wyżywienie, lekarstwa i ubrania.
Postanowieniem z dnia 13 stycznia 2016 r., referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podkreślił, iż u podstaw rozstrzygnięcia legł fakt posiadania przez małż. P. stałych miesięcznych źródeł dochodu w postaci emerytur w wysokości przekraczającej o 1.223,26 zł wykazane wydatki miesięcznie. Wygospodarowanie części tej kwoty na pokrycie kosztów sądowych nie powinno stanowić obciążenia finansowego dla rodziny. Co do zasady bowiem prawo pomocy nie powinno być udzielane osobom, które otrzymują stałe miesięczne dochody w wysokości przekraczającej miesięczne wydatki, a tym samym pozwalającej na zaoszczędzenie środków finansowych.
Z powyższym postanowieniem nie zgodziła się Skarżąca i w złożonym sprzeciwie zarzuciła naruszenie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) poprzez błędne uznanie, że Skarżąca jest w stanie ponosić koszty postępowania w całości.
W uzasadnieniu sprzeciwu Skarżąca wskazała, że referendarz dokonując wyliczeń dochodów i wydatków jej osoby i małżonka pominął fakt, że w styczniu 2016 r. Skarżąca uiściła tytułem kosztów sądowoadministracyjnych kwotę 1448 zł w innych sprawach toczących się przed sądem. Kwota ta znaczenie przekracza wyliczoną przez referendarza matematyczną wartość środków pieniężnych pozostających do dyspozycji w rodzinie Skarżącej (1223,26 zł), co ewidentnie wskazuje na istnienie uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie. Skarżąca nie zgodziła się także z argumentacją, dotyczącą braku odpowiedzi na wezwanie z dnia 9 grudnia 2015 r. i nie nadesłania odpisów zeznań podatkowych. Wyjaśniła, że z uwagi iż ona i jej mąż są emerytami rozliczani są przez ZUS i ich zeznania z urzędu są przesyłane do urzędów skarbowych.
Wskazując na powyższe, Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 §1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 -8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w §1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze. zm).
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności.
W ocenie Sądu, analizując sytuację majątkową, finansową oraz zdrowotną Skarżącej oraz jej małżonka, w tym również okoliczności poniesione w sprzeciwie, wniosek o częściowe przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych zasługiwał na uwzględnienie, ale jedynie w części.
Z przedłożonych do akt sprawy dokumentów i oświadczeń wynika, że źródłem dochodu dwuosobowej rodziny są emerytury w łącznej wysokości 2.829,52 zł. Wykazane wydatki miesięczne Skarżącej wynoszą łącznie 759,84 zł (czynsz, energia elektryczna, gaz, benzyna, telefon, lekarstwa), wydatki roczne to 1.314,42 zł – 109.53 zł w przeliczeniu na poszczególne miesiące (podatek od nieruchomości, użytkowanie wieczyste, ubezpieczenie samochodu). Z kolei małżonek Skarżącej – M. P. ponosi miesięczne wydatki w wysokości 736,89 zł (czynsz, energia elektryczna, TV i Internet). Małżonkowie P. są zadłużeni z tytułu zaległości podatkowych na łączną kwotę 139.701.80 zł. W skład majątku E. Z. i M. P. wchodzi: mieszkanie o powierzchni 43,58 m2 przy ul. [...] w B.; mieszkanie przy ul. [...] w B. (skarżąca nie określiła jego powierzchni) oraz samochód osobowy marki Ford Focus rok prod. 2003. Skarżąca dodatkowo wskazała, że w miesiącu styczniu 2016 r. uiściła kwotę 1448,00 zł tytułem wpisów sądowych w trzech innych sprawach toczących się przez tut. Sądem.
Mając na uwadze powyższe Sąd przyjął, że Skarżąca wspólnie z mężem nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w niniejszej sprawie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Wpis sądowy w niniejszej sprawie kształtuje się w wysokości 1081,00 zł., co stanowi kwotę zbliżoną do miesięcznej kwoty, którą mogą dysponować Skarżąca wspólnie z małżonkiem. Uiszczenie tej kwoty, w powiązaniu z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych w innych sprawach zawisłych przed sądem, niewątpliwie spowodowałoby istotny uszczerbek dla koniecznego utrzymania Skarżącej i jej męża. Nie oznacza to jednak, jak twierdzi Skarżąca, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych w niniejszej sprawie.
Zdaniem Sądu, sytuacja majątkowa strony skarżącej pozwala przynajmniej na częściowe poniesienie kosztów związanych z postępowaniem sądowym. W ocenie Sądu, Skarżąca ma możliwość wygospodarowania kwoty 300,00 zł na uiszczenie wpisu sądowego od złożonej w niniejszej sprawie skargi, jak również może ponieść inne opłaty sądowe, które mogą się pojawić w dalszym toku postępowania sądowego. Zdaniem Sądu, z uwagi na stałe i comiesięczne dochody Skarżącej i jej małżonka, uiszczenie takiej kwoty nie powinno narazić Wnioskodawczyni na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu jej samej oraz męża. Kwota 300 zł z pewnością pozostaje w możliwościach finansowych Skarżącej, szczególnie że w miesiącu styczniu 2016 r. Skarżąca była w stanie wygospodarować kwotę 1448 zł na koszty sądowe w innych sprawach toczących się przed sądem.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 260 § 1 i 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.