Uzasadnienie
M. Ł. (Skarżący) wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z córką N. Ł. (17 lat) oraz, że źródłem jego utrzymania jest działalność gospodarcza, która nie przynosi dochodu. Wskazał na takie stałe wydatki jak: kredyt gotówkowy w kwocie 75.000 zł, kredyt odnawialny na rachunku firmowym w wysokości 225.000 zł, raty leasingowe po 3.500 zł miesięcznie, czynsz najmu 1.400 zł oraz opłaty 1.000 zł. Podał, że nie posiada żadnego majątku, w tym nieruchomości, oszczędności i wartościowych przedmiotów, które mógłby spieniężyć oraz, że obecnie nie osiąga wynagrodzenia, ani nie ma zdolności kredytowej na zaciągnięcie kolejnego kredytu.
W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, skierowane do Skarżącego w celu doprecyzowania jego stanu majątkowego, dodatkowo podał, że jego dotychczasowym źródłem utrzymania była prowadzona działalność gospodarcza pod nazwą M. z siedzibą przy ul. [...] w W., polegająca na wynajmie samochodów, która to działalność od 2016 r. przynosi stratę. Skarżący wyjaśnił, że w marcu podejmie się prowadzenia nowej działalności gospodarczej, z której uzyskiwane dochody będą symboliczne tj. około 200 zł miesięcznie. Wskazał, że obecne wydatki pokrywa z kredytu odnawialnego na rachunku firmowym oraz, że korzysta z pomocy finansowej swojej matki.
Skarżący doprecyzował wysokość ponoszonych przez niego miesięcznych wydatków wskazując, że składają się na nie: koszt najmu mieszkania (1.400 zł), opłaty za media i abonament telefoniczny (300 zł), rata kredytu gotówkowego w m. (1.200 zł), odsetki od kredytu odnawialnego na rachunku firmowym (1.800 zł), koszt rat leasingowych dwóch samochodów (3.500 zł) oraz wydatki na zakup żywności (500 zł – 600 zł). Wyjaśnił także, że nie jest właścicielem żadnych nieruchomości oraz, że 4-pokojowe mieszkanie w W. o powierzchni 107 m2, pod którego adresem zarejestrowana jest działalność gospodarcza, nie stanowi jego własności, a obecnie zamieszkują tam jego żona i córka.
Skarżący mieszka zaś w wynajmowanym lokalu przy ul. [...] w B. Odpowiadając na ww. wezwanie Skarżący złożył do akt sprawy: kserokopie formularzy obliczeniowych zaliczki na podatek dochodowy według stawki 19% za grudzień 2017 r. oraz styczeń i luty 2018 r., wskazujące na straty z prowadzonej działalności gospodarczej (-155.295,70 zł w grudniu 2017, -4.895,44 zł w styczniu 2018 r. i -10.291,31 zł w lutym 2018 r.), kserokopie zeznań podatkowych za 2016 i 2017 r., z których wynika, że za 2016 r. uzyskał on dochód w wysokości 101.434,33 zł, a za 2017 r. stratę w wysokości 155.295,70 zł, wydruk harmonogramu spłat rat kredytu gotówkowego w m. S.A. (kolejna rata do zapłaty w wysokości 211,05 zł w dniu [...] kwietnia 2018 r.) oraz kserokopię umowy kredytowej, wydruk salda konta firmowego w m. z limitem kredytu odnawialnego 225.000 zł, kserokopie faktur VAT na raty leasingowe za luty 2018 r. w wysokości 1.966,33 zł i 289,65 zł, kserokopię umowy najmu sypialni w lokalu mieszkalnym nr [...] przy ul. [...] w B. (czynsz najmu 1.400 zł miesięcznie).
Postanowieniem z dnia 28 marca 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uznając, że sytuacja materialna Skarżącego pozwala na pokrycie wpisu sądowego od skargi, bowiem Skarżący dysponuje środkami finansowymi pochodzącymi z kredytu obrotowego i pomocy finansowej matki, z których jest w stanie pokryć stosunkowo wysokie wydatki miesięczne. Wskazano również, że Skarżący nie przedstawił wyciągów z rachunków bankowych za okres od 1 grudnia 2017 r. do 28 lutego 2018 r., co w rezultacie uniemożliwiło pełną ocenę jego sytuacji majątkowej.
Skarżący złożył sprzeciw od ww. postanowienia, zarzucając mu błędne przyjęcie, że:
- – prowadzi on działalność gospodarczą pomimo tego, że faktycznie zaprzestał jej prowadzenia i nie osiąga z tego tytułu żadnego dochodu, zaś w poprzednich okresach ponosił stratę,
- – dokonuje on spłat miesięcznych rat kredytu gotówkowego w kwotach 1.200 zł i 1.800 zł pomimo tego, że zaprzestał spłacania ww. rat i odsetek z uwagi na trudną sytuację finansową
- – posiada możliwość wygospodarowania znacznej kwoty na pokrycie kosztów sądowych z kredytu oraz pomocy finansowej matki w sytuacji, gdy obecnie jest w stanie pokryć jedynie koszty niezbędnych potrzeb codziennych, zaś kredyt został już wyczerpany w całości.
Dodatkowo Skarżący zarzucił naruszenie art. 45 Konstytucji RP poprzez pozbawienie go prawa do rozpatrzenia sprawy przez Sąd, w sytuacji gdy nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Do sprzeciwu Skarżący załączył wyciągi bankowe z konta firmowego w m. S.A. za okres od listopada 2017 r. do lutego 2018 r. włącznie. Wniósł o zmianę postanowienia referendarza sądowego z dnia 28 marca 2018 r. i przyznanie mu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 259 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369; dalej jako: p.p.s.a.), od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia, sąd - zgodnie z treścią art. 260 § 1 p.p.s.a. - wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy.
Dokonując po raz drugi analizy wniosku Skarżącego, Sąd nie znalazł podstaw do zmiany postanowienia referendarza sądowego odmawiającego mu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych stanowiących w przedmiotowej sprawie kwotę 2.203 zł.
Należy przy tym mieć na względzie, że zgodnie z treścią art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje wyjątkowo, tylko gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa zatem na podmiocie występującym z takim żądaniem, a więc w przedmiotowej sprawie na Skarżącym.
W ocenie Sądu Skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja finansowa uzasadniała przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przede wszystkim nie przedstawił on wszystkich żądanych przez referendarza sądowego informacji. Nie wykazał w istocie wszystkich źródeł pochodzenia środków przeznaczanych przez niego na bieżące utrzymanie. W piśmie z dnia 12 marca 2018 r. podał bowiem, że utrzymuje się z kredytu odnawialnego na rachunku firmowym oraz z pomocy finansowej matki, z kolei w uzasadnieniu sprzeciwu (datowanego na 4 kwietnia 2018 r.) wskazał, że kredyt ten został już w całości wyczerpany, a pomoc finansowa matki obejmuje jedynie część jego wydatków, bowiem polega na "dorzucaniu się" do utrzymania Skarżącego. Skoro zatem pomoc finansowa od matki pozwala jedynie na pokrycie części wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem Skarżącego, to pozostaje w sprawie niewyjaśnionym skąd pochodzą środki, przeznaczane przez M. Ł., na pokrycie pozostałej części tych wydatków, których w istocie nie wykazał.
Poza bowiem potwierdzeniem dokonania przez Skarżącego opłaty czynszu za wynajmowane mieszkanie w styczniu 2018 r. oraz spłat kilku rat leasingu i kredytu gotówkowego, brak jest w aktach sprawy jakichkolwiek rachunków dokumentujących wysokość pozostałych tzw. zwyczajowych miesięcznych wydatków ponoszonych przez Skarżącego, a także kompletnych dokumentów wskazujących na aktualną wysokość zaciągniętych przez niego zobowiązań finansowych.
Co także istotne, z analizy załączonych do akt sprawy wyciągów z firmowego rachunku bankowego oraz harmonogramu spłat kredytu gotówkowego wynika, że Skarżący posiada co najmniej dwa inne konta bankowe – rachunek kredytowy w m. i oraz konto w P., których wyciągów nie przedstawił, pomimo skierowanego do niego wezwania referendarza sądowego o dołączenie do akt sprawy wyciągów z rachunków bankowych zarówno prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, jak i prywatnych (lit. d/ wezwania).
Ponadto Skarżący wyjaśnił, że w 2015 r. zbył mieszkanie położone przy ul. [...] w B. o powierzchni 97 m2, zakupione na rynku pierwotnym w 2013 r., nie wskazując jednakże na wysokość, uzyskanej z tego tytułu, ceny sprzedaży. Biorąc pod uwagę średnie ceny za 1 m2 podobnych mieszkań w B. w 2015 r., prawdopodobnym jest, że była ona wyższa aniżeli uiszczone na rzecz urzędu celnego zobowiązanie podatkowe z odsetkami, które – jak podał Skarżący – wynosiło 140.000 zł. Prawdopodobne jest także, że kwota pozostała po uiszczeniu ww. należności, mogła przewyższać wysokość straty uzyskanej z działalności gospodarczej za 2017 r. (-155.3295,70 zł) tym bardziej, że wypracowany za 2016 r. zysk (dochód w wysokości 101.434,33 zł przy przychodzie 305.864,78 zł) mógł przynajmniej w części zminimalizować kwotę tej straty.
Ponadto zgromadzona w sprawie dokumentacja zawiera rozbieżność co do okoliczności pozostawania córki Skarżącego we wspólnym z nim gospodarstwie domowym – którą to okoliczność Skarżący zadeklarował w formularzu o przyznanie prawa pomocy. Jednocześnie w piśmie z dnia 12 marca 2018 r. wskazał, że córka mieszka wraz z jego żoną w W., podczas gdy on sam zamieszkuje w wynajmowanym lokalu przy ul. [...] w B. Jakkolwiek, niezależnie od miejsca zamieszkania córki, na Skarżącym, mocy art. 133 § 1 k.r.i.o. ciąży obowiązek dostarczania jej środków utrzymania (o ile nie może ona utrzymać się samodzielnie), to w żaden sposób nie wykazał on aby ponosił jakiekolwiek koszty z tego tytułu.
Mając na uwadze powyższe, przyznać należy słuszność twierdzeniom zawartym w uzasadnieniu postanowienia referendarza sądowego, że Skarżący pomimo opisanych przez siebie problemów finansowych dysponuje środkami, które umożliwiają mu poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie (relatywnie niewysokich wobec kwot, którymi obraca Skarżący) oraz powinien wygospodarować środki na pokrycie tych kosztów. Z przedstawionych w sprawie okoliczności nie wynika też, aby Skarżący nie miał możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej formy zarobkowania, tym bardziej, że zamierza rozpocząć prowadzenie innego rodzaju działalności. Ponadto, jednym z wyznaczników nienajgorszej sytuacji finansowej Skarżącego może być również fakt, że korzysta on z usług profesjonalnego pełnomocnika.
Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 260 w zw. z art. 258 2 pkt. 7 p.p.s.a. oraz art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.