Uzasadnienie
J. M. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych podając, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z bratem J. K. oraz siostrą Z. K. (orzeczona I grupa inwalidzka). Źródło miesięcznego utrzymania rodziny stanowią: renta skarżącej w wysokości 757,21 zł; emerytura J. K. – 907,23 zł oraz emerytura Z. K. w kwocie 965,38 zł. Wydatki rodziny wnioskodawczyni to: kredyty, pożyczki, lekarstwa, żywność, gaz, buty, ubranie, pasza. W skład majątku J. M. wchodzi: dom o powierzchni 85 m² (bez prądu i wody bieżącej), nieruchomość rolna o powierzchni 11,35 ha, las o powierzchni 1,88 ha, stodoła, ciągnik rolniczy z 1988 r. Skarżąca nie posiada zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych.
W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 15 grudnia 2015 r. wnioskodawczyni oświadczyła, że z powodu braku energii elektrycznej nie osiąga dochodu z tytułu sprzedaży mleka. Skarżąca aktualnie prowadzi hodowlę bydła na mięso, która jest mało opłacalna. Zwierzęta trzeba hodować trzy lata, przy istniejącej możliwości padnięcia bydła. Posiadane maszyny rolnicze i ciągnik są wyeksploatowane. W zeszłym roku J. M. uprawiała ziemniaki i owies. Za 2015 r. wnioskodawczyni nie otrzymała dopłat unijnych. Wyszczególnione wydatki miesięczne to: lekarstwa – 1.000 zł; gaz – 100 zł; żywność – 2.500 zł; telefon 50 – 100 zł. Dodatkowo skarżąca ponosi wydatki związane z prowadzoną produkcją rolną tj. opryski – 800 zł; skoszenie jednego hektara pola – 400 zł; sprasowanie słomy 20 – 25 zł sztuka; skoszenie trawy – 300 zł od hektara; nawóz – 600 zł na hektar oraz z zakupem opału – 5 ton.
Postanowieniem z dnia 19 stycznia 2016 r., referendarz sądowy odmówił przyznania Skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie referendarza u podstaw przedmiotowego rozstrzygnięcia leży brak możliwości określenia faktycznej wysokości dochodu rodziny wnioskodawczyni. J. M. nie określiła bowiem wysokości miesięcznego dochodu uzyskiwanego z tytułu prowadzenia hodowli 22 sztuk bydła wskazując jedynie, że hodowla ta jest słabo opłacalna. Brak możliwości określenia rzeczywistych dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawczynię z tytułu prowadzonej hodowli, uniemożliwia pełną ocenę jej sytuacji materialnej, a w konsekwencji pozytywne rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dodatkowo wskazano, że J. M. dysponuje znacznym majątkiem. Posiadany areał użytków rolnych, las oraz inwentarz żywy świadczą o dużych możliwościach zarobkowych wnioskodawczyni.
Na powyższe postanowienie J. M. wywiodła sprzeciw, w którym zakwestionowała ustalenia referendarza. Podkreśliła, że w prowadzonym przez nią gospodarstwie rolnym nie ma energii elektrycznej, dlatego też nie przynosi ono istotnych dochodów. Powyższy fakt zmusił ją do zaprzestania produkcji mleka i przestawienie się na hodowlę bydła mięsnego, które nie jest opłacalne. Wskazała, że posiadany majątek (dom, stodoła, ciągnik i maszyny rolnicze) są w złym stanie technicznym, wymagają bieżących napraw i remontów, co również generuje koszty. Z kolei las nie przynosi żadnych dochodów, gdyż porośnięty jest młodym drzewostanem. Skarżąca wskazała również na posiadane zadłużenie w bankach i innych instytucjach, w tym dostawcy energii elektrycznej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 §1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 -8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w §1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze. zm).
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności.
W ocenie Sądu, analizując sytuację majątkową Skarżącej oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, przyjąć należy że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych w sprawie niniejszej. W złożonym oświadczeniu wnioskodawczyni wskazała, iż miesięczny dochód jej rodziny wynosi 2.629,82 zł., zaś posiadane gospodarstwo rolne nie przynosi spodziewanych dochodów. Majątek Skarżącej stanowi dom wymagający remontu oraz nieruchomość rolna o powierzchni 11,35 ha. Jednakże Skarżąca od 2009 r. nie ma dostępu energii elektrycznej, z uwagi na istniejące zadłużenie.
Nadto jej rodzina ma zaciągnięte liczne kredyty, gdyż osiągane dochody nie wystarczają na bieżące utrzymanie. Podkreślić należy, że sam fakt posiadania gospodarstwa rolnego o określonym areale, nie może świadczyć o uzyskiwaniu z takiego gospodarstwa dochodu. Skarżąca jest pozbawiona dostępu do energii elektrycznej, a zatem uzyskiwanie dochodów z prowadzenia gospodarstwa rolnego niewątpliwie jest w istotny sposób utrudnione a nawet niemożliwe.
Powyższe okoliczności, a w szczególności wysokość miesięcznego dochodu rodziny wnioskodawczyni, w zestawieniu z brakiem zgromadzonych oszczędności, koniecznością ponoszenia wydatków na utrzymanie gospodarstwa rolnego pozwalają na stwierdzenie, iż J. M. nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych w sprawie niniejszej.
Nie bez znaczenia dla oceny zasadności wniosku Skarżącej pozostaje również fakt, że w innej sprawie toczącej się przed tut. Sądem (sygn. akt I SA/Bk 675/15) Skarżąca korzystała ze zwolnienia od kosztów sądowych. Sytuacja Skarżącej na przestrzeni ostatnich 6 miesięcy nie uległa zmianie czy też istotnej poprawie, dlatego też zasadnym było również w niniejszej sprawie zwolnić Skarżącą od kosztów sądowych.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 260 § 1 i 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.