Uzasadnienie
N. K., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z 28 grudnia 2023 r. w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiąc luty 2015 r.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie oddalenie.
Wniosek o odrzucenie umotywowano faktem, że Sąd Rejonowy w Białymstoku, VIII Wydział Gospodarczy postanowieniem z 8 marca 2023 r., [...], ogłosił upadłość dłużnika, którym jest skarżąca jako osoba nieprowadząca działalności gospodarczej; postanowienie to stało się prawomocne 8 kwietnia 2023 r. Wiedzę o toczącym się postępowaniu upadłościowym organ powziął 4 marca 2023 r. po otrzymaniu postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 lutego 2024 r., I FSK 1965/23, odrzucającego skargę strony o wznowienie postępowania. Jak wskazał organ, skargę z 8 marca 2024 r. w niniejszej sprawie złożył pełnomocnik reprezentujący skarżącą, w aktach brak natomiast stosownego pełnomocnictwa do działania przez pełnomocnika w imieniu ustanowionego skarżącej syndyka. Wobec tego skargi nie można uznać za sporządzoną przez uprawnioną osobę, przez co powinna ona zostać odrzucona.
W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z 12 kwietnia 2024 r. pełnomocnik skarżącej został wezwany do złożenia do akt postępowania sądowoadministracyjnego pełnomocnictwa lub uwierzytelnionego odpisu pełnomocnictwa do działania w imieniu skarżącej przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi aktualnego na datę sporządzenia skargi wraz z dowodem uiszczenia należnej opłaty skarbowej – w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik przy piśmie z 24 kwietnia 2024 r. przedłożył odpis pełnomocnictwa udzielonego mu 18 lutego 2024 r. przez skarżącą.
W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z 19 kwietnia 2024 r. m.in.: wykonano wydruk obwieszczenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości skarżącej oraz obwieszczenia informacji o prawomocności postanowienia o ogłoszeniu upadłości i dołączono je do akt sprawy; poinformowano pełnomocnika skarżącej o zapadłym 8 marca 2023 r. postanowieniu o ogłoszeniu upadłości skarżącej, wobec czego postępowanie sądowe może być wszczęte i prowadzonego przez syndyka lub przez osobę umocowaną; poinformowano syndyka o skargach strony, które wpłynęły do tut. sądu; wezwano syndyka do podpisania skargi oraz do wypowiedzenia się czy podtrzymuje skargę w niniejszej sprawie – w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi.
Syndyk skarżącej 29 kwietnia 2024 r. podpisał skargę, a jednocześnie w piśmie z tego dnia wskazał, że skargi nie podtrzymuje.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje
Skarga podlega odrzuceniu.
Zgodnie z art. 50 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.") uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Stosownie do art. 50 § 2 p.p.s.a., uprawnionym do wniesienia skargi jest również inny podmiot, któremu ustawy przyznają prawo do wniesienia skargi.
W myśl art. 25 § 1 p.p.s.a., osoba fizyczna, osoba prawna lub organ administracji publicznej mają zdolność występowania przed sądem administracyjnym jako strona (zdolność sądowa). Z kolei art. 26 § 1 wskazuje, że zdolność do czynności w postępowaniu w sprawach sądowoadministracyjnych (zdolność procesową) mają osoby fizyczne posiadające pełną zdolność do czynności prawnych, osoby prawne oraz organizacje społeczne i jednostki organizacyjne, o których mowa w art. 25.
Zauważenia wymaga, że w myśl art. 144 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 1520 ze zm.), po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu. Zgodnie z art. 144 ust. 2 tej ustawy, postępowania, o których mowa w ust. 1, syndyk prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym.
W doktrynie przedmiotu wskazuje się, że ogłoszenie upadłości nie wpływa na zdolność procesową upadłego, która nie jest uprawnieniem do występowania w charakterze strony w konkretnym procesie, lecz ogólną kwalifikacją podmiotu polegającą na tym, że może on osobiście podejmować czynności procesowe. Jej wyznacznikiem w odniesieniu do osób fizycznych jest posiadanie zdolności do czynności prawnych, a w odniesieniu do osób prawnych – wyłącznie zdolności sądowej (D. Chrapoński [w:] Prawo upadłościowe. Komentarz, wyd. II, red. A. J. Witosz, Warszawa 2021, art. 144).
Również w orzecznictwie przyjmuje się, że brak legitymacji formalnej danego podmiotu w konkretnym postępowaniu sądowym (np. brak legitymacji formalnej upadłego do występowania w charakterze strony postępowania dotyczącego masy upadłości) nie może być utożsamiany z brakiem po jego stronie zdolności procesowej. Niemniej, jak wielokrotnie podkreślano, wejście do sprawy syndyka na miejsce upadłego jest szczególnym (bezwzględnym) podstawieniem procesowym. Z dniem ogłoszenia upadłości upadły traci legitymację do występowania w sprawach dotyczących masy, pozostaje natomiast stroną w znaczeniu materialnoprawnym jako podmiot stosunku prawnego, z którego wyniknął spór (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 2015 r. sygn. akt II OSK 1841/13 i przywołane tam judykaty).
W związku z powyższym, składając w marcu 2024 r. skargę do sądu, skarżąca nie posiadała już legitymacji formalnej do jej wniesienia, a zatem też nie mogła skutecznie ustanowić pełnomocnika do reprezentowania jej w sprawie niniejszej. Z akt sprawy wynika, że w 8 marca 2023 r. Sąd Rejonowy w Białymstoku VIII Wydział Gospodarczy ogłosił upadłość dłużnika N. K. oraz wyznaczył syndyka masy upadłości w osobie J. G. Postanowienie stało się prawomocne od 8 kwietnia 2023 r.
Stroną postępowania w niniejszej sprawie jest zatem syndyk, któremu przysługuje wyłączna legitymacja formalna do zaskarżenia decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku. N. K., będąc stroną w znaczeniu materialnym, pozbawiona jest legitymacji formalnej do występowania w postępowaniu sądowym.
Z nadesłanego oświadczenia syndyka wynika, że nie podtrzymuje on skargi wniesionej przez N. K. Mimo zatem jej podpisania, sąd uznał, że wolą syndyka nie było zainicjowanie postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym w niniejszej sprawie, zaś skarga wniesiona pierwotnie przez N. K.(reprezentowaną przez pełnomocnika), została w istocie wniesiona przez osobę nieuprawnioną – nieposiadającą zdolności sądowej.
Mając na uwadze okoliczność, że skarga została wniesiona przez osobę nieposiadającą zdolności sądowej, sąd na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 i § 3 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia o jej odrzuceniu.