Uzasadnienie
Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] października 2017 r. nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] uznające za bezzasadne zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej do majątku J. S. na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] wystawionego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w H., obejmującego należności wynikające z decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w H. z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...].
Z akt wynika, że ww. tytuł wykonawczy został doręczony zobowiązanej w trybie art. 44 Kodeksu postępowania administracyjnego. Pismem z 3 kwietnia 2017 r. pełnomocnik zobowiązanej wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia zarzutów.
Z petiutm wniosku i jego uzasadnienia wynika, że zarzuty oparł na podstawie art. 33 § 1 pkt 1, 7 i 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r. poz. 1201 ze zm. – dalej: "u.p.e.a.").
Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. przywrócił termin do złożenia ww. zarzutów i po uzyskaniu stanowiska wierzyciela, wymienionym na wstępie postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2017 r., uznał wniesione zarzuty za niezasadne.
Rozpatrując zażalenie na to rozstrzygnięcie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w B. wydał [...] października 2017 r. postanowienie utrzymujące w mocy zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego.
Organ drugiej instancji wskazał, że w zakresie zarzutu z art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. tj. nieistnienie obowiązku, w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z sytuacją wskazaną w art. 34 § 1a u.p.e.a. Zobowiązana wniosła bowiem odwołanie od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w H. z dnia [...] grudnia 2016 r. nr określającej zobowiązanie w podatku od czynności cywilnoprawnych z tytułu pożyczki środków pieniężnych (wpływ odwołania do Urzędu Skarbowego w H. – 7 kwietnia 2017r.), w którym to odwołaniu kwestionuje wysokość zobowiązania podatkowego oraz twierdzi, że ta decyzja nie weszła do obrotu prawnego, gdyż została wysłana na niewłaściwy adres. Zgodnie zaś z art. 34 § 1a u.p.e.a. jeżeli zarzut zobowiązanego jest lub był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu administracyjnym, podatkowym lub sądowym albo zobowiązany kwestionuje w całości lub w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługują środki zaskarżenia, wierzyciel wydaje postanowienie o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu. Zatem zarzut z art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. jest niedopuszczalny.
Odnosząc się do zarzutu wniesionego na podstawie art. 33 § 1 pkt 7 u.p.e.a. organ odwołał się do stanowiska wyrażonego przez wierzyciela, który przywołał treść § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z 30 października 2014 r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia.
Podsumowując Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wskazał, że skoro wierzyciel uznał za niedopuszczalny zarzut z art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. i niezasadny zarzut zgłoszony w oparciu o art. 33 § 1 pkt 7 u.p.e.a., to organ nie może kwestionować takiego rozstrzygnięcia, bowiem stanowisko wierzyciela jest dla niego wiążące.
Za niezasadny organ uznał ponadto zarzut oparty na art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. Adres zamieszkania zobowiązanej wynikał z danych rejestracyjnych posiadanych przez organ podatkowy. Adres ten został też wskazany w akcie notarialnym Rep. A nr [...] z [...] kwietnia 2013 r. Zobowiązana złożyła również do Urzędu Skarbowego w H. zeznania podatkowe PIT-37 za lata 2006-2007 oraz zeznanie podatkowe PIT-39 za 2013 rok. Inwestowała środki pieniężne w nabycie nieruchomości w Polsce, posiada też w Polsce konto bankowe oraz adres zameldowania w C. Naczelnik Urzędu Skarbowego w H. nie miał żadnych podstaw do ustalenia innego miejsca zamieszkania niż miejscowość C. O posiadaniu miejsca zamieszkania w Stanach Zjednoczonych nie może świadczyć pismo z 14 czerwca 2016 r. sporządzone przez firmę rozliczeniową w Stanach Zjednoczonych. Fakt przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów nie oznacza, że pisma przesyłane na adres w Polsce nie weszły do obrotu prawnego. W związku z powyższym wierzyciel nie miał podstaw do przyjęcia, że zobowiązana ma adres zamieszkania w Stanach Zjednoczonych.
Nie godząc się z takim rozstrzygnięciem pełnomocnik Skarżącej wywiódł skargę do tut. Sądu wnosząc o umorzenie postępowania egzekucyjnego i zasądzenie kosztów sądowych zgodnie z właściwymi przepisami. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:
- - art. 7 Kpa poprzez prowadzenie postępowania w sposób sprzeczny z zasadą w nim zawartą, mianowicie poprzez nie podjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli;
- - art. 8 Kpa poprzez prowadzenie postępowania w sposób sprzeczny z zasadą w nim zawartą;
- - art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. z uwagi na nieistnienie egzekwowanego obowiązku;
- - art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. poprzez wszczęcie postępowania egzekucyjnego w sytuacji gdy egzekucja administracyjna była niedopuszczalna oraz poprzez nie doręczenie upomnienia pomimo, że obowiązek taki ciążył na wierzycielu;
- - art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. poprzez uznanie wniesionego zarzutu dotyczącego nieistnienia egzekwowanego obowiązku za niedopuszczalny;
- - art. 33 § 1 pkt 7 u.p.e.a. poprzez uznanie zarzutu dotyczącego braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a., za nieuzasadniony;
- - art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. poprzez uznanie zarzutu dotyczącego niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27, za nieuzasadniony.
Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Niewątpliwie postępowanie egzekucyjne służy doprowadzeniu do wykonania obowiązków wynikających m.in. z rozstrzygnięć wydawanych w odrębnych postępowaniach, w tym decyzji podatkowych. Podkreślenia jednak wymaga, że decyzja nieostateczna, nakładająca na stronę obowiązek podlegający wykonaniu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, nie podlega wykonaniu, chyba że decyzji tej nadano rygor natychmiastowej wykonalności (art. 239a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, Dz. U. z 2017 r. poz. 201 ze zm.). W rozpatrywanym przypadku postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte na podstawie tytułu wykonawczego, który obejmował należności wynikające z decyzji organu pierwszej instancji, od której nie wniesiono odwołania. Wszczęcie egzekucji było zatem dopuszczalne. Istotne jest jednak, że 8 czerwca 2017 r. stronie przywrócony został termin do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w H. z dnia [...] grudnia 2016 r. określającej zobowiązanie w podatki od czynności cywilnoprawnych i choć organ odwoławczy po rozpatrzeniu tego środka zaskarżenia decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji, to wraz z przywróceniem tego terminu wspomniana decyzja pierwszoinstancyjna jako nieostateczna i której nie nadano rygoru natychmiastowej wykonalności nie mogła podlegać wykonaniu.
Okoliczność ta powinna zostać uwzględniona przez organ egzekucyjny nie tylko w postępowaniu wszczętym zarzutami wniesionymi przez zobowiązaną na prowadzone postępowanie egzekucyjne, ale też z urzędu. Wady tej nie konwaliduje wspomniana decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] czerwca 2017 r. utrzymująca w mocy decyzję stanowiącą podstawę do wystawiania tytułu wykonawczego. Prawomocnym wyrokiem z dnia 5 grudnia 2017 r. sygn. I SA/Bk 978/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uwzględnił skargę J. S. i uchylił ww. decyzję z dnia [...] czerwca 2017 r. Aktualnie zatem nie ma żadnej decyzji ostatecznej, która mogłaby być wykonana w drodze przymusu egzekucyjnego. W obrocie prawnym pozostaje nieostateczna decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego w H. z dnia [...] grudnia 2016 r., której nie nadano rygoru natychmiastowej wykonalności.
W rozpatrywanych zarzutach na postępowanie egzekucyjne skarżąca wskazała m.in. na nieistnienie obowiązku (art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a.), które wiąże z niedoręczeniem decyzji podatkowej. Stwierdzić jednak należy, że nieistnienie obowiązku w niniejszej sprawie jest następstwem okoliczności mających miejsce po wystawieniu tytułu wykonawczego. Po tej dacie bowiem przywrócony został termin do wniesienia odwołania od decyzji z dnia [...] grudnia 2016 r. i egzekucja nie mogła być prowadzona na podstawie tego nieostatecznego rozstrzygnięcia. Ponadto, jak już podkreślono, wydana później decyzja ostateczna organu odwoławczego została prawomocnie wyeliminowana z obrotu prawnego przez sąd administracyjny. Nieistnienie obowiązku w takiej sytuacji należy zatem łączyć także z uchyleniem decyzji nakładającej obowiązek. Uchylenie decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] czerwca 2017 r. spowodowało, że postępowanie egzekucyjne prowadzone jest na podstawie tytułów wykonawczych opartych na decyzji nieostatecznej, której nie nadano rygoru natychmiastowej wykonalności.
Uznać to należy za niedopuszczalne i stanowiące podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Powyższe nie pozbawiało wierzyciela możliwości wszczęcia ponownej egzekucji, po wydaniu decyzji ostatecznej bądź po nadaniu decyzji nieostatecznej rygoru natychmiastowej wykonalności na podstawie art. 239b § 1 Ordynacji podatkowej.
Wystąpienie przesłanek stanowiących podstawę umorzenia postępowania obliguje zawsze do takiego zakończenia postępowania egzekucyjnego, bez względu na to czy zostaną one stwierdzone z urzędu, czy też wyjdą na jaw w wyniku zgłoszonych zarzutów, czy wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego (por. wyrok NSA z dnia 18 czerwca 1999 r., sygn. akt III SA 7105/98, LEX nr 46237).
Przesłanki obligatoryjnego umorzenia postępowania egzekucyjnego zawarte zostały w art. 59 § 1 u.p.e.a. Jedną z nich jest sytuacja, w której obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał (§ 1 pkt 2 tego przepisu). W sprawie o sygn. II FSK 1641/13 NSA uznał, że wyeliminowanie z obrotu prawnego wymiarowej decyzji organu odwoławczego i prowadzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych opartych na decyzji nieostatecznej, której nie nadano rygoru natychmiastowej wykonalności, spełnia przesłankę wskazaną w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.
Orzekające w tej sprawie organy dopuściły się naruszenia art. 33 § 1 pkt 1 oraz art. 34 § 4 u.p.e.a. w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. poprzez niezastosowanie i nie umorzenie postępowania egzekucyjnego, prowadzenie którego w świetle przestawionych faktów było niedopuszczalne, w związki z trwałymi przeszkodami uniemożliwiającymi jego dalszą kontynuację.
Stwierdzone uchybienia stanowiły wystarczającą podstawę do uchylenia postanowień wydanych w obu instancjach, o czym orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.). Jednocześnie korzystając z kompetencji przewidzianej w art. 145 § 3 ww. ustawy procesowej Sąd orzekł o umorzeniu postępowania egzekucyjnego.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 i 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz. U. nr 31, poz. 153).