Uzasadnienie
Naczelnik Urzędu Skarbowego w Suwałkach prowadził w stosunku do majątku B. C. (dalej również jako Skarżąca) postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego obejmującego zaległość podatkową w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu osiągnięcia dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2005 r.
Postanowieniem z [...] czerwca 2010 r. organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne, wskazując jako powód uchylenie przez Sąd administracyjny decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w B. ustalającej zobowiązanie podatkowe.
Pismem z [...] lipca 2014 r. pełnomocnik Skarżącej wystąpił do organu egzekucyjnego o zwrot kosztów egzekucyjnych wraz z odsetkami za zwłokę, ściągniętych na podstawie ww. tytułu wykonawczego podnosząc, że postępowanie egzekucyjne zostało umorzone na wniosek wierzyciela w związku z uchyleniem decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w B. przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, zaś powodem uchylenia decyzji było naruszenie przez organy podatkowe przepisów postępowania. Wskazał, że samoistną podstawą żądania zwrotu kosztów egzekucyjnych wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi jest art. 64c § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm., dalej "u.p.e.a.").
Postanowieniem z [...] września 2014 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu kosztów egzekucyjnych uznając, że wniosek zgłoszono po terminie ustalonym w art. 64c § 8 u.p.e.a.
Dyrektor Izby Skarbowej w B. postanowieniem z dnia [...] listopada 2014 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że bezskuteczny upływ terminu, o którym mowa w art. 64c § 8 u.p.e.a., powoduje niedopuszczalność rozstrzygania kwestii kosztów egzekucyjnych, które nie obciążają wierzyciela. Skoro zatem wniosek o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, czyli także w przedmiocie zwrotu kosztów egzekucyjnych, nie został skutecznie wniesiony w terminie do [...] lipca 2010 r., dlatego nie podlegał rozpatrzeniu.
Na powyższe postanowienie, pełnomocnik Skarżącej wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, zarzucając naruszenie art. 64c § 3 u.p.e.a.
Wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2015 r. sygn. akt I SA/Bk 163/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę. Sąd przeanalizował przepisy art. 64c § 3, § 7 i § 8 u.p.e.a. i podzielił stanowisko, że wniosek o zwrot kosztów egzekucyjnych, argumentowany tym, że wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego było niezgodne z prawem, Skarżąca powinna złożyć – stosownie do art. 64c § 8 u.p.e.a. - w terminie 14 dni od dnia doręczenia postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, który to termin ma charakter terminu zawitego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła Skarżąca.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 4 sierpnia 2017 r. sygn. akt
II FSK 2148/15, uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku, nakazując uwzględnienie wykładni prawa dokonanej w wyroku kasacyjnym oraz ponowne przeprowadzenie badania zaskarżonego postanowienia pod kątem prawidłowości zastosowania przepisu art. 64c § 3 u.p.e.a.
Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna.
Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia, ponownie orzekający w tej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku związany jest oceną prawną wyrażoną w ww. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt
II FSK 2148/15 (art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.). W konsekwencji Sąd nie mógł kontrolować legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia – odmawiającego wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu kosztów egzekucyjnych – w oderwaniu od stanowiska Sądu kasacyjnego wyrażonego uzasadnieniu wskazanego wyroku.
Zgodnie z art. 64c § 3 u.p.e.a., jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela.
Stosownie do treści art. 64c § 7 i 8 u.p.e.a., organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na żądanie zobowiązanego albo z urzędu, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela. Na postanowienie to przysługuje zażalenie. Żądanie to nie podlega jednak rozpatrzeniu, jeżeli zostało wniesione po upływie 14 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, a w przypadku zakończenia postępowania egzekucyjnego wskutek wyegzekwowania wykonania obowiązku - od dnia powiadomienia zobowiązanego o wysokości pobranych kosztów egzekucyjnych.
W wyroku z dnia 4 sierpnia 2017 r. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w sytuacji, gdy niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, to on ponosi koszty postępowania egzekucyjnego (art. 64c § 3 u.p.e.a.), a postanowienie w tym przedmiocie wydawane jest z urzędu (art. 64c § 7 u.p.e.a.). W ocenie Sądu kasacyjnego, w takiej sytuacji art. 64c § 8 u.p.e.a. nie ma w ogóle zastosowania, odnosi się on bowiem do sytuacji, gdy postanowienie w sprawie kosztów wydawane jest na żądanie zobowiązanego.
Orzekający w niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że podstawą zgłoszonego przez Skarżącą wniosku z [...] lipca 2014 r. o zwrot kosztów egzekucyjnych jest art. 64c § 3 u.p.e.a. Zatem jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu. Ponadto, jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, organ obciąża nimi wierzyciela.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wynikające z ww. przepisu prawo zobowiązanego do uzyskania zwrotu pobranych od niego kosztów egzekucyjnych jest niezależne od obowiązku obciążenia nimi wierzyciela. Zwrot wskazanych należności następuje z urzędu jako czynność materialno-techniczna. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest kwestia zasadności wydania postanowienia w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego (art. 64c § 7 u.p.e.a.), w sytuacji gdy organ podatkowy jest zarówno wierzycielem jak i organem egzekucyjnym.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że treść wniosku z [...] lipca 2014 r. oraz kolejnych środków odwoławczych wskazuje, że właśnie czynności materialno-technicznej Skarżąca oczekuje od organu. Wniosek taki, nie jest niezbędny dla uzyskania zwrotu - jak precyzyjnie wskazuje art. 64c § 3 u.p.e.a. Jeżeli wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, organ powinien dokonać zwrotu z urzędu. W tej sytuacji nie ma zastosowania tryb wnioskowy, wskazany w art. 64c § 7.
W ocenie Sądu kasacyjnego, analizowane pismo z [...] lipca 2014 r. zostało nieprawidłowo zakwalifikowane jako wniosek o wydanie orzeczenia właśnie w tym trybie.
Stanowisko wyrażone w zapadłym w tej sprawie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego jednoznacznie zatem wskazuje, że organ bezpodstawnie odczytał wniosek Skarżącej – jako żądanie wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, które to żądanie powinno być złożone z uwzględnieniem terminu przewidzianego w art. 64c § 8 u.p.e.a., ze skutkiem jego nie rozpatrzenia w razie uchybienia wskazanemu terminowi. We wniosku z dnia [...] lipca 2014 r. pełnomocnik Skarżącej jednoznacznie wskazał, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, a samoistną podstawą żądania zwrotu kosztów egzekucyjnych wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi jest art. 64c § 3 u.p.e.a. Żaląc się na postanowienie organu egzekucyjnego odmawiającego wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu kosztów egzekucyjnych, pełnomocnik podkreślał, że rozstrzygnięcie to nie odnosi się do meritum sprawy jakim jest wyrażony w ww. przepisie bezwzględny obowiązek zwrotu zobowiązanemu pobranych należności z tytułu kosztów egzekucyjnych wraz z naliczonymi odsetkami od dnia ich pobrania, jeżeli po pobraniu tych należności okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem.
Wobec powyższego Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie narusza art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.) w zw. z art. 18 u.p.e.a. Postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie kosztów egzekucyjnych pozbawione jest podstawy prawnej. Organy naruszyły też art. 64c § 3 u.p.e.a. nie stosując go do stanu faktycznego przedmiotowej sprawy.
Orzeczono zatem jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
O kosztach Sąd orzekł w oparciu o art. 200 w zw. z art. 205 § 2 i 4 ww. ustawy procesowej i w zw. z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz. U. Nr 31, poz. 153).
Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni powyższe stanowisko, wedle którego w analizowanej sytuacji tryb wnioskowy z art. 64c § 7 u.p.e.a. oraz przepis art. 64c § 8 u.p.e.a. nie miały zastosowania, bowiem treść złożonego wniosku wskazuje, że strona oczekuje dokonania z urzędu czynności materialno-technicznej zwrotu pobranych od niej kosztów egzekucyjnych w sytuacji, gdy okazało się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem (art. 64c § 3 u.p.e.a.).