Uzasadnienie
Wnioskiem z 26 lutego 2015 r. Skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę ponad 500 zł podając, iż obecnie nie posiada wolnych środków finansowych, którymi mógłby pokryć koszty sądowe powstałe w sprawie niniejszej, z powodu trudnej sytuacji finansowej. Wnioskodawca wskazał, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką, ale płaci również alimenty na rzecz swojego syna R. D. w kwocie 350 zł. Źródło utrzymania jego rodziny stanowi dochód uzyskiwany z prowadzonej działalności gospodarczej, który za ostatnie 3 miesiące wyniósł 5.251,52 zł. Ponadto matka skarżącego uzyskuje dochód z emerytury w wysokości około 1.000 zł. Uzyskiwany dochód pozwala – zdaniem skarżącego - wyłącznie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, w tym poniesienie kosztów utrzymania domu rodziców, w którym zamieszkuje oraz opłacenie alimentów na syna, a także zakupu żywności i środków czystości.
Koszty utrzymania domu kształtują się na poziomie 500-600 zł (koszt ogrzewania, energii elektrycznej, wody). Realnie zatem skarżący jest w stanie uiścić tytułem wpisu jedynie kwotę 500 zł. W skład majątku rodziny wnioskodawcy wchodzi 1/3 części nieruchomości rolnej o powierzchni 1 ha oraz dom matki, w którym zamieszkują. Poza tym wnioskodawca nie posiada żadnego innego majątku ani przedmiotów wartościowych. Skarżący posiada zadłużenie wobec ZUS, a wcześniej posiadane oszczędności zajęte zostały przez komornika (k.17-20). Na potwierdzenie powyższych danych wnioskodawca załączył: dokumenty potwierdzające posiadane zadłużenie wobec ZUS, uproszczony bilans z prowadzonej działalności gospodarczej za 2014 rok oraz za miesiąc styczeń 2015 roku (k.31-32).
Postanowieniem z dnia 25 marca 2015 r. referendarz tutejszego sądu odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie stwierdzając, że skarżący nie udowodnił, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy.
Sprzeciw od powyższego postanowienia złożył pełnomocnik skarżącego argumentując, że nie w każdej sytuacji jest tak, że powstają koszty bez wydatkowania bezpośrednio środków finansowych. W przypadku skarżącego wszystkie koszty związane są z wydatkowaniem środków pieniężnych. Pełnomocnik skarżącego podkreślił też, że skarżący posiada duże zobowiązania wobec ZUS, które spłaca w ratach, płaci też alimenty na rzecz syna, a ponadto wobec niego prowadzona jest egzekucja organów podatkowych. Dochody, które uzyskuje skarżący oraz pomoc matki pozwalają mu zaś na regularne spłacanie zadłużenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje
Na wstępie należy zaznaczyć, iż sprzeciw został wniesiony skutecznie, co powoduje utratę mocy postanowienia z dnia 25 marca 2015 r., a wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi: dalej powoływanej: p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.) sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym.
Wniosek skarżącego z dnia 26 lutego 2015 r. zawiera żądanie udzielenia prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przy czym to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Obowiązkiem osoby składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zatem uprawdopodobnienie i udokumentowanie oświadczeń zawartych we wniosku.
Natomiast obowiązkiem sądu jest rzetelna ocena oświadczeń i dokumentów złożonych przez wnioskodawcę pod względem spełnienia bądź niespełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 p.p.s.a. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592).
Analiza znajdujących się w aktach dokumentów nie pozwala, zdaniem Sądu, na uwzględnienie żądania skarżącego, albowiem niemożliwe jest na ich podstawie sporządzenie wiarygodnego obrazu jego stanu majątkowego. Wnioskodawca w złożonym wniosku wykazał, że z prowadzonej działalności gospodarczej za 2014 rok osiągnął stratę w kwocie ponad 17.000 zł, a uzyskiwany obecnie dochód miesięczny wynosi około 1.750 zł (dochód za 3 miesiące 5.251,52 zł), z czego około 1.000 zł przeznaczane jest na utrzymanie domu i opłacenie alimentów. W ocenie Sądu treść złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia dotyczącego jego sytuacji majątkowej, w szczególności w zakresie wysokości uzyskiwanych dochodów budzi uzasadnione wątpliwości, co do jego zgodności ze stanem rzeczywistym. Przede wszystkim należy podkreślić, że przedłożone do akt sądowych rozliczenie wyniku finansowego wskazuje, iż skarżący posiada płynność finansową.
Jego przychód z działalności gospodarczej w roku 2014 zamykał się bowiem kwotą 1.080.551,30 zł, a przychód z działalności gospodarczej za styczeń 2015 r. wyniósł natomiast 68.409,31 zł. Powyższe wskazuje, iż skarżący obracał dość dużymi kwotami pieniędzy. Wprawdzie rok 2014 skarżący, jak oświadczył, zamknął startą w kwocie 17.309,39 zł, tym niemniej, NSA w postanowieniu z dnia 24 czerwca 2008 r. (sygn. akt I FZ 260/08) wskazał, iż strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielania pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (LEX nr 479125).
Dodatkowo skarżący nie wykazał przy tym, aby posiadał jakieś zadłużenie, czy też zaległości w opłacaniu bieżących płatności dotyczących domu oraz prowadzenia działalności gospodarczej. Wprawdzie na istnienie takich zaległości wskazał pełnomocnik skarżącego w sprzeciwie, tym niemniej okoliczności te nie zostały poparte żadnymi dokumentami źródłowymi. O istnieniu zaległości wobec ZUS nie może też, zdaniem Sądu, świadczyć dołączone przez skarżącego pismo ZUS z dnia 10 lutego 2015r. Z powyższej informacji wynika jedynie, że skarżący wystąpił z wnioskiem o umorzenie nieopłaconych należności z tytułu składek, do których był zobowiązany w związku z prowadzeniem pozarolniczej działalności. Do chwili obecnej skarżący nie uaktualnił powyższej informacji, tj. czy, ewentualnie w jakim zakresie, jego wniosek został uwzględniony przez ZUS, oraz jaka jest aktualna zaległość skarżącego wobec tej instytucji.
W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że skoro niemożliwa jest pełna ocena sytuacji majątkowej wnioskodawcy, to w konsekwencji niemożliwe jest też pozytywne rozpatrzenie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przedstawione okoliczności, a w szczególności niewiarygodne oświadczenia przede wszystkim w zakresie wysokości osiąganego dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej, posiadanie płynności finansowej, w zestawieniu z wykazanymi obrotami z działalności gospodarczej (która mimo osiągania w niektórych miesiącach straty w dalszym ciągu jest prowadzona) oraz posiadanie majątku, nie pozwalają, zdaniem Sądu, na przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Ubocznie można też zaakcentować, że pomimo, iż sam fakt korzystania przez skarżącego z pełnomocnika z wyboru nie stanowi ustawowej przesłanki do odmowy zwolnienia od kosztów sądowych, to nie bez znaczenia jest okoliczność, że skarżący, pomimo trudnej sytuacji materialnej, wygospodarował środki na pokrycie wynagrodzenia pełnomocnika i nie wyjaśnił źródła ich pochodzenia. Sąd nie będzie oczywiście wnikać w treść umowy pomiędzy skarżącym, a jego pełnomocnikiem, uznaje jednak, że wiedza na temat pochodzenia tych środków finansowych jest okolicznością istotną przy rozpoznawaniu wniosku o prawo pomocy. Podkreślić, bowiem należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Zatem prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł dochodów i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Dodatkowo koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania, dlatego też część uzyskiwanych środków powinna być przeznaczona na ich poniesienie.
Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.