Uzasadnienie
Burmistrz S. w dniu [...] czerwca 2000 r., postanowieniem znak: [...], wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia skarżącym H. i A. U. podatku od nieruchomości za 2000 r.
Decyzją z dnia [...] czerwca 2000 r., znak: [...] wymierzony został skarżącym podatek od nieruchomości za 2000 r. w kwocie [...] zł.
W wyniku rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] października 2000 r. znak: [...], uchyliło decyzję Burmistrza S. i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Kolegium przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia zaleciło organowi pierwszej instancji przeprowadzenie:
- • oględzin budynku położonego przy ul. [...] w S., w celu zbadania rzeczywistej powierzchni budynku, oraz sposobu jego faktycznego wykorzystania oraz
- • dowodów z przesłuchania świadków sąsiadów stron, na okoliczność korzystania przez skarżących przedmiotowego budynku, oraz
- • innych dowodów mogących potwierdzić użytkowanie przez skarżących budynku lub jego części.
W trakcie kilku prób przeprowadzenia oględzin przedmiotowego budynku, komisja nie otrzymała zgody właścicieli posesji na ich przeprowadzenie, którzy twierdzili, że budynek jest w trakcie budowy i nie jest jeszcze oddany do użytkowania, i oględziny mogą być realizowane tylko zgodnie z ustawą prawo budowlane.
W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Burmistrz S. w dniu [...] kwietnia 2005 r. wydał decyzję znak: [...] ustalającą podatek od nieruchomości na rok 2000. Wymiar podatku został ustalony na podstawie przeprowadzonego postępowania dowodowego oraz złożonego wykazu nieruchomości z dnia [...] listopada 1999 r. Zdaniem Burmistrza ze zgromadzonego materiału dowodowego wynikało, że skarżący w budynku przy [...] mieszkają od wielu lat, i celowo utrudniają przeprowadzenie pełnego postępowania dowodowego (oględzin).
W dniu [...] kwietnia skarżący H. i A. U. złożyli odwołanie od powyższej decyzji do Kolegium, w którym podnieśli, iż wymiar podatku został ustalony na podstawie postępowania dowodowego przeprowadzonego z uchybieniami formalnymi. Zdaniem skarżących, owe uchybi polegały na braku powiadomień podatników o terminach i miejscu przesłuchania świadków, samym braku możliwości bycia obecnym przez zainteresowanych w trakcie przesłuchań świadków.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] lipca 2005 r.,[...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza S. z dnia [...] kwietnia 2005r., uznając, że budynek stojący na działce położonej w S. przy ul. [...], był użytkowany dużo wcześniej niż data zakończenia jego budowy. Wskazano, że o tym fakcie świadczą m.in. zawarcie z Komunalnym zakładem Budżetowym w S. umowy na korzystanie z kanalizacji i wody, fakt zawarcia umowy nr [...] na dostawę energii elektrycznej do budynku przy ul. [...]w S. od dnia [...] czerwca 1989 r. oraz wspólne korzystania przez skarżącego A. U. ze wspólnego przyłącza wodnokanalizacyjnego z siostrą zgodnie z umową zawartą w dniu [...] maja 1997 r.
Na powyższą decyzję w dniu 30 sierpnia 2005 r. została wniesiona skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w której skarżący zażądali uchylenia orzeczenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B., jako wydanego niezgodnie z prawem. W skardze podniesiono (podobnie, jak w odwołaniu od decyzji Burmistrza S.), że w trakcie postępowaniu odwoławczego nie uwzględniono wskazywanych przez skarżących rażących uchybień proceduralnych polegających na dokonywaniu przesłuchań świadków bez zawiadamiania o tym fakcie podatnika, przez co został pozbawiony prawa do informacji o toczącym się postępowaniu.
Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o jej oddalenie. Wyjaśniono, że w całości postępowania zmierzającego do ustalenia rzeczywistej podstawy opodatkowania, skarżący starali się wszelkimi możliwościami unikać realizacji czynności przez osoby do tego uprawnione w świetle prawa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wskazało, iż w sposób wystarczający i należyty organ podatkowy pierwszej instancji gwarantował prawo uczestnictwa stronom we wszelkich podejmowanych czynnościach procesowych. Podkreślono, że właściwie odczytując zalecenia Kolegium zawarte w decyzji z dnia [...] października 2000 r. ([...]) Burmistrz S. starał się zapewnić stronom udział w czynnościach dowodowych, dążąc do wzięcia pod uwagę wszystkiego, co mogłoby się przyczynić do wyjaśnienia sprawy, zgodnie z zasadą zawartą w art. 180 § l Ordynacji podatkowej.
Podniesiono również, że w dniu [...] grudnia 2000 r., skarżący A. U. został przesłuchany, jako strona na okoliczność prowadzonego postępowania stwierdzając, iż budynek nie został jeszcze oddany do użytku, gdyż wymaga wielu nakładów, a posiadając niewykorzystaną wciąż ulgę budowlaną w 50%, nie oddaje budynku do użytkowania, gdyż w świetle wtedy obowiązujących przepisów straciłby prawo do odpisów podatkowych.
Odnosząc się do zarzutu Skarżących, iż "Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie wzięło pod uwagę udokumentowanego harmonogramu robót przy realizacji inwestycji a przyjęło domysły Burmistrza", wyjaśniono, że istotą dwuinstancyjnego toku instancji jest dwukrotne rozstrzyganie tej samej sprawy, nie zaś jedynie jego kontrola i ustosunkowanie się do zasadności argumentów przedstawionych przez organ pierwszej instancji. Stąd też twierdzenie, iż organ drugiej instancji przyjmuje czyjeś domysły uznano za nieuprawnione. Podkreślono, że stosownie do treści art. 6 ust. 2 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych z dnia 12 stycznia 1991 r. "jeżeli okolicznością, od której jest uzależniony obowiązek podatkowy, jest istnienie budowli albo budynku lub jego części, obowiązek podatkowy powstaje z dniem l stycznia roku następującego po roku, w którym budowla została zakończona albo, w którym rozpoczęto użytkowanie budynku lub jego części przed ich ostatecznym wykończeniem".
Pomimo, iż rzeczywiście z przedstawionych dokumentów wynika, że roboty na obiekcie budynku mieszkalnego jednorodzinnego drewnianego bliźniaczego zakończono [...] października 2004 r., (oświadczenie kierownika budowy Pana T. S. z dnia [...] grudnia 20004 r.), to jednak z wcześniejszych dowodów wynika, że budynek był użytkowany dużo wcześniej. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. świadczą o tym następujące fakty i dowody: a) fakt zawarcia przez Pana A. U. umowy z Komunalnym zakładem Budżetowym w S. umowy na korzystanie z kanalizacji i wody, co zostało potwierdzony w piśmie K.Z.B. do Burmistrza S. z dnia [...] października 2000r., b) fakt zawarcia przez Pana A. U. umowy nr [...] na dostawę energii elektrycznej do budynku przy ul. [...] w S. od dnia [...] czerwca 1989 r. (nr ewid. odb. [...]), co potwierdziło pismo z dnia [...] października 2000 r., skierowane od Burmistrza S. przez Zakład Energetyczny SA.
Rejon Energetyczny B. Teren, c) fakt wspólnego korzystania przez Pana A. U. ze wspólnego przyłącza wodnokanalizacyjnego z siostrą Panią R. F. zgodnie z umową zawartą w dniu [...] ma]a 1997 r. (pismo K.Z.K. w S. do Burmistrza S. z dnia [...] lipca 2001 r.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie. Sąd administracyjne został wyposażony w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji, sąd bada jej zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269 oraz art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Podstawowym celem i efektem kontroli sądowej jest, więc eliminowanie z obrotu aktów i czynności organów administracji publicznych niezgodnych z prawem i przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez wydanie orzeczenia odpowiedniej treści.
Podkreślić należy, że decyzja administracyjna jest prawidłowa, jeżeli spełnia łącznie dwa warunki: jest zgodna z normami materialnego prawa, i została wydana zgodnie z normami prawa procesowego. Naruszenie tych norm powoduje wadliwość decyzji (wadliwość materialnoprawna albo wadliwość procesowa).
W omawianej sprawie, w ocenie Sądu, zebrany materiał dowodowy nie dawał podstaw, do dokonania wymiaru podatku od nieruchomości za 2000 r. (niedostatecznie ustalono stan faktyczny). Organ rozpatrujący sprawę narusza prawo w wypadku wadliwej oceny stanu faktycznego, wadliwego zastosowania prawa, ale również wtedy, gdy prawidłowo zastosuje prawo do wadliwie ustalonego stanu faktycznego.
Odnosząc się do podnoszonych w skardze naruszeń przepisów proceduralnych Sąd zauważa, że w myśl postanowień art. 190 ustawy Ordynacja podatkowa strona powinna być zawiadamiana o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu zeznań świadków na 7 dni przed terminem. Organ pierwszej instancji stosując się do zaleceń Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B.(decyzja z dnia [...] października 200or. Znak: [...]) zobowiązujących organ do przeprowadzenia dowodów z przesłuchania świadków sąsiadów stron, na okoliczność korzystania przez skarżących przedmiotowego budynku, wezwał sąsiadów zamieszkałych w S. przy ul. [...], w celu złożenia zeznań w charakterze świadków, nie zawiadamiając przy tym skarżących o miejscu i terminie przeprowadzenia tego dowodu. W myśl postanowień art. 172 ustawy Ordynacja podatkowa organ podatkowy sporządza (obligatoryjnie) zwięzły protokół z każdej czynności postępowania mającej istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności z przesłuchania świadka (§2). Protokół jest dokumentem urzędowym, który wywiera skutki prawne wskazane w art. 194 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa, gdy odpowiada przepisanej prawem formie.
Z dokumentów zgromadzonych w aktach administracyjnych wynika natomiast, że takich protokołów z przesłuchania świadków nie sporządzono ograniczając się jedynie do odebrania od świadków oświadczeń. Powyższe potwierdza, że w postępowaniu przed organem pierwszej instancji doszło do naruszenia wskazywanych w skardze przepisów proceduralnych, których celem jest zapewnienie stronom czynnego udziału w postępowaniu dowodowym. Naruszenie wynikającego z art. 190 Ordynacji podatkowej obowiązku, przez organ pierwszej instancji dokonujący wymiaru podatku od nieruchomości, ograniczyło prawa skarżących do obrony ich interesu, a w konsekwencji spowodowało naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, które może stanowić podstawę do wznowienia postępowania w trybie art. 240 §1 pkt 4 ustawy Ordynacja podatkowa.
Ponadto Sąd zauważa, że zgodnie z brzmieniem art. 6 ust. 2 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych z dnia 12 stycznia 1991 r., "jeżeli okolicznością, od której jest uzależniony obowiązek podatkowy, jest istnienie budowli albo budynku lub jego części, obowiązek podatkowy powstaje z dniem l stycznia roku następującego po roku, w którym budowla została zakończona albo, w którym rozpoczęto użytkowanie budynku lub jego części przed ich ostatecznym wykończeniem". Z powyższego wynika, że obowiązek podatkowy może być również związany z rozpoczęciem użytkowania budynku lub jego części przed ich ostatecznym wykończeniem, jednakże tylko w przypadku faktycznego rozpoczęcie użytkowania takiego budynku. Z załączonych do odwołania dokumentów wynika, że roboty na obiekcie budynku mieszkalnego jednorodzinnego drewnianego bliźniaczego zakończono dopiero [...] października 2004r. (oświadczenie kierownika budowy Pana T. S. z dnia [...] grudnia 2004 r.),w związku z powyższym, by uznać, że obowiązek podatkowy powstał za 2000r. należało wykazać, że budynek użytkowany był już od roku 1999. W ocenie Sądu wskazane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji fakty i dokumenty jednoznacznie nie wskazują, że faktyczne użytkowanie budynku przez skarżących nastąpiło już w 1999r.
Zawarcie umów o dostarczanie energii elektrycznej (w dacie rozpoczęcia prac budowlanych), wody czy też zawarcie umowy o odprowadzanie ścieków nie przesądza o tym, że użytkowanie niewykończonego budynku nastąpiło właśnie w 1999r. Organ pierwszej instancji również nie wskazał na fakty, które miałyby potwierdzać datę faktycznego użytkowania budynku, przez skarżących, jeszcze przed ukończeniem jego budowy. Uzasadnienie organu pierwszej instancji należy uznać za zbyt lakoniczne i nie odpowiadające wymogom, stawianym decyzji podatkowej przez przepisy ustawy Ordynacja podatkowa (art. 210§4 Ordynacji podatkowej).
Mając powyższe na uwadze Sąd, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, dopatrzył się również naruszenia przez organy zasady swobodnej oceny dowodów (art. 191 ustawy Ordynacja podatkowa). W doktrynie podkreśla się, że swobodna ocena dowodów, by nie przekształciła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz zachowaniem określonych reguł tej oceny. Naruszenie norm procesowych odnoszących się do środków dowodowych, tak jak w omawianej sprawie(art. 190 Ordynacji podatkowej), stanowi przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów.
Wobec stwierdzenia naruszenia przepisów proceduralnych (art. 190, art. 191 ustawy Ordynacja podatkowa), w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy decyzje należało uchylić.
Rozpatrując ponownie sprawę należy przesłuchać świadków na okoliczność faktycznego użytkowania przez skarżących od 1999r. budynku przy ul. [...], nie ograniczając się przy tym tylko do sąsiadów zamieszkałych w S. przy ul. [...], ale również zamieszkałych w sąsiedztwie wskazywanego przez skarżących, jako faktyczne miejsce zamieszkania w spornym okresie: S. ul. [...], oraz rozważenie przesłuchania dzielnicowego, wszystko to z zachowaniem trybu wynikającego z art. 190 Ordynacji podatkowej oraz przeprowadzenie innych dowodów mogących potwierdzić użytkowanie przez skarżących budynku lub jego części począwszy od 1999 r. Organ pierwszej instancji powinien również pamiętać o wynikającym z art. 210 §4 obowiązku zindywidualizowania uzasadnienia faktycznego decyzji poprzez wskazanie faktów, które uznał za udowodnione, dowodów, którym dał wiarę oraz przyczyn, dla których innym dowodów odmówił wiarygodności (nie wystarczy powołanie się na fakty ogólnie, jak to miało w omawianej sprawie, gdyż w takim przypadku nie wskazuje ono na podstawę konkretyzacji przepisów prawa).
Mając powyższe na uwadze Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję. W oparciu o przepisy art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, że zaskarżony akt nie podlega wykonaniu.