Uzasadnienie
W dniu [...] lipca 2007 r. do Urzędu Skarbowego w S. wpłynął wniosek Pani H. J. o umorzenie zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług z tytułu orzeczonej solidarnej odpowiedzialności podatkowej za zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług zlikwidowanej Spółki Handlowo Usługowej "B." B. J., H. J. wraz z należnymi odsetkami za zwłokę. Wniosek uzasadniła trudną sytuacją finansową rodziny. Jednocześnie podkreśliła, że środki pieniężne, które otrzymuje po potrąceniu zajęcia egzekucyjnego i spłacanej raty zaciągniętego kredytu są niewystarczające na wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Dodała, że ustalenie zaległości w VAT spowodowane zostało losowym wypadkiem awarii centralnego ogrzewania, w wyniku którego zniszczeniu uległa dokumentacja księgowo-podatkowa za wszystkie lata działalności.
W wyniku przeprowadzonego postępowania Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. decyzją z [...] sierpnia 2007 r., nr [...], odmówił wnioskodawczyni umorzenia zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług za lipiec-grudzień 2000 r. oraz luty i marzec 2001 r. wraz z należnymi odsetkami za zwłokę, z tytułu orzeczonej solidarnej odpowiedzialności podatkowej za zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług zlikwidowanej Spółki Handlowo Usługowej "B." B. J., H. J. Zdaniem organu podatkowego nie wystąpiły przesłanki określone w art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej do zastosowania ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowych.
Rozpatrując odwołanie strony od powyższego rozstrzygnięcia, Dyrektor Izby Skarbowej w B. w decyzji z [...] listopada 2007 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. Organ odwoławczy podzielając stanowisko Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. uznał, że w tej sprawie nie wystąpiły przesłanki do zastosowania wnioskowanej ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowych.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, Pani H. J. wnosiła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w B. i umorzenie niespłaconej części zaległości podatkowej w podatku VAT przypisanej spółce cywilnej "B.", a następnie przeniesionej na skarżącą i jej męża B. J. Skarżonej decyzji Strona zarzuciła:
- 1. naruszenie zasad ogólnych postępowania podatkowego, określonych Ordynacją podatkową, zwłaszcza art. 122 Ordynacji poprzez to, że rozstrzygnięcie celowo pomija stan faktyczny sprawy, albo ocenia go nieobiektywnie interpretując do potrzeb negatywnej decyzji.
- 2. naruszenie art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej przez to, że uchybiono obowiązkowi wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego przedłożonego w sprawie w konsekwencji uznania, że nie występuje przesłanka ważnego interesu strony.
- 3. powołanie w decyzji argumentów wątpliwych i nieudowodnionych, jako przesłanki do rozstrzygnięcia na niekorzyść strony. Jest to zdaniem skarżącej sprzeczne z art. 191 Ordynacji podatkowej i tezą wyroku NSA z 18 stycznia 1988 r. (III SA 964/84) w myśl, której niejasności i wątpliwości nie mogą być rozstrzygane na niekorzyść podatnika.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w B. wniósł o przeprowadzenie postępowania mediacyjnego w sprawie. Organ wskazał, że w dniu 19 grudnia 2007 r., po wniesieniu przez skarżącą Stronę skargi, wpłynęło do Izby Skarbowej w B. pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w S., z którego wynika, że w dacie wydania decyzji orzekających o odpowiedzialności podatkowej byłej wspólniczki spółki cywilnej H. J. za zaległości podatkowe w podatku VAT spółka cywilna pod nazwą: Spółka Handlowo-Usługowa "B." B. J. H. J. nie istniała - likwidacja jej nastąpiła z dniem 1 kwietnia 2001 r. W stosunki do spółki tej, z uwagi na jej likwidację, nie było możliwości prowadzenia postępowania egzekucyjnego z tytułu zaległości podatkowych w podatku VAT m.in. za poszczególne miesiące 2000 r. i 2001 r. Nie doszło zatem do przerwania biegu terminu przedawnienia zgodnie z przepisami art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej. Nie wystąpiły też zdarzenia dotyczące zawieszenia terminu przedawnienia, o których mowa w art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej.
Powyższe oznacza, że zaległości w podatku od towarów i usług SHU "B.", za które odpowiedzialność przypisano jej wspólnikom tj. H. J. i B. J., nie występuje. To zaś oznacza, że postępowanie o umorzenie tych zaległości, tak w I jak i II instancji, było bezprzedmiotowe. Wystąpienie przesłanki bezprzedmiotowości postępowania nakazuje to postępowanie umorzyć i wycofać z obrotu prawnego zarówno zaskarżoną decyzję II instancji, jak też i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Nie jest to jednak możliwe w trybie przepisu art. 54 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – w dalszej części uzasadnienia przywołana w skrócie: "p.p.s.a.". Skarżąca H. J. we wniesionej skardze wnosi bowiem o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w B. i umorzenie niespłaconej części zaległości podatkowej w podatku VAT przypisanej spółce cywilnej "B.", a następnie przeniesionej na stronę i jej męża.
Skoro przepis art. 54 § 3 p.p.s.a nie pozwala organowi podatkowemu zrealizowanie wniosków Strony w całości, a opisane okoliczności wskazują na konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej, to organ podatkowy II instancji, na podstawie przepisów art. 115 § 1 i § 2 p.p.s.a., wystąpił do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Białymstoku o przeprowadzenie postępowania mediacyjnego.
Podczas rozprawy w dniu 19 marca 2008 r., reprezentujący skarżącą pełnomocnik zmodyfikował wnioski skargi i wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji ewentualnie o jej uchylenie. Jednocześnie przychylił się do wniosku o przeprowadzenie postępowania mediacyjnego, o ile przedmiotem mediacji będzie odszkodowanie za szkody, jakie poniosła skarżąca w związku z prowadzonym wobec niej postępowaniem egzekucyjnym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Skarga znajduje uzasadnione podstawy.
Na wstępie Sąd pragnie odnieść się do wniosku organu o przeprowadzenie postępowania mediacyjnego w sprawie, który to wniosek, przy spełnieniu pewnych warunków, poparty został również przez pełnomocnika skarżącej. W ocenie Sądu przeprowadzenie postępowania mediacyjnego w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy nie było celowe. Okoliczności stanu faktycznego jednoznacznie wskazywały, że zaistniała konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji organów obu instancji, natomiast kwestia ewentualnego odszkodowania za szkody z tytułu prowadzonego wobec skarżącej postępowania egzekucyjnego wykracza poza granice tej sprawy i może być przedmiotem oddzielnego postępowania. Kierując się zatem zasadą szybkości postępowania Sąd uznał, że przeprowadzenie postępowania mediacyjnego doprowadziłoby do nieuzasadnionego przedłużenia postępowania sądowego w sprawie.
Przechodząc do dalszych rozważań, należy wskazać, że uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji organu podatkowego może nastąpić w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miałoby ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogłoby ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dające podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Stwierdzenie nieważności decyzji lub postanowienia w całości lub w części może natomiast nastąpić, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Do kategorii "innych przepisów" należy zaliczyć w sprawach podatkowych unormowania zawarte w rozdziale 18 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) w dalszej części przywołana w skrócie: "o.p.", gdzie uregulowano nadzwyczajny tryb wzruszenia decyzji ostatecznych – stwierdzenie nieważności decyzji.
Katalog przesłanek skutkujących stwierdzeniem nieważności decyzji organu podatkowego został enumeratywnie wymieniony w art. 247 § 1 o.p. Za jedyną okoliczność mogącą ewentualnie prowadzić do wnioskowanego przez pełnomocnika skarżącej stwierdzenia nieważności decyzji wydanych w niniejszym postępowaniu, uznać należy przesłankę wymienioną w art. 247 § 1 pkt 3 o.p., tj. wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Analiza pozostałych przesłanek zawartych w tym uregulowaniu wskazuje, że nie znajdą one zastosowania w przedmiotowej sprawie.
Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie nie mamy do czynienia z rażącym naruszeniem prawa przez organy podatkowe. Rażące naruszenie prawa zachodzi wtedy, gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią przepisu a rozstrzygnięciem zawartym w decyzji. Naruszenie prawa tylko wtedy powoduje nieważność aktu administracyjnego, gdy nastąpiło w wyniku przekroczenia prawa w sposób jasny i niewątpliwy, nie w wyniku błędnej jego wykładni. Mając powyższe na uwadze, Sąd nie uwzględnił wniosku skargi o stwierdzenie nieważności decyzji, gdyż charakter stwierdzonego w sprawie naruszenia prawa przez organy nie wykazuje przymiotu rażącego naruszenia prawa. Kwestie związane z przedawnieniem zobowiązań podatkowych, a zwłaszcza dotyczące zagadnień związanych ze stosowaniem przepisów przejściowych, odnoszących się do tej problematyki, budzą szereg wątpliwości zarówno w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, jak też w doktrynie prawa.
Na etapie wniesienia skargi, organ doszedł do przekonania, że doszło do przedawnienia zobowiązań podatkowych, które były przedmiotem wniosku strony o zastosowanie ulgi w ich spłacie. W konsekwencji postępowanie prowadzone w niniejszej sprawie było bezprzedmiotowe. To zaś obligowało organ do jego umorzenia. Zgodnie bowiem z art. 208 § 1 o.p., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, w szczególności w razie przedawnienia zobowiązania podatkowego, organ podatkowy wydaje decyzję o umorzeniu postępowania.
W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził naruszenie przez organy art. 208 § 1 o.p., co uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji organu odwoławczego, jak też poprzedzającej jej wydanie decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. decyzją z [...] sierpnia 2007 r. Nr [...]. Dlatego też orzeczono jak w sentencji w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. orzeczono, że zaskarżone decyzje nie podlegają wykonaniu w całości. O przyznaniu wynagrodzenia ustanowionemu z urzędu radcy prawnemu i zwrocie niezbędnych wydatków, Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a.