Uzasadnienie
A. O. (dalej powoływana również jako Skarżąca) wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oświadczając, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz ze współmałżonkiem B. O. oraz trójką nieletnich dzieci. Źródło miesięcznego utrzymania rodziny stanowi wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę otrzymywane przez wnioskodawczynię w kwocie 1.500 zł netto oraz B. O. w wysokości 2.000 zł netto. Wykazane wydatki miesięczne to: rata spłaty kredytu – 600 zł; energia elektryczna – 200 zł; media – 200 zł; opał – 200 zł; koszty utrzymania domu – 1.000 zł; ubezpieczenia – 140 zł. W skład majątku skarżącej wchodzi: dom o powierzchni 120 m2 (współwłasność w ½ części) o wartości 150.000 zł oraz oszczędności w kwocie 1.000 zł. Wnioskodawczyni podkreśliła, że nie jest w stanie uiścić wymaganego wpisu od skargi, miesięczny dochód rodziny wynosi około 3.500 zł, przy wydatkach w kwocie 2.500 zł (k. 22 – 23).
Postanowieniem z dnia 8 maja 2018 r. starszy referendarz sądowy WSA w Białymstoku przyznał Skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z połowy kosztów sądowych oraz odmówił jego przyznania w pozostałym zakresie. Wskazał, iż okoliczność posiadania przez małż. O. dochodów w wysokości przekraczającej wykazane wydatki (o kwotę około 1.000 zł) oraz zgromadzonych oszczędności w wysokości 1.000 zł pozwala na uznanie, iż Skarżąca jest w stanie wygospodarować środki na pokrycie połowy kosztów sądowych w sprawie niniejszej. Przy tak określonym zwolnieniu wnioskodawczyni będzie zobligowana do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 1.627 zł - to umożliwi rozpoznanie sprawy przez Sąd, a także pokrycie (w połowie) innych kosztów sądowych, które ewentualnie mogą pojawić się na dalszym etapie postępowania.
Z powyższym postanowieniem nie zgodził się pełnomocnik Skarżącej, składając w ustawowym terminie sprzeciw. Zarzucił naruszenie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, polegające na odmowie przyznania prawa pomocy w całości, w sytuacji gdy Skarżąca nie jest ich w stanie ponieść z uwagi na brak dochodów i środków finansowych pozwalających na sprostaniu wymaganiu uiszczenia opłaty od skargi.
Pełnomocnik podkreślił, że uzyskiwany przez Skarżącą i jej małżonka dochód w wysokości ok. 3500 zł netto miesięcznie w całości jest przeznaczany na bieżące potrzeby rodziny, w tym utrzymanie trójki małoletnich dzieci. Skarżąca posiada liczne zobowiązania finansowe, spłaca kredyt, opłaca czynsz, prąd i wodę. Obecna sytuacja nie pozwala również przypuszczać, aby uległa ona poprawie w najbliższej przyszłości. Tym samym aktualna sytuacja finansowa Skarżącej nie daje podstaw do przypuszczenia, iż w najbliższym czasie ulegnie ona poprawie na tyle, by Skarżąca była w stanie ponieść koszty sądowe.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. po. 718 ze zm.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze. zm).
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności.
W ocenie Sądu, analizując sytuację majątkową Skarżącej oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, zgodzić się należało z referendarzem sądowym tut. Sądu, że Skarżąca nie wykazała jakoby nie była w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Podkreślić przede wszystkim należy, że Skarżąca wraz z mężem uzyskują stałe dochody w wysokości ok. 3500 zł miesięcznie netto. Wydatki jej rodziny, co wynika ze złożonego oświadczenia wynoszą miesięcznie około 2500 zł (w sprzeciwie pełnomocnik wskazał na kwotę 3000 zł), a zatem są one niższe niż uzyskiwane dochody. Dodatkowo Skarżąca posiada oszczędności w kwocie 1000 zł. Powyższe okoliczności nie pozwalają Sądowi na zmianę zaskarżonego postanowienia, bowiem sytuacja finansowa Skarżącej, wbrew temu co wskazuje pełnomocnik Skarżącego, pozwala na przynajmniej częściowe ponoszenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Referendarz sądowy uznał, że wystarczającą pomocą skierowaną do Skarżącej będzie zwolnienie jej z kosztów sądowych w połowie, z czym Sąd w składzie niniejszym w pełni się zgadza. Niewątpliwie kwota 1627 zł (połowa wpisu od skargi) stanowić będzie istotny wydatek w budżecie domowym rodziny Skarżącej, jednakże z pewnością nie zagrozi on jej egzystencji, czy też nie pozbawi możliwości sfinansowania wydatków niezbędnych dla utrzymania rodziny.
W sprawie nie bez znaczenia ma również to, że oceniając sytuację majątkową Skarżącej bierze się pod uwagę nie tylko rzeczywiste czy deklarowane przez Skarżącą dochody, ale również jej możliwości zarobkowe. A te, jak wynika z akt sprawy były i są znaczne. Skarżąca, w okresie prowadzenia działalności gospodarczej uzyskiwała znaczne przychody, w składanych deklaracjach VAT – 7 wykazywała obrót rzędu setek tysięcy złotych miesięcznie, dlatego też nie może aktualnie zasłaniać się brakiem źródeł dochodów dla konieczności poniesienia kosztów sądowych, w sprawie związanej właśnie z prowadzoną działalnością gospodarczą. Przyjmując nawet, że Skarżąca była zmuszona do zakończenia prowadzonej działalności gospodarczej, powinna była poczynić oszczędności, z których mogłaby sfinansować ewentualne koszty sądowe w przedmiotowej sprawie. Zaznaczyć należy, że kontrola podatkowa w firmie Skarżącej została wszczęta pod koniec 2015 r., a zatem w okresie uzyskiwania przez Skarżącą znacznych przychodów, tym samym zakładając racjonalność Skarżącej jako przedsiębiorcy, powinna ona przewidzieć, że ewentualny spór z organami skarbowymi będzie generował dodatkowe koszty, w tym koszty sądowe.
Końcowo podkreślić należy, na co słusznie zwrócił uwagę referendarz sądowych w zaskarżonym postanowieniu, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł dochodów i bez majątku. Niewątpliwe taką osobą nie jest Skarżąca, bowiem dysponuje ona stałymi dochodami, zaś skala opłacanych wydatków pozwala na przyjęcie, że jest ona w stanie partycypować częściowo w kosztach prowadzonego postępowania sądowego.
Mając na uwadze powyższe, uznając że zaskarżone postanowienie referendarza sądowego odpowiada prawu, na podstawie art. 260 § 1 i 2 w zw. z art. 245 § 3 oraz 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.