Uzasadnienie
E. B. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych podając, iż prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i dwójką dzieci. Źródło miesięcznego utrzymania rodziny wnioskodawczyni pozostaje dochód z prowadzonych działalności gospodarczych w łącznej wysokości 7.000 zł, przy czym skarżąca podkreśliła, iż koszty prowadzonej działalności gospodarczej przewyższają uzyskiwany dochód. W skład majątku skarżącej wchodzi dom o powierzchni 135 m2 wraz z działką o powierzchni 351 m2 (wartości 500.000 zł), działka budowlana o powierzchni 5.400 m2 zabudowana niewielkim budynkiem gospodarczym (wartości 100.000 zł), a także samochód osobowy S., rok produkcji 2007. Na rachunku firmowym skarżąca posiada 10.474,74 zł, a na rachunku bankowym prywatnym kwotę 1.786,61 zł. Należności z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wynoszą 867.852 zł. Ponadto mąż wnioskodawczyni posiada majątek związany z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą.
W uzasadnieniu swego wniosku skarżąca wskazała, iż dochody jej rodziny przeznaczane są na bieżące wydatki tj. opłaty mieszkaniowe – 700 zł, pozostałe wydatki, w tym zajęcia dodatkowe dzieci – 500 zł, podatki od nieruchomości – 620 zł rocznie, ubezpieczenia – 400 zł rocznie (ubezpieczenie samochodu w kosztach firmy), kredyt hipoteczny w wysokości 113.915,17 zł – rata miesięczna 1.104,52 zł. Ponadto zobowiązania wynikające z prowadzonej działalności gospodarczej wynoszą 421.025 zł (k. 45-48).
Postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zdaniem referendarza, posiadanie przez rodzinę skarżącej stałych źródeł dochodu w wysokości 7.000 zł miesięcznie przy wydatkach rzędu 2.500 zł oraz nieruchomości w postaci domu i działki budowlanej, w połączeniu z faktem posiadania oszczędności na kontach bankowych w łącznej kwocie ponad 12.000 zł pozwalają na uznanie, iż jest ona w stanie pokryć koszty sądowe w sprawie niniejszej, które aktualnie sprowadzają się do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 3.894 zł.
W złożonym w terminie sprzeciwie skarżąca zarzuciła naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie. Zdaniem skarżącej nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny. Wskazała, że wspólnie z mężem prowadzą działalność gospodarczą, jednakże koszty jej prowadzenia przewyższają dochody jakie z niej uzyskuje. Kwotę podatku wynikającą z zaskarżonej decyzji, organ rozłożył na raty w wysokości po 1000 zł miesięcznie, które to raty spłacać musi terminowo. Dodatkowo ponosi inne koszty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. po. 718 ze zm.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze. zm).
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności.
W ocenie Sądu, analizując sytuację majątkową skarżącej, przyjąć należy, że jest ona w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie, w szczególności że obecnie ograniczają się one do wpisu od skargi w kwocie 3.894 zł. Skarżąca wraz z małżonkiem uzyskują dochody z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości ok. 7000 zł, posiadają zgromadzone oszczędności w kwocie ok. 12 000 zł (związane zarówno z działalnością gospodarcza jak i prywatne), posiadają nieruchomości i inne składniki majątkowe. Tym samym, nawet przy wydatkach stałych na poziomie około 2.500 zł nie można przyjąć, że uregulowanie kwoty 3.894 zł pozostaje poza możliwościami finansowymi skarżącej.
Z sytuacji majątkowej skarżącej nie można wywieść wniosku, aby znajdowała się ona w trudnej czy tragicznej sytuacji majątkowej. Wręcz przeciwnie – jest osobą majętną, posiadającą kilka nieruchomości, znaczne dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, które przeznacza na utrzymanie siebie i rodziny.
Wskazywana w sprzeciwie okoliczność, że aktualnie prowadzona działalność gospodarczą nie przynosi dochodów (koszty są wyższe niż przychody) nie może być postrzegana jako uzasadnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W tym względzie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że dla oceny zasadności wniosku większe znaczenie niż dochody ma szeroko pojęta płynność finansowa firmy bądź jej rentowność. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą.
Jeżeli podmioty gospodarcze osiągają przychody, jest kwestią wyboru, czy przeznaczą uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy pokrycie kosztów sądowych. Przy czym nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przed kosztami sądowymi (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2014 r., I FZ 239/14; dostępne pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl; postanowienie NSA z dnia 15 października 2014 r., II FZ 1509/14, LEX nr 1519078; postanowienie z dnia 15 października 2014 r., II GZ 655/14, LEX nr 1530572).
Końcowo podkreślić należy, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł dochodów i bez majątku. Niewątpliwe taką osobą nie jest Skarżąca, bowiem dysponuje ona znacznym majątkiem, posiada stałe, dość wysokie dochody, których część może przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Niewątpliwie Skarżąca jest w stanie wygospodarować kwotę 3.894 zł, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny.
Mając na uwadze powyższe, uznając że zaskarżone postanowienie referendarza sądowego odpowiada prawu, na podstawie art. 260 § 1 i 2 w zw. z art. 245 § 3 oraz 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.