Wyrok WSA w Białymstoku z 29 maja 2024 r., I SA/Bk 159/24

Sąd

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku

Rozpoznanie

w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 maja 2024 r. w trybie uproszczonym

Sprawa

sprawy ze skargi T. J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 5 lutego 2024 r. nr 2001-IEE.7192.1.2024 w przedmiocie odmowa umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę.

Skład

sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz przewodniczący, sprawozdawca
sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz
sędzia WSA Marcin Kojło

Uzasadnienie

Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku (dalej: "Dyrektor", "organ egzekucyjny") prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku T. J. na podstawie tytułów wykonawczych z 6 grudnia 2016 r. o numerach: od [...] do [...], od [...] do [...], od [...] do [...], od [...] do [...].

Pismem z 8 listopada 2023 r., uzupełnionym pismem z 17 listopada 2023 r., skarżący wniósł o umorzenie ww. postępowania egzekucyjnego z uwagi na przedawnienie dochodzonych należności.

Postanowieniem z 15 grudnia 2023 r., znak 010000.71.2023-RED-3-NIP 8461016115-MD organ egzekucyjny odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułów wykonawczych z 6 grudnia 2016 r.

Pismem z 21 grudnia 2023 r. skarżący złożył zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie. Jego zdaniem organ dokonał błędnej oceny materiału dowodowego. Skarżący wskazał, że skontaktował się z komornikiem Urzędu Skarbowego w Augustowie jako organu egzekucyjnego i otrzymał informację, że wszelkie tytuły wykonawcze zostały umorzone. Nadmienił również, że nie otrzymał powiadomienia o wszczęciu i umorzeniu egzekucji.

Po rozpoznaniu zażalenia, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku postanowieniem z dnia 5 lutego 2024 r. nr 2001-IEE.7192.1.2024, utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego. W uzasadnieniu wskazał, że ustawa z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 2070 dalej: "ustawa zmieniająca") wprowadziła zmiany w zakresie przepisów m.in. dotyczących egzekucji, które weszły w życie 30 lipca 2020 r. Zgodnie z art. 13 ust 1 tej ustaw, do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Wyjaśnił, że skoro postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte i niezakończone przed dniem 30 lipca 2020 r. to zastosowanie znajdą przepisy w brzmieniu obowiązującym do dnia 29 lipca 2020 r

Następnie wskazał, że w przedmiotowej sprawie dochodzone są należności z tytułu składek FUS, FUZ oraz FP i FGŚP za okres od października 2010 do września 2011 r. Zatem przedawnienie liczone na podstawie "starych przepisów", gdzie obowiązywał 10-letni okres przedawnienia, liczony od daty wymagalności składek, nastąpiłoby odpowiednio w 2020 r. i 2021 r. Biorąc natomiast pod uwagę 5-letni okres przedawnienia, liczony od 1 stycznia 2012 r. ww. należności przedawniłyby się po 1 stycznia 2017 r. Wystąpiły jednakże okoliczności, które miały wpływ na zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Organ odwoławczy wyjaśnił, powołując się na art. 24 ust. 5b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: "u.s.u.s.") w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2022 r. (Dz. U. z 2021 r. poz. 423) bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. W ocenie DIAS w przedmiotowej sprawie zawieszenie biegu terminu przedawnienia wszystkich należności nastąpiło m.in. od dnia doręczenia skarżącemu odpisów tytułów wykonawczych z dnia 6 grudnia 2016 r., tj. od 8 grudnia 2016 r. Ponieważ postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tych tytułów nie zostało zakończone, nie zaczął biec dalej termin przedawnienia należności. Dyrektor Oddziału ZUS w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wyjaśnił wymagalność dochodzonych należności, objętych ww. tytułami wykonawczymi. Odniósł się do czynności oraz zdarzeń powodujących zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności i szczegółowo opisał okoliczności, które spowodowały powyższy skutek. Jednakże, w ocenie organu odwoławczego, organ egzekucyjny niewłaściwie wskazał okoliczności skutkujące zawieszeniem biegu terminu przedawnienia w przypadku okresu zawieszenia biegu terminu przedawnienia zakończonego umorzeniem postępowania egzekucyjnego postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w Augustowie z 27 lutego 2012 r. nr EA/724-494/12-ŁZ. Doręczenie decyzji zobowiązującej do zapłaty nieopłaconych składek, czy zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek nie może być uznane za podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności (wyrok NSA z 15 października 2021 r., I GSK 546/21). Jako początek okresu zawieszenia biegu terminu przedawnienia należałoby przyjąć w tym przypadku dzień doręczenia skarżącemu odpisów tytułów wykonawczych objętych postanowieniem z 27 lutego 2012 r. nr EA/724-494/12-ŁZ. Co prawda w aktach sprawy brak jest potwierdzeń doręczenia skarżącemu postanowień z 27 lutego 2012 r. nr EA/724-494/12-ŁZ i z 10 września 2013 r. nr EA/724-1227/13-BS o umorzeniu postępowania egzekucyjnego oraz potwierdzeń doręczenia tytułów wykonawczych objętych tymi postanowieniami, jednakże nie wpływa to na możliwość oceny prawidłowości podjętego rozstrzygnięcia w zakresie nieprzedawnienia przedmiotowych należności. Bowiem na dzień doręczenia skarżącemu tytułów wykonawczych i zawieszenia biegu terminu przedawnienia nie upłynął jeszcze podstawowy 5-letni termin przedawnienia liczony od 1 stycznia 2012 r. Ponadto DIAS zauważył, że należności objęte ww. tytułami wykonawczymi zostały objęte hipotekami od poz. 1 do 10 oraz poz. 12 ustanowionymi na nieruchomości dla której Sąd Rejonowy w Augustowie prowadzi księgę wieczystą nr [...] tak więc, w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 20 maja 2020 r., P 2/18, z którego wynika, że nawet w sytuacji przedawnienia ww. należności na zasadach ogólnych, możliwe byłoby ich dochodzenie z przedmiotu hipoteki.

W zakresie wskazywanego przez skarżącego umorzenia, organ odwoławczy wyjaśnił, że Naczelnik US w Augustowie dwukrotnie prowadził postępowanie egzekucyjne dotyczące należności z tytułu składek na FUS, FUZ oraz FP i FGSP za okres od października 2010 r. do września 2011 r. Postanowieniem z 27 lutego 2012 r. nr EA/724-494/12-ŁZ umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych od nr [...] do nr [...], od nr [...] do nr [...], od nr [...] do nr [...], od nr [...] do nr [...], od nr [...] do nr [...], od nr [...] do nr [...], od nr [...] do nr [...], od nr [...] do nr [...] i od nr [...] do nr [...].

Z kolei postanowieniem z 10 września 2013 r. nr EA/724-1227/13-BS umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych od nr [...] do nr [...], od nr [...] do nr [...] i od nr [...] do nr [...]. Powodem umorzenia w obydwu przypadkach była bezskuteczność egzekucji. Umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r. poz. 2505, dalej: "u.p.e.a.") nie stanowiło przeszkody do wszczęcia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych z 6 grudnia 2016 r. Organ odwoławczy podkreślił, że w przedmiotowej sprawie postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych z 6 grudnia 2016 r. prowadzi Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku, a nie Naczelnik Urzędu Skarbowego w Augustowie. Będące przedmiotem sporu tytuły wykonawcze skarżący odebrał osobiście w dniu 8 grudnia 2016 r., co wynika ze zwrotnego poświadczenia ich odbioru, zatem posiada wiedzę o toczącym się postępowaniu egzekucyjnym.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący wniósł skargę do WSA w Białymstoku, zarzucając mu naruszenie:

1. art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, dalej: "k.p.a.") poprzez zaniechanie przeprowadzenia wszechstronnego i wnikliwego postępowania dowodowego zmierzającego do wyjaśnienia sprawy i przyjęcie, iż organy prowadzące postępowanie egzekucyjne doręczyły skarżącemu stosowne decyzje o wszczęciu postępowania i prowadził dalsze czynności zawiadamiając go prawidłowo o nich;
2. art. 77 § 1 w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie zabrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, a w szczególności niedopuszczenia dowodu z akt sprawy;
3. art. 80 k.p.a, poprzez naruszenie zasady swobody oceny dowodów w zakresie okoliczności kontroli jej legalności i prawidłowości przeprowadzenia weryfikacji akt sprawy;
4. przepisów w zakresie sposobu liczenia-obliczania terminu przedawnienia składek na FUZ i FP i FGSP;
5. zasady równego traktowania obywateli znajdujących się w tej samej sytuacji prawnej ze względu na termin powstania zadłużenia wobec FUZ i FP i FGSP.

Mając na względzie tak sformułowane zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie w całości decyzji organów obu instancji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; zasądzenia od organu II instancji na rzecz skarżącego kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę DIAS podtrzymał dotychczasowe stanowisko oraz wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej jako: "p.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie.

W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony, granicą praw i obowiązków sądu, wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie: legalnością działań organu oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji, po dokonaniu kontroli zaskarżonego postanowienia, mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy i sformułowane w skardze zarzuty, sąd stwierdził, że brak jest podstaw do zakwestionowania stanowiska organu wyrażonego w tym postanowieniu.

Istota sporu w sprawie sprowadzała się do rozstrzygnięcia, czy zasadnie, w ustalonych okolicznościach sprawy, organ odmówił skarżącemu umorzenia postępowania egzekucyjnego, ponieważ - wbrew stanowisku strony - nie ziściły się przesłanki, o których mowa w art. 59 § 1 u.p.e.a.

Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy zmieniającej, do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Wskazana ustawa weszła w życie w dniu 30 lipca 2020 r. Zważywszy, że postępowanie egzekucyjne prowadzone w rozpoznawanej sprawie zostało wszczęte przed wskazaną datą, to zastosowanie będą miały przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r. Zgodnie z art. 59 § 1 u.p.e.a. (w brzmieniu do 29 lipca 2020 r.) postępowanie egzekucyjne umarza się:

1. jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania;
2. jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał;
3. jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa;
4. gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego;
5. jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny;
6. w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego;
7. jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu;
8. jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;
9. na żądanie wierzyciela;
10. w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.

z uzupełnionym pismem skarżący wniósł o umorzenie ww. postępowania egzekucyjnego z uwagi na przedawnienie dochodzonych należności.

W sprawie skarżący pismem 8 listopada 2023 r., doprecyzowanym w toku postępowania w piśmie z 17 listopada 2023 r., wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego wskazując na: wygaśnięcie zobowiązania w wyniku z uwagi na przedawnienie dochodzonych należności.

Jak wynika z akt sprawy, należności objęte niniejszym postępowaniem dotyczą składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń pracowniczych, za okresy wskazane w części opisowej uzasadnienia.

Należy zatem wyjaśnić, że zgodnie z art. 46 ust. 1 u.s.u.s., płatnik składek jest obowiązany według zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. W orzecznictwie sądów powszechnych, wypracowanym na gruncie tego przepisu wskazuje się, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stają się wymagalne każdorazowo w datach zaktualizowania się obowiązku samoobliczenia i opłacenia składek (por. wyrok SN z dnia 19 stycznia 2016 r. o sygn. akt I UK 23/15). Obowiązek samoobliczenia i opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne powstaje zatem z mocy samego prawa za każdy okres ubezpieczenia (miesiąc kalendarzowy), a ewentualna decyzja organu ubezpieczeń społecznych ustalająca wysokość zobowiązania składkowego lub zaległości z tytułu nieopłaconych w terminie zobowiązań składkowych ma charakter wyłącznie deklaratoryjny. Z kolei w myśl art. 24 ust. 2 u.p.e.a. składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata, zwane dalej "należnościami z tytułu składek", nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Ponadto, zgodnie z art. 32 u.s.u.s,. do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. W odniesieniu do składek zdrowotnych trzeba wskazać, że zgodnie z art. 93 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (obecnie: Dz. U. z 2024 r. poz. 146), składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz należności z tytułu odsetek za zwłokę nieopłacone w terminie podlegają ściągnięciu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych.

Przechodząc do meritum sprawy, zgodzić należy się z DIAS, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego wskazane w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. - obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Sąd w całości podziela ustalenia stanu faktycznego szczegółowo przedstawione przez organ w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia oraz we wstępnej części niniejszego uzasadnienia i przyjmuje je za własne. Sąd również podziela w całości ocenę organu wyrażoną w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia.

Wbrew twierdzeniom skarżącego, w sprawie nie doszło do przedawnienia zaległości. Jak wskazywał Dyrektor w zaskarżonym postanowieniu, kwestię przedawnienia zobowiązań składkowych reguluje art. 24 u.s.u.s., który wielokrotnie ulegał zmianom. Zgodnie z pierwotnym brzmieniem tego przepisu, obowiązującym od dnia 25 listopada 1998 r., należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. W myśl art. 24 ust. 5 - bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Przepisy te w przytoczonym kształcie obowiązywały do dnia 31 grudnia 2002 r. Od 1 stycznia 2003 r. brzmienie ww. przepisów uległo zmianie na mocy przepisów ustawy z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 241, poz. 2074). Zmiana ta polegała przede wszystkim na wydłużeniu terminu przedawnienia składek z 5 do 10 lat. Art. 24 ust. 4 u.s.u.s. otrzymał następujące brzmienie: należności z tytułu składek przedawniają się po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d, które to uregulowały kwestię przedawnienia należności składkowych zabezpieczonych hipoteką lub zastawem oraz kwestię zawieszania i przerywania biegu przedawnienia.

Zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego, 10-letni okres przedawnienia przewidziany w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. znajduje zastosowanie do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2003 r., jeżeli do tej daty nie uległy przedawnieniu według przepisów dotychczasowych (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 2008 r., I UZP 4/08, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2 lipca 2008 r., II UZP 5/08, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 listopada 2007 r., I UK 147/07).

Art. 24 ust. 4 u.s.u.s. został ponownie znowelizowany ustawą z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. nr 232, poz. 1378). Zgodnie z aktualnym brzmieniem powołanego przepisu, należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Jednakże w art. 27 ust. 1 i 2 powołanej ustawy nowelizującej z 16 września 2011 r. wprowadzono regulację, zgodnie z którą, do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym tą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Jeżeli jednak przedawnienie rozpoczęte przed 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu.

Przedawnienie składek na ubezpieczenie zdrowotne od 1 października 2004 r. reguluje art. 93 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2561) stanowiący, że należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych. W przypadku składek na Fundusz Pracy, stosownie do art. 107 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji i zatrudnieniu i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2023 r. poz. 735) obowiązującej od 1 maja 2004 r., składki na Fundusz Pracy opłaca się za okres trwania obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnych i rentowych w trybie i na zasadach przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne. W związku z tym przyjmuje się, że do składek na Fundusz Pracy mają zastosowanie przepisy art. 24 u.s.u.s. Przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych na mocy art. 32 mają zastosowanie także do oceny kwestii przedawnienia składek na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Przenosząc powyższe regulacje na grunt rozpoznawanej sprawy należy wyjaśnić, przedmiotem sporu są dochodzone należności z tytułu składek FUS, FUZ oraz FP i FGŚP za okres od października 2010 r. do września 2011 r. W związku z powyższym, przedawnienie liczone na podstawie "starych przepisów", gdzie obowiązywał 10-letni okres przedawnienia, liczony od daty wymagalności składek nastąpiłoby odpowiednio w 2020 r. i 2021 r. Biorąc natomiast pod uwagę 5-letni okres przedawnienia, liczony od 1 stycznia 2012 r. ww. należności przedawniłyby się po dniu 1 stycznia 2017 r. W sprawie wystąpiły jednak okoliczności, które miały wpływ na zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2022 r., bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. W przedmiotowej sprawie zawieszenie biegu terminu przedawnienia wszystkich należności nastąpiło m.in. od dnia doręczenia skarżącemu odpisów tytułów wykonawczych z 6 grudnia 2016 r., czyli od 8 grudnia 2016 r. Ponieważ postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tych tytułów nie zostało zakończone, nie zaczął biec dalej termin przedawnienia należności. Dyrektor Oddziału ZUS w uzasadnieniu postanowienia z 15 grudnia 2023 r., znak 010000.71.2023-RED-3-NIP 8461016115-MD, wyjaśnił wymagalność dochodzonych należności, objętych spornymi tytułami wykonawczymi. Odniósł się do czynności oraz zdarzeń powodujących zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności i szczegółowo opisał okoliczności, które spowodowały powyższy skutek. Co prawda, w ocenie organu odwoławczego, organ egzekucyjny niewłaściwie wskazał okoliczności skutkujące zawieszeniem biegu terminu przedawnienia w przypadku okresu zawieszenia biegu terminu przedawnienia zakończonego umorzeniem postępowania egzekucyjnego postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w Augustowie z 27 lutego 2012 r. nr EA/724-494/12-ŁZ. Doręczenie decyzji zobowiązującej do zapłaty nieopłaconych składek, czy zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek nie może być bowiem uznane za podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności (zob. wyrok NSA z 15 października 2021 r., I GSK 546/21). Jako początek okresu zawieszenia biegu terminu przedawnienia należy natomiast przyjąć dzień doręczenia zobowiązanemu odpisów tytułów wykonawczych objętych postanowieniem z 27 lutego 2012 r. nr EA/724-494/12-ŁZ. W aktach sprawy brak jest co prawda potwierdzeń doręczenia skarżącemu postanowień z 27 lutego 2012 r. nr EA/724-494/12-ŁZ i z 10 września 2013 r. nr EA/724-1227/13-BS o umorzeniu postępowania egzekucyjnego oraz potwierdzeń doręczenia tytułów wykonawczych objętych tymi postanowieniami, jednak nie wpłynęło to na możliwość oceny prawidłowości podjętego rozstrzygnięcia w zakresie nieprzedawnienia przedmiotowych należności. Na dzień doręczenia skarżącemu spornych tytułów wykonawczych i zawieszenia biegu terminu przedawnienia nie upłynął jeszcze podstawowy, 5-letni termin przedawnienia, liczony od 1 stycznia 2012 r.

Nie mógł zyskać zatem aprobaty sądu zarzut skarżącego, że sam organ przyznał, iż nie ma żadnego potwierdzenia w dokumentach sprawy dotyczącego powiadomienia o wszczęciu, czy innych czynnościach egzekucyjnych, gdyż pozostaje to bez wpływu na wymagalność należności objętych tymi tytułami wykonawczymi. Należności, objęte spornymi tytułami wykonawczymi, zostały objęte hipotekami od poz. 1 do 10 oraz poz. 12 ustanowionymi na nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w Augustowie prowadzi księgę wieczystą nr [...]. Wskazać w tym zakresie należy na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 20 maja 2020 r., P 2/18, dotyczący pytania prawnego Sądu Okręgowego w Gliwicach VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych o wyłączenie przedawnienia należności składkowych zabezpieczonych hipoteką, w którym orzekł, że art. 24 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, wyłączenie przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką nie narusza zasady równej ochrony własności i innych praw majątkowych. Trybunał podkreślił odrębny charakter zobowiązań z tytułu należnych składek na ubezpieczenie społeczne i zobowiązań podatkowych. Wskazał, że to, co odróżnia składki od podatków, to przede wszystkim ich celowy i wzajemny charakter. Składki, w przeciwieństwie do podatków, nie zasilają budżetu państwa czy jednostek samorządu terytorialnego, lecz wpływają bezpośrednio na konto ZUS. Wywierając znaczący wpływ na jego kondycję finansową, która przekłada się na sytuację finansową ubezpieczonych - uprawnionych do wypłaty świadczeń. Ekwiwalentny charakter składki oznacza natomiast jej powiązanie, ze wzajemnym świadczeniem ze strony funduszu. Trybunał orzekając wziął także pod uwagę znaczenie zaskarżonego przepisu dla funkcjonowania systemu zabezpieczenia społecznego, a także dla podmiotów zalegających z płatnością należności składkowych. Zaznaczył również, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie tylko czyni instytucję zabezpieczenia hipotecznego bardziej efektywnym środkiem ściągalności wierzytelności i pozwala na elastyczne dostosowanie spłaty należności do możliwości dłużnika, ale również w pewnym stopniu zabezpiecza interesy płatników składek. Wynikają z niego bowiem gwarancje ochrony praw zarówno dla wierzyciela, jak i dłużnika hipotecznego. Trybunał stwierdził również, że zabezpieczenie hipoteczne, co do zasady, chroni należności wierzyciela w pełnym zakresie, tj. zarówno w odniesieniu do sumy głównej, jak i odsetek. Upływ terminu przedawnienia prowadzi natomiast do istotnego ograniczenia jego uprawnienia. Po upływie tego terminu odsetki nie są dalej naliczane, a należności mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki. W związku z powyższym zatem, nawet w sytuacji przedawnienia ww. należności na zasadach ogólnych, możliwe byłoby ich dochodzenie z przedmiotu hipoteki.

Wbrew twierdzeniem autora skargi, nie została zatem naruszona zasada równości obywateli wobec prawa. Dochodzone należności mają bowiem umocowanie w przepisach prawa, co zostało szczegółowo opisane powyżej.

Odnosząc się natomiast do argumentu skarżącego jakoby nie miał wiedzy o ustanowieniu hipoteki na nieruchomości - jego mieszkaniu - należy wyjaśnić, że wgląd do rejestru ksiąg wieczystych jest jawny i w każdym momencie możliwe jest sprawdzenie treści danej księgi wieczystej. Sporne tytuły wykonawcze z 6 grudnia 2016 r. skarżący odebrał osobiście w dniu 8 grudnia 2016 r., co wynika ze zwrotnego poświadczenia ich odbioru. Zatem skarżący posiada wiedzę o toczącym się postępowaniu egzekucyjnym i powinien mieć również świadomość jego konsekwencji.

W kontekście stawianych zarzutów skargi wskazać należy, że zgodnie z art. 6 § 1 u.p.e.a., w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku, wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych. W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtowany został pogląd, zgodnie z którym przepis ten nie pozostawia organowi wyboru, nakładając na niego prawny obowiązek podjęcia odpowiednich kroków w celu wszczęcia egzekucji w przypadku zaistnienia przesłanek w nim wskazanych. Zastosowany w tym przepisie zwrot "powinien" oznacza "ma obowiązek". Przyjmuje się, na podstawie całokształtu przepisów u.p.e.a., że organ egzekucyjny przystępuje do czynności mających na celu przymusowe wykonanie obowiązku w każdym przypadku, gdy obowiązek jest wymagalny, a zobowiązany powstrzymuje się od jego wykonania. Na gruncie administracyjnego postępowania egzekucyjnego obowiązuje zatem zasada obligatoryjnego podejmowania egzekucji, a skutkiem podjętych przez wierzyciela "czynności" jest zasadniczo powstanie obowiązku wszczęcia przez organ egzekucyjny postępowania i przystąpienia do egzekucji (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 17 lutego 2016 r., I SA/Sz 1069/15; wyrok NSA z dnia 18 października 2011 r., II FSK 797/10).

Zdaniem sądu, w zaskarżonym postanowieniu DIAS wyjaśnił przyczyny odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Powołał obowiązujące przepisy prawa i na podstawie zebranego materiału dowodowego prawidłowo zastosował art. 59 § 1 u.p.e.a., dochodząc do słusznego przekonania, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia postępowania, ani te wskazane przez skarżącego, ani pozostałe wymienione w tym przepisie. DIAS przeanalizował przy tym wszystkie okoliczności, które były istotne i niezbędne do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd nie stwierdza również sygnalizowanych naruszeń przepisów prawa procesowego, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzono wyczerpujące postępowanie dowodowe wymagane w tego typu sprawach. Nie doszło więc do naruszenia reguł wynikających z art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. zobowiązujących do zgromadzenia wszechstronnego materiału dowodowego. Należy przy tym wyjaśnić, że zgodnie z treścią art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Obowiązek ten nie ma jednak charakteru nielimitowanego. Zatem na stronie postępowania ciąży obowiązek udowodnienia okoliczności, na podstawie których wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne, czego skarżący w sprawie nie uczynił. Dowody zostały ocenione w ich całokształcie, zatem zachowano regułę wynikającą z art. 80 k.p.a. Organy, wbrew opinii skarżącego, prawidłowo oceniły kwestię przedawnienia spornych należności z tytułu składek FUS, FUZ oraz FP i FGŚP za okres od października 2010 do września 2011 r. Stanowisko organów zostało wyczerpująco uzasadnione zgodnie z dyspozycją art. 107 § 3 k.p.a. Sąd nie stwierdza uchybienia realizacji celu jaki przyświeca art. 8 k.p.a., tj. obowiązkowi prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Ocena organów oparta na całokształcie sytuacji, w jakiej znalazł się skarżący, nie jest dowolna, arbitralna i niewynikająca z okoliczności sprawy. Zarzuty skargi nie są w stanie jej podważyć.

Reasumując sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie wydane zostało zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa, w tym ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz Kodeksu postępowania administracyjnego i zawiera rozstrzygnięcie wszystkich kwestii poruszonych w zażaleniu. Okoliczność, że oceny wywiedzionej przez organ nie podziela skarżący, nie świadczy o jej nieprawidłowości. Organy prawidłowo dokonały subsumcji przepisów prawa materialnego odmawiając skarżącemu umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 6 grudnia 2016 r.

Mając powyższe na względzie, sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do treści art. 119 pkt 3 p.p.s.a., bowiem zaskarżone zostało postanowienie, na które przysługuje zażalenie