Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia [...] lipca 2009 r. Nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w G., wskazując art. 216 i 165a § 1 ustawy z dnia 29.08.1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm., dalej powoływana jako o.p.) odmówił M. P. (dalej powoływana jako Skarżąca) wszczęcia postępowania w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych z tytułu umowy dożywocia z zawartej w formie aktu notarialnego w dniu [...] lutego 2008 r. Uzasadniając swoje stanowisko organ I instancji wskazał, iż Skarżąca nie jest stroną postępowania podatkowego w rozumieniu przepisów art. 133 o.p. a zatem nie może być wnioskodawcą wszczęcia postępowania w sprawie. Zaznaczył, iż aktem notarialnym z [...] lutego 2008 r. Rep. A [...] zawarto umowę dożywocia, na podstawie, której A. i N. Ś. przekazali na własność nieruchomość rolną położoną w obrębie Ł. gmina G. na rzecz małżeństwa J. i T. O. w zamian za dożywocie. Skarżąca jest siostrą A. Ś., a zatem nie może być stroną postępowania w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych z tytułu zawarcia umowy dożywocia.
Powyższe postanowienie zostało zaskarżone przez Skarżącą. W złożonym zażaleniu podniosła, iż w akcie notarialnym z [...].02.2008 r. dotyczącym umowy dożywocia zawartej pomiędzy A. i N. Ś. a J. i T. O. została zaniżona podana przez strony wartość lasu oraz nieużytków. Ponadto Skarżąca podniosła, iż umowa dożywocia nie przeniosła własności! budynku mieszkalnego, ponieważ w części 3 przedmiotowego aktu notarialnego nie jest wymieniony budynek mieszkalny, a jedynie działka o nr [...], na której znajduje się tenże budynek. Zdaniem Skarżącej zawarta umowa dożywocia powinna być unieważniona z mocy prawa, gdyż zawiera nieprawdziwe dane dotyczące wyceny nieruchomości.
Dyrektor Izby Skarbowej w B. postanowieniem z dnia [...] września 2009 r. Nr [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ podkreślił, że dla przyjęcia, że dana osoba jest stroną postępowania podatkowego, każdorazowo niezbędne jest wykazanie, iż w danym postępowaniu podatkowym ma ona własny interes prawny. Taki interes powinien wynikać z prawa materialnego, opierać się na konkretnej normie prawa materialnego, będącej podstawą ustalenia uprawnienia bądź obowiązku.
Z przepisów ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych wynika, że przy umowie dożywocia stroną zobowiązaną do uiszczenia podatku jest nabywca własności nieruchomości. Tym samym w przedmiotowej sprawie podatnikami są J. i T. O. i to oni, jako strona, mogliby złożyć ewentualny wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od czynności cywilnoprawnych z tytułu zawarcia umowy dożywocia. Skarżąca nie jest również inną stroną niż podatnik, wymienioną w art. 133 § 1 o.p. Organ podkreślił również, że stwierdzenie iż czynność objęta aktem notarialnym jest nieważna, należy wyłącznie do kompetencji sądu powszechnego a nie organów podatkowych.
Z przedmiotowym postanowieniem nie zgodziła się Skarżąca i w wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku skardze, potrzymała dotychczasowe stanowisko w sprawie. Zdaniem Skarżącej przekazana w zamian za dożywocie nieruchomość była większej wartości niż wskazana w akcie notarialnym. Ponadto, Skarżąca opisała ciężką sytuację finansową i zdrowotną jej brata – A. Ś. oraz okoliczności wskazujące na brak należytej opieki nad nim ze strony Państwa O. W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Skarbowej, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest niezasadna.
Na wstępie należy wyjaśnić, że w świetle przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta - jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie prawidłowości zastosowania przez organy administracji (podatkowe) przepisów obowiązującego prawa, zarówno prawa materialnego, jak też przepisów postępowania. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dające podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Sąd nie może natomiast oceniać skarżonego aktu w oparciu o inne kryteria np. słusznościowe.
Rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji, Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa materialnego, ani też przepisów postępowania podatkowego, które skutkowałyby uchyleniem zaskarżonego postanowienia.
Na wstępie godzi się podnieść, że przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest wyłącznie postanowienie wydane w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych z tytułu zawarcia umowy dożywocia z [...] lutego 2008 r. Obowiązkiem Sądu jest zatem zbadanie, czy organy podatkowe zgodnie z prawem, w realiach niniejszej sprawy, odmówiły wszczęcia postępowania podatkowego z wniosku Skarżącej. Tym samym podnoszone przez Skarżącą zarzuty w skardze, dotyczące sytuacji majątkowej i zdrowotnej A. Ś. jak i niewywiązywania się Państwa O. z obowiązków wynikających z zawartej umowy dożywocia nie mogły być skutecznie podnoszone w niniejszym postępowaniu.
Przechodząc zatem do kwestii merytorycznej, jaką w rozpoznawanej sprawie jest wyłącznie zgodność z prawem postanowienia wydanego w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania podatkowego przypomnieć należy, iż zgodnie z art. 165 § 1 o.p. postępowanie podatkowe wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Stroną, stosownie do treści art. 133 § 1 o.p. jest podatnik, płatnik, inkasent lub ich następca prawny, a także osoby trzecie, o których mowa w art. 110-117a, które z uwagi na swój interes prawny żądają czynności organu podatkowego, do której czynność organu podatkowego się odnosi lub której interesu prawnego działanie organu podatkowego dotyczy. Stroną w postępowaniu podatkowym może być również osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej inna niż wymieniona w § 1, jeżeli zgodnie z przepisami prawa podatkowego przed powstaniem obowiązku podatkowego ciążą na niej szczególne obowiązki lub zamierza skorzystać z uprawnień wynikających z tego prawa.
Stosownie do art. 4 pkt 4 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz.U. z 2007 r., 68, poz. 450 ze zm.), przy umowie dożywocia obowiązek podatkowy ciąży na nabywcy nieruchomości. Zatem w niniejszej sprawie podatnikami podatku od czynności cywilnoprawnych są J. i T. O. i jak słusznie wskazał Dyrektor Izby Skarbowej w zaskarżonym postanowieniu, jedynie oni jako strona, mogliby złożyć wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie określenia zobowiązania podatkowego w tymże podatku.
Nie budzi wątpliwości, iż Skarżąca w sprawie dotyczącej umowy dożywocia z dnia [...] lutego 2008 r. nie jest podatnikiem podatku od czynności cywilnoprawnych. Nie jest również żadnym z podmiotów wymienionych w art. 133 § 1 i 2 o.p., tym samym nie posiada statusu strony postępowania podatkowego. W konsekwencji należało przyjąć, że nie posiadała legitymacji formalnej do skutecznego wystąpienia z wnioskiem o wszczęcie postępowania podatkowego w sprawie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od czynności cywilnoprawnych dotyczącej umowy dożywocia zawartej w dniu [...] lutego 2008 r.
Podkreślić należy, iż jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia organ podatkowy dokonał analizy umowy dożywocia z dnia [...] lutego 2008 r. zawartej w akcie notarialnym Rep. A. Nr [...] z urzędu, z której wynikało, że zarówno cena lasu jak i nieużytków podane przez strony umowy nie odbiegały od przeciętnych cen rynkowych stosowanych w obrocie rzeczami tego samego rodzaju i gatunku. Tym samym nie znalazł podstaw do wszczęcia postępowania z urzędu.
Końcowo Sąd pragnie wskazać, na co zwrócił uwagę również Dyrektor Izby Skarbowej w B., iż podnoszone w skardze zarzuty dotyczące niewłaściwej opieki Państwa O. nad bratem Skarżącej mogą być podnoszone jedynie w postępowaniu przed sądem powszechnym, zmierzającym do unieważnienia lub uznania za bezskuteczną zawartej umowy dożywocia.
Reasumując, w ocenie Sądu, podczas wydawania zaskarżonego postanowienia nie doszło do naruszenia obowiązujących przepisów prawa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania, a to skutkuje koniecznością, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalenia skargi.
O przyznaniu wynagrodzenia ustanowionemu z urzędu adwokatowi i zwrocie niezbędnych wydatków, Sąd orzekł na podstawie art. 250 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz przepisów § 2 ust. 1-3, § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" i § 19 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).