Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstokuz 17 marca 2023 r., sygn. akt I SA/Bk 5/23

Uzasadnienie

1. Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym:

1. W dniu [...] sierpnia 2022 r. K. K. (dalej powoływany jako skarżący) złożył w Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie w B. wniosek o dofinansowanie ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej w skrócie jako PFRON) zaopatrzenia w sprzęt rehabilitacyjny tj. rower trójkołowy. Do wniosku załączył dodatkową dokumentację: ofertą cenową na rower trójkołowy w wysokości 2198,99 zł, orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z powodu dysfunkcji narządu ruchu, zaświadczenie lekarskie z dnia [...] sierpnia 2022 r. z zaleceniem do stosowania roweru trójkołowego, który umożliwi poruszanie się na zewnątrz w celach życiowych.
2. Decyzją z dnia [...] września 2022 r. nr [...] Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w B. działający z upoważnienia Starosty Powiatu B. (dalej powoływany jako Dyrektor PCPR, organ

I instancji) odmówił przyznania objętego wnioskiem dofinansowania.

W jej uzasadnieniu Dyrektor PCPR wyjaśnił, że dofinansowanie ze środków PFRON zaopatrzenia w sprzęt rehabilitacyjny jest zadaniem powiatu wynikającym z art. 35a ust. 1 pkt 7 lit. c) ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 573 ze zm., dalej jako: "ustawa o rehabilitacji").

Organ I instancji wskazał, że według § 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznejz dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie określenia rodzajów zadań powiatu, które mogą być finansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 926 ze zm., dalej jako: "rozporządzenie MPiPS"), o dofinansowanie ze środków Funduszu zaopatrzenia w sprzęt rehabilitacyjny mogą ubiegać osoby niepełnosprawne stosownie do potrzeb wynikających z niepełnosprawności, jeżeli spełniają kryterium dochodowe oraz gdy zachodzi potrzeba prowadzenia rehabilitacji w warunkach domowych przy użyciu tego sprzętu.

Zdaniem organu I instancji rower trójkołowy nie może zostać zakwalifikowany jako sprzęt rehabilitacyjny, gdyż użytkowanie i rehabilitacja przy użyciu tego sprzętu nie odbywałaby się w warunkach domowych. W związku z tym nie jest możliwe udzielenie dofinansowania ze środków PFRON.

3. Skarżący złożył odwołanie od powyższej decyzji z prośbą o uchylenie decyzji w sprawie odmowy przyznania dofinansowania na zakup roweru trójkołowego ze środków PFRON. W uzasadnieniu wskazał, że ma zalecenie lekarskie do używania takiego roweru, dzięki niemu będzie mógł rehabilitować się oraz ułatwi mu on sprawy bytowe.
4. Decyzją z [...] listopada 2022 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. (dalej powoływane jako Kolegium, organ odwoławczy) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że kwota dochodu skarżącego nie przekracza 65% przeciętnego wynagrodzenia (4001,56 zł), a więc spełnione zostało kryterium dochodowe. Organ odwoławczy wskazał jednak, że drugą z przesłanek uprawniających do dofinansowania z PFRON jest potrzeba prowadzenia rehabilitacji w warunkach domowych przy użyciu sprzętu, na zakup którego dofinansowania domaga się strona. Kolegium zauważyło, że skarżący ubiega się o dofinansowanie zakupu roweru trójkołowego. Rower ten, jak wyjaśnia strona i na co wskazuje lekarz w załączonym do wniosku zaświadczeniu, służy do przemieszczania się na zewnątrz. Nie jest więc w ocenie organu odwoławczego sprzętem przeznaczonym do prowadzenia rehabilitacji w warunkach domowych, a wobec tego skarżący nie spełnia warunków o jakich mowa w § 5 rozporządzenia MPiPS.

5. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący wniósł skargę do WSA w Białymstoku.

W uzasadnieniu skargi wskazał, że nie oskarża nikogo o zarzut naruszenia prawa, ale potrzebuje zrozumienia sytuacji w jakiej się znalazł. Skarżący zauważył, że zgodnie z orzeczeniem lekarskim wydanym przez lekarza reumatologa rower trójkołowy rehabilitacyjny spełnia warunki rehabilitacji i pomaga osobie samotnej w codziennej egzystencji. Wskazał, że rower trójkołowy można ustawić na specjalnym stojaku, który można dokupić i spełnia wówczas rolę rehabilitacji domowej.

Skarżący wyjaśnił, że jest osobą samotną. Wskazał, że na rowerze dwukołowym traci równowagę i czuje się niepewnie. Zwrócił uwagę, że nie osiąga dochodów wystarczających na zakupy w sklepie obwoźnym, który przyjeżdża do wsi, w której zamieszkuje, natomiast w oddalonym o 4 km sklepie spożywczym może kupić tańsze produkty, które nie są dostępne w sklepie obwoźnym.

Skarżący podał, że spełnianie wymogów rehabilitacji domowej przez rower trójkołowy potwierdzają producenci tego typu rowerów i wynika to z załączonych do skargi dokumentów.

6. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do wskazań skarżącego dotyczących stojaka do roweru trójkołowego organ stwierdził, że podwyższa on jedynie funkcjonalność roweru.
7. Postanowieniem z 27 stycznia 2023 r., sygn. akt I SPP/Bk 7/23 po rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżącemu przyznano prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata.
8. Na rozprawie w dniu 17 marca 2023 r. występujący w imieniu skarżącego pełnomocnik z urzędu wskazał, że popiera skargę. Dodatkowo podniósł zarzut naruszenia § 6 pkt 2 rozporządzenia MPiPS. Wniósł o uchylenie decyzji organu odwoławczego i zobowiązanie organu do wydania decyzji zgodnie z wnioskiem, określając 95% dofinansowania. Ponadto wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej i oświadczył, że koszty te nie zostały opłacone w całości ani w części. Domagał się kosztów wyliczonych według rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. wskazując, że brak jest podstaw do różnicowania wynagrodzenia pełnomocnika w zależności od tego czy jest ustanowiony z urzędu czy z wyboru.

2. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259, dalej jako: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie.
2. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony, granicą praw i obowiązków sądu, wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie: legalnością działań organu oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia.
3. Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów należy uznać, że skarga zasługiwała na uwzględnienie.
4. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie była decyzja Kolegium z [...] listopada 2022 r., którą Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] września 2022 r. w przedmiocie odmowy dofinansowania ze środków PFRON zaopatrzenia w sprzęt rehabilitacyjny tj. rower trójkołowy.
5. Podstawę prawną wydanych decyzji stanowiły przepisy ustawy o rehabilitacji oraz rozporządzenia MPiPS. Zgodnie z art. 35a ust. 1 pkt 7 ustawy o rehabilitacji do zadań powiatu należy dofinansowanie:

1. uczestnictwa osób niepełnosprawnych i ich opiekunów w turnusach rehabilitacyjnych,
2. sportu, kultury, rekreacji i turystyki osób niepełnosprawnych,
3. zaopatrzenia w sprzęt rehabilitacyjny, przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze przyznawane osobom niepełnosprawnym na podstawie odrębnych przepisów,
4. likwidacji barier architektonicznych, w komunikowaniu się i technicznych, w związku z indywidualnymi potrzebami osób niepełnosprawnych,
5. rehabilitacji dzieci i młodzieży,
6. usług tłumacza języka migowego lub tłumacza-przewodnika;
7. zmiany samodzielnego lokalu mieszkalnego, o którym mowa w przepisach ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz. U. z 2021 r. poz. 1048), dotychczas zajmowanego przez osobę niepełnosprawną, w sytuacji braku możliwości zastosowania w tym lokalu lub w budynku racjonalnych usprawnień, o których mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami, odpowiednich do rodzaju niepełnosprawności lub jeżeli ich zastosowanie byłoby nieracjonalne ekonomicznie.

6. Pojęcie osób niepełnosprawnych zostało zdefiniowane w art. 1 ustawy o rehabilitacji. W myśl tego przepisu są to osoby, których niepełnosprawność została potwierdzona orzeczeniem o zakwalifikowaniu przez organy orzekające do jednego z trzech stopni niepełnosprawności określonych w art. 3 lub o całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy na podstawie odrębnych przepisów, lub o niepełnosprawności, wydanym przed ukończeniem 16. roku życia.
7. Stopnie niepełnosprawności ustala art. 3 ustawy o rehabilitacji, wymieniając trzy stopnie: znaczny, umiarkowany i lekki. W sprawie nie jest sporne, że skarżący jest osobą legitymującą się stosownym orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.
8. W wydanym na podstawie art. 35a ust. 4 ustawy o rehabilitacji rozporządzeniu MPiPS wskazuje się w § 2, że ze środków PFRON mogą być finansowane w części lub całości następujące rodzaje zadań: 1) (uchylony);

2. sport, kultura, rekreacja i turystyka osób niepełnosprawnych;
3. zaopatrzenie w sprzęt rehabilitacyjny, przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze przyznawane osobom niepełnosprawnym na podstawie odrębnych przepisów;
4. likwidacja barier architektonicznych, w komunikowaniu się i technicznych, w związku z indywidualnymi potrzebami osób niepełnosprawnych;
5. rehabilitacja dzieci i młodzieży;
6. szkolenie i przekwalifikowanie osób niepełnosprawnych;
7. usługi tłumacza języka migowego lub tłumacza-przewodnika.
8. Oceniając decyzje organów w niniejszej sprawie przez pryzmat powyższych regulacji oraz w kontekście twierdzeń wniosku skarżącego z dnia [...] sierpnia 2022 r. i załączonych do niego dokumentów uzasadnione jest uznanie, że organy nie rozpatrzyły sprawy w pełnym zakresie.
9. W swoich ustaleniach organy ograniczyły się bowiem do oceny możliwości dofinansowania na podstawie art. 35a ust. 1 pkt 7 lit. c) ustawy o rehabilitacji i § 5 rozporządzenia MPiPS, choć w świetle wskazań skarżącego i zgromadzonych w sprawie dokumentów uzasadnionym wydaje się wzięcie pod uwagę możliwości przyznania dofinansowania na podstawie art. 35a ust. 1 pkt 7 lit. d) tej ustawy, a zatem dofinansowania likwidacji barier architektonicznych, w komunikowaniu się i technicznych, w związku z indywidualnymi potrzebami osób niepełnosprawnych.

W powiązaniu z przywołanym przepisem ustawy należy wskazać również § 6 pkt 2 rozporządzenia MPiPS który stanowi, że o dofinansowanie ze środków PFRON zadań, jeżeli ich realizacja umożliwi lub w znacznym stopniu ułatwi osobie niepełnosprawnej wykonywanie podstawowych, codziennych czynności lub kontaktów z otoczeniem, mogą ubiegać się: na likwidację barier w komunikowaniu się i technicznych – osoby niepełnosprawne, jeżeli jest to uzasadnione potrzebami wynikającymi z niepełnosprawności.

11. Postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zostało wszczęte na wniosek skarżącego, w którym jako przedmiot dofinansowania podał rehabilitacyjny rower trójkołowy, zaś jako cel dofinansowania wskazał: "Rehabilitacja układu kostno-stawowego. Poprawa w egzystencji życia i pomoc w robieniu i dostarczaniu środków bytowych". Natomiast w zaświadczeniu wystawionym przez lekarza reumatologa podano m. in., że rower trójkołowy "umożliwi pacjentowi poruszanie się na zewnątrz w celach życiowych".

Przywołane okoliczności i twierdzenia organy przeanalizowały pobieżnie i przede wszystkim wyłącznie przez pryzmat jednej z przesłanek umożliwiających udzielenie dofinansowania, choć za uzasadnione należy uznać rozważenie możliwości zaistnienia przesłanki dofinansowania likwidacji bariery technicznej. Likwidacja barier technicznych polega m.in. na umożliwieniu funkcjonowania w życiu codziennym poprzez dofinansowanie roweru trójkołowego (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 3 lipca 2019 r., sygn. akt I SA/Bk 215/19, powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na internetowej stronie bazy orzeczeń: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

12. Koniecznie jest przy tym podkreślenie, że choć organy są związane wnioskiem co do treści i zakresu żądania to należy uznać, że zakres żądania obejmował: 1) dofinansowanie określonego sprzętu;

2. w celu nie tylko rehabilitacji, ale również umożliwienia samodzielnej egzystencji.

Niewątpliwie z punktu widzenia skarżącego najbardziej istotne jest czy otrzyma wnioskowane dofinansowanie, a nie na jakiej podstawie prawnej zostanie mu ono udzielone. Nie oznacza to oczywiście, że skarżący nie ma obowiązku wykazania podstaw faktycznych żądania, natomiast wymaga zaznaczenia, że skarżący przedstawił dokumenty wskazujące na potrzeby, które ma wspomagać zakup roweru, w tym przede wszystkim przedłożył zaświadczenie lekarskie. Warto też podkreślić, że skarżący nie wskazał podstawy prawnej żądania, co jednak nie było jego obowiązkiem, a nawet jeśliby to uczynił to organy nie byłyby nią związane. To zadaniem organów jest ustalenie jakie przepisy mogą znaleźć w sprawie zastosowanie.

13. Z powyższych względów ograniczenie się wyłącznie do analizy przedłożonych dokumentów przez pryzmat przesłanki z art. 35a ust. 1 pkt 7 lit. c) ustawy o rehabilitacji oraz powiązanego z nią § 5 rozporządzenia MPiPS nie miało uzasadnionych podstaw. Należy więc stwierdzić naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej jako: k.p.a.), przede wszystkim przez brak oceny wniosku i przedłożonych wraz z nim dokumentów w zakresie przesłanki likwidacji barier technicznych.
14. Oceniając odrębnie zasadność uznania przez organy, że nie została spełniona przesłanka zaopatrzenia w sprzęt rehabilitacyjny z uwagi na potrzebę prowadzenia rehabilitacji w warunkach domowych przy użyciu tego sprzętu z art. 35a ust. 1 pkt 7 lit. c) ustawy o rehabilitacji w zw. z § 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) rozporządzenia MPiPS należy natomiast uznać, że organy nie miały podstaw do odmiennej oceny w tym zakresie, gdyż zaświadczenie lekarskie nie wskazuje potrzeby rehabilitacji, w tym w szczególności w warunkach domowych, lecz umożliwienie poruszania się na zewnątrz. W tym kontekście mniejsze znaczenie ma fakt, że rower trójkołowy potencjalnie mógłby służyć do rehabilitacji domowej.
15. W ponownie prowadzonym postępowaniu organy winny uwzględnić ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku. Zadaniem organów będzie zatem ocena materiału dowodowego przez pryzmat przesłanki likwidacji barier technicznych.
16. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej wydanie decyzji organu I instancji.
17. Odnosząc się do wyrażonego na rozprawie wniosku pełnomocnika z urzędu o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej należy wyjaśnić, że w wydanym orzeczeniu nie zawarto rozstrzygnięcia dotyczącego kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, z uwagi na to, że stosownie do art. 250 oraz art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a., wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego na zasadzie prawa pomocy przyznaje się za wykonane zastępstwo prawne, co oznacza, że następuje to po uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie (por. wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2017 r., sygn. akt II FSK 1469/17; postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2014 r., sygn. akt II FSK 1864/14).