Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstokuz 9 września 2020 r., sygn. akt I SA/Bk 255/20

Uzasadnienie

1. I. Stan sprawy przedstawia się następująco:
2. 1. W dniu [...] sierpnia 2019 r. W. Ł. (dalej powoływany również jako "skarżący" lub "strona") zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. z prośbą o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek.

W uzasadnieniu wniosku powołał się na trudną sytuację zdrowotną. Poinformował, że [...] lutego 2019 r. uległ wypadkowi, w wyniku którego doznał otwartego złamania kości piszczelowej i strzałkowej goleni lewej nogi. Oznajmił, że nie posiada wystarczających środków finansowych ani oszczędności. Podkreślił, że pozostaje pod opieką dzieci. Skarżący zaznaczył również, że uzyskiwał dochód z prac dorywczych i korzystał z pomocy finansowej matki.

2. ZUS I Oddział w Ł. decyzją z dnia [...] października 2019 r., nr [...] odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 89.998,25 zł, ponieważ: (-) nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 300, dalej: "u.s.u.s."); (-) skarżący nie wykazał, zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego strony; (-) skarżący nie wykazał, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń; (-) skarżący nie wykazał, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

3. W dniu [...] listopada 2019 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. wpłynął wniosek strony skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej w dniu [...] października 2019 r. wydaniem przez Prezesa ZUS I Oddział w Ł. decyzji nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Strona ponownie powołała się na trudną sytuację zdrowotną, m.in. na wypadek, któremu uległa [...] lutego 2019 r. Wskazała, że sytuacja zdrowotna nie pozwala jej na podjęcie pracy zarobkowej. W związku z powyższym skarżący zwrócił się o umorzenie odsetek. Zadeklarował, że gdy podejmie pracę będzie skłonny uregulować zaległości składkowe w niewielkich ratach.

4. Decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] Oddział w B. utrzymał w mocy decyzję Prezesa ZUS I Oddział w Ł. z dnia [...] października 2019 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu organ wskazał, że z przedłożonego przez skarżącego oświadczenia z [...] dnia września 2019 r. o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej wynika, że ww. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem domu z tytułu miesięcznych opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę, itd. Strona wykazała jedynie koszty związane z leczeniem w wysokości 300,00 zł miesięcznie. Skarżący posiada z żoną rozdzielność majątkową. Ponadto ww. oświadczył, że pozostaje na utrzymaniu dzieci oraz siostry, u której zamieszkuje. W mieszkaniu przy ul. [...] m [...] w B. mieszka żona, która odbiera kierowaną do strony korespondencję. Z oświadczenia wynika, że zadłużenie wobec ZUS stanowi jedyne zobowiązanie pieniężne skarżącego do uregulowania. Ww. nie pracuje zarobkowo, nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera żadnych świadczeń, nie korzysta z pomocy społecznej, ani z innych form wsparcia finansowego. Strona nie wykazała majątku ruchomego, praw majątkowych, czy innych wierzytelności. Wykazała natomiast, że posiada nieużytki w miejscowości Kolonia Mostowlany (brak numeru księgi wieczystej).

Ponadto organ ustalił na podstawie danych z bazy CEIDG, że do lipca 2013 r. skarżący prowadził działalność gospodarczą, która obejmowała wykonywanie konstrukcji i pokryć dachowych. Wykreślenie wpisu z rejestru CEIGD nastąpiło [...] października 2014 r. Zgodnie z informacjami uzyskanymi z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS, od [...] lipca 2013 r. skarżący nie posiada żadnego tytułu do ubezpieczeń. Skarżący nie był, ani nie jest obecnie zarejestrowany jako osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy. Strona nie wykazała, aby szukała pracy zarobkowej, co w ocenie organu świadczy o zamierzonym i celowym działaniu, mającym na celu odłożenie w czasie prowadzenie wobec niego postępowania egzekucyjnego.

Następnie organ przywołał treść art. 28 ust. 2 us.u.s., a następnie stwierdził, że w toku postepowania wyjaśniającego ustalono, że w przypadku skarżącego: - przesłanka wymieniona w pkt 1 nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; - nie przedłożył on żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: (-) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; (-) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; (-) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; - wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; - działalność gospodarcza została zakończona; - nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne; - postępowanie egzekucyjne wobec skarżącego prowadzi Dyrektor Oddziału ZUS w B.; - brak jest podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Organ podniósł, że Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję Postanowieniem z [...] lipca 2014 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Powyższe, zdaniem ZUS, nie pozwala jednak na jednoznaczne stwierdzenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Postępowanie egzekucyjne jest w toku. W trakcie prowadzenia postępowania egzekucyjnego dokonano zajęcia rachunku bankowego w Banku P. S.A., a następnie w B. S.A. Egzekucja okazała się nieskuteczna, z uwagi na brak środków.

W związku z powyższym wnioskami z dnia [...] listopada 2014 r. oraz [...] stycznia 2015 r. skierowano do Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w B. dalsze tytuły wykonawcze celem prowadzenia egzekucji ze środka, do którego zastosowania nie jest uprawniony Dyrektor ZUS.

Zawiadomieniem z dnia [...] grudnia 2017 r. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w B. poinformował o zakończeniu egzekucji z uwagi na jej bezskuteczność. W dniu [...] października 2018 r. na posiedzeniu przed Sądem Rejonowym w B. (sygn. akt [...]) skarżący złożył oświadczenie o posiadanym majątku, z którego wynika, że nie jest on właścicielem żadnych składników majątkowych o wartości egzekucyjnej. Ponadto postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec skarżącego przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego okazało się bezskuteczne. Postanowieniami z dnia [...] sierpnia 2014 r. oraz z [...] 29 stycznia 2018 r. administracyjny organ egzekucyjny umorzył egzekucję za okres: styczeń 2000 r. - styczeń 2001 r., wrzesień 2001 r. - październik 2002 r., grudzień 2002 r. - luty 2005 r., grudzień 2009 r. - styczeń 2010 r., styczeń 2012 r. - luty 2012 r. Poza tym ustalono, że aktualnie Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w B. prowadzi postępowanie egzekucyjne na podstawie wystawionego tytułu wykonawczego o nr [...] przez ZUS Oddział w B. W ocenie organu nie można zatem orzec o całkowitej nieściągalności zadłużenia.

W dniu [...] sierpnia 2019 r. skierowano do skarżącego wezwanie do zapłaty z propozycją rat pod rygorem egzekucji z posiadanej nieruchomości położonej w K. Wobec powyższych ustaleń ZUS Oddział w B. stwierdził, że wobec skarżącego nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek co uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Ponadto organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą też przesłanki umorzenia, mimo braku ich całkowitej nieściągalności, określone w art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365, zwanego dalej "rozporządzeniem"). Wskazał, że opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W sprawie nie zaszły też przesłanki umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić skarżącego dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Ponadto w przedmiotowej sprawie nie została dowiedziona niezdolność skarżącego do pracy zarobkowej. Ww. nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Organ zaznaczył również, że kłopoty skarżącego ze zdrowiem rozpoczęły się w lutym 2019 r., natomiast zadłużenie na koncie obejmuje okres od grudnia 1999 r. do lipca 2013 r. Powyższe oznacza, że w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, że aktualna sytuacja skarżącego ma charakter trwały. Zdaniem organu skarżący może też zarejestrować się w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny, co dałoby mu możliwość znalezienia pracy i rokowałoby poprawą sytuacji majątkowej.

ZUS Oddział w B. zaznaczył również, że aktem notarialnym z dnia [...] września 2019 r. (repertorium A numer [...]) ustanowiono rozdzielność majątkową małżeńską między skarżącym a jego żoną Panią A. Ł., w ten sposób, że spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego położonego w B. przy ul. [...] m [...] nabyła w całości żona skarżącego. Wartość mieszkania określono na kwotę 170.000,00 zł. Zdaniem organu wyzbywanie się wartościowego majątku w okresie, kiedy pojawiły się trudności finansowe stanowi celowe działanie zmierzające do utrudnienia przeprowadzenia egzekucji ze składnika majątkowego. Zaistniała sytuacja pozwala też, w ocenie organu, na stwierdzenie, że motywem działania skarżącego nie jest chęć spłaty zadłużenia, lecz przerzucenie na Skarb Państwa kosztów prowadzenia działalności gospodarczej.

ZUS Oddział w B. nadmienił również, że w trakcie postępowania skarżący nie wykazał, aby w związku z powołaną trudną sytuacją finansową korzystał z jakiejkolwiek formy pomocy skierowanej do osób wymagających wsparcia ze strony wyznaczonych do tego podmiotów, w tym m.in. z pomocy społecznej (zasiłków stałych, okresowych czy celowych) oraz z pomocy instytucji socjalnych.

Końcowo organ poinformował skarżącego, że możliwe jest udzielenie mu pomocy w spłacie powstałych zobowiązań z tytułu składek, poprzez rozłożenie ich na raty.

1. 5. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem strona wywiodła skargę do tutejszego sądu zarzucając mu:
2. I. naruszenie prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy, a w szczególności:
3. 1) art. 24 ust. 4 u.s.u.s., poprzez niezastosowanie tego przepisu w sprawie w sytuacji, gdy z materiału dowodowego wynika, że nie zaistniały żadne przesłanki z ust. 5-6 ww. przepisu;
4. 2) art. 28 ust. 1, 3 pkt 2 i 3 u.s.u.s., poprzez niezastosowanie tego przepisu i przyjęciu, że skarżący powinien dołożyć starań, by składki zapłacić i nie uwzględnienie jego sytuacji osobistej, zdrowotnej oraz finansowej;
5. 3) § 2 rozporządzenia, poprzez jego niezastosowanie, tj. nieumorzenie składek skarżącego, który ze względu na stan majątkowy, wiek (62 lata), sytuację rodziną i utratę zdrowia, a w szczególności § 2 ust. 1 oraz ust. 3 rozporządzenia, gdy skarżący nie ma żadnych dochodów i nie jest w stanie zaspokoić własnych potrzeb (podjęcie pracy jest niemożliwe ze względu na wiek i utratę zdrowia);
6. 4) art. 70 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. –Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2019 r. poz. 900, zwanej dalej: "o.p.") stanowiącego o 5- letnim okresie przedawnienia, pomimo że nie wystąpiła żadna z przesłanek zawieszenia postępowania na ściśle określony czas, a tym bardziej jego przerwanie;
7. 5) art. 59 § 1 ust. 9 o.p. poprzez nieustalenie, że zobowiązanie wygasło z powodu przedawnienia.
8. II. naruszenie przepisów postępowania zawartych w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2019 r., poz. 2096, zwanej dalej: "k.p.a."), a w szczególności:
9. 1) art. 7 k.p.a., poprzez niezastosowanie zasady prawdy obiektywnej w załatwieniu sprawy, mając na względzie sytuację skarżącego obywatela, a jedynie interes organu;
10. 2) art. 77 § 1 k.p.a., poprzez nierozpatrzenie i niezebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, a w szczególności niewykazania braku pierwotnej decyzji ustalającej zobowiązanie i niepowiadomieniu skarżącego o trwającym postępowaniu, braku dowodu na obciążenie długiem, czy też postępowania egzekucyjnego, które powinno być prowadzone w latach 2001-2013;
11. 3) art. 80 k.p.a., poprzez nieocenienie całokształtu materiału dowodowego i zbyt dowolne wyciąganie wniosków w przedmiocie położenia sytuacji zdrowotnej skarżącego i nieuzasadnione swobodne ustalenie, że skarżący może należności spłacić, co jest dalece nieprawdziwe nawet w odniesieniu do normalnego doświadczenia życiowego;
12. 4) art. 105 k.p.a., poprzez nieumorzenie, gdyż dochodzenie należności stało się bezprzedmiotowe z powodu przedawnienia, a z drugiej strony z powodu jego nieściągalności przez okres ok. 15-20 lat w ocenie skarżącego jest nadużyciem władztwa i prawa.

Mając powyższe skarżący wniósł: (1) o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez stwierdzenie, że jako osoba prowadząca działalność będąca jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 83.998,25 zł (z odsetkami i kosztami) nie jest dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne Fundusz Pracy z wyszczególnieniem należności jak w decyzji ZUS o nr [...]; (2) ewentualnie o uchylenie zaskarżonych decyzji i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania; (3) zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych.

W uzasadnieniu skarżący opisał okresy zatrudnienia od 1995 r. Podniósł, że nie był wzywany, ani informowany o zaległościach i do 2019 r. nic mu nie wiadomo o jakimkolwiek postępowaniu egzekucyjnym. Dodatkowo wskazał na zarzut naruszenia art. 107 § 3 k.p.a.

1. 6. Organ wywiódł odpowiedź na skargę podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz wnosząc o jej oddalenie.
2. II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

1. 1. Na wstępie wyjaśnić należy, iż zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325; zwana dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ewentualnie ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 lit. a-c p.p.s.a.).
2. 2. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że Sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony, granicą praw i obowiązków Sądu, wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie: legalnością działań organu oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia.
3. 3. Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów należy uznać, że skarga nie jest zasadna.
4. 4. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja ZUS Oddział w B. utrzymująca w mocy decyzję ZUS I Oddział w Ł. z dnia [...] października 2019 r. o odmowie umorzenia skarżącemu należności z tytułu składek.

Na wstępie należy wskazać, że w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. ustalona została zasada, zgodnie z którą należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a ww. aktu. Sytuacje całkowitej nieściągalności, o których mowa wyliczone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1. 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2. 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r., poz. 1128 ze zm.);
3. 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4. 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

1. 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
2. 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Podkreślić należy, że wyliczenie zawarte w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. jednoznacznie wynika, że aby Zakład Ubezpieczeń Społecznych mógł wydać rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego musi wcześniej poczynić ustalenia, że w sprawie zachodzi stan całkowitej nieściągalności. Dopiero bowiem zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s., pozwala Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych przejść do rozważania dalszych okoliczności, które będą uzasadniały umorzenie zadłużenia, bądź odmowę umorzenia. Natomiast art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowi, że należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W takiej sytuacji, cyt. rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nakłada na zobowiązanego obowiązek wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Przesłanki umorzenia należności określone zostały w § 3 rozporządzenia, zgodnie z którym organ może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,
2. 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3. 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Z przywołanych przepisów wynika jednoznacznie, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są podejmowane w ramach, tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca pozostawiając organom uznanie w omawianej kwestii, wprowadził do systemu prawa administracyjnego swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości umorzenia tych należności. Jednak do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego rodzaju sprawach dopiero po ustaleniu zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. W sytuacji, gdy żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi. (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07 dostępny na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak dalej przytaczane orzeczenia).

W tej sytuacji obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy w sposób prawidłowy, z zachowaniem reguł wynikających z kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisów prawa materialnego, przeprowadzono postępowanie i czy spełnione zostały przesłanki umorzenia. Natomiast Sąd nie rozstrzyga o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, bowiem o tym decyduje organ administracji publicznej w ramach przysługującego mu uznania administracyjnego.

5. Mając powyższe Sąd stwierdził, że w kontrolowanej sprawie organy ubezpieczeniowe prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy i dokonały jego trafnej subsumpcji. Odniosły się do wszystkich przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i prawidłowo ustaliły, że żadna z nich w sprawie niniejszej nie zachodzi. Wskazały, że przesłanka z pkt 1 art. 28 ust. 2 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn osobistych. Ponadto zasadnie stwierdziły, że skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: (-) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe. Ustalił, że nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym oraz, że nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym. Organy wykazały również, że wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Podniosły, że skarżący prowadził działalność gospodarczą od [...] lipca 2013 r. do [...] października 2014 r. Ponadto ZUS Oddział w B. szczegółowo na stronie 5 i 6 zaskarżonej decyzji wykazał, że nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne.

W świetle powyższych ustaleń, zdaniem Sądu, organy prawidłowo stwierdziły, że nie można orzec o całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.

W konsekwencji zarzut naruszenia art. 28 ust. 1, 3 pkt 2 i 3 u.s.u.s okazał się bezzasadny.

6. Ponadto organy, wbrew zarzutom skarżącego, prawidłowo ustaliły, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły przesłanki umorzenia, mimo braku ich całkowitej nieściągalności, określone w art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia. ZUS wykazał, że opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wyjaśnił również, że w sprawie nie zaszły przesłanki umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić skarżącego dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Ponadto organy wykazały, że w przedmiotowej sprawie nie została dowiedziona niezdolność skarżącego do pracy zarobkowej. Co więcej, organy podkreśliły, że skarżący nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

Należy też zaznaczyć, na co wskazuje ZUS, że kłopoty skarżącego ze zdrowiem rozpoczęły się w lutym 2019 r., natomiast zadłużenie na koncie obejmuje okres od grudnia 1999 r. do lipca 2013 r. Wobec powyższego zasadnie stwierdzono, że w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, że aktualna sytuacja skarżącego ma charakter trwały. Zakład Ubezpieczeń Społecznych podniósł również, że skarżący, pomimo trudnej sytuacji materialnej nie korzysta z pomocy społecznej oraz, że żona skarżącego posiada własne źródła dochodu w postaci świadczenia emerytalnego przyznanego na stałe. Organy wykazały również, że aktem notarialnym z dnia [...] września 2019 r. (repertorium A numer [...]) ustanowiono rozdzielność majątkową małżeńską między skarżącym a jego żoną A. Ł., w ten sposób, że spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego położonego w B. przy ul. [...] nabyła w całości żona skarżącego.

Wartość mieszkania określono na kwotę 170.000,00 zł. Wyzbywanie się wartościowego majątku w okresie, kiedy pojawiły się trudności finansowe stanowi, na co wskazał ZUS, celowe działanie zmierzające do utrudnienia przeprowadzenia egzekucji ze składnika majątkowego.

7. Odnosząc się do kwestii przedawnienia, Sąd stwierdził, ze w przedmiotowej sprawie, wbrew twierdzeniom skarżącego, nie upłynął jeszcze termin, w którym należności są wymagalne. Wskazać należy, że zaskarżona decyzja dotyczy wskazanych w decyzji organu pierwszej instancji miesięcy za okres od września 2001 r. do lipca 2013 r.

Stosownie do art. 24 ust. 4 u.s.u.s, należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Powyższy przepis był nowelizowany. Zgodnie z zapisami u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym w okresie od 25 listopada 1998 r. do 31 grudnia 2011 r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Z kolei art. 24 ust. 5 f u.s.u.s. stanowi, że w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. ZUS I Oddział w Ł. w wydanym rozstrzygnięciu wskazał na decyzję dotycząca obowiązku podlegania przez zobowiązanego, ubezpieczeniom społecznym za okres grudzień 1999 r. - luty 2005 r. oraz datę jej uprawomocnienia jak również datę zawarcia i zerwania układu ratalnego. Wskazał też na pozostałe czynności, które zawiesiły bieg terminu przedawnienia (k. 58-59 akt admin.). W konsekwencji zarzut naruszenia art. 24 ust. 4 u.s.u.s. okazał się bezzasadny.

W przedmiotowej sprawie nie miały też zastosowania przepisy o.p., stąd też chybiony jest zarzut naruszenia art. 70 § 1 o.p. oraz art. 59 § 1 ust. 9 o.p.

W ocenie Sądu, powoływanie się przez Skarżącego na rzekomy brak wiedzy o toczącym się wcześniej postępowaniu egzekucyjnym jest bezprzedmiotowy, gdyż przedmiotem sporu jest odmowa umorzenia zaległości z tytułu składek ubezpieczeniowych.

8. Wskazane wyżej okoliczności, wynikające z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wskazują, że okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia zostały rozważone i wszechstronnie ocenione, a argumentacja tam powołana nie jest ogólnikowa, tylko odnosi się do poszczególnych elementów stanu faktycznego i wsparta jest dodatkowo orzecznictwem sądów administracyjnych. Decyzja odmawiająca umorzenia mieści się w granicach tzw. uznania administracyjnego.

W ocenie Sądu organ przeanalizował i uwzględnił stan majątkowy, sytuację ekonomiczną, rodzinną, a także zdrowotną skarżącego wskazując, z jakich powodów odmówił umorzenia zaległych składek.

1. 9. Ponadto wbrew twierdzeniom skarżącego, ZUS prawidłowo też przeprowadził postępowanie wyjaśniające z uwzględnieniem reguł w nim obowiązujących, a w szczególności z poszanowaniem art. 7, art. 11, art. 77 i art. 80 k.p.a. Organ ustosunkował się do wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów podnoszonych przez skarżącą w toku postępowania, a także ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czyniąc tym samym zadość art. 107 § 3 k.p.a. W przedmiotowej sprawie nie doszło również do naruszenia art. 105 k.p.a.
2. 10. W tym stanie rzeczy skarga, jako niezasadna podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.