Uzasadnienie
B. G. E. E. – R. spółka z o.o. spółka komandytowa w B. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Spółka prowadzi działalność rolniczą i uczestniczy m.in. w programie rolnośrodowiskowym w ramach płatności realizowanych przez AR i MR. Spółka wskazała, iż zaskarżenie dotyczy kwoty nienależnie pobranych płatności w wysokości 1.665.136,25 zł, a wpis od skargi wynosi 16.652 zł, co powoduje że strona skarżąca nie jest w stanie go ponieść bez utraty płynności finansowej i zaburzenia działalności Spółki. Zaakcentowano również, iż działalność rolnicza prowadzona przez Spółkę wiąże się ze znacznymi obciążeniami finansowymi związanymi z bieżącą realizacją zabiegów agrotechnicznych i koszenia na użytkowanych terenach, m. in. w postaci kosztów koszenia (roczny sezon 2015-2016 w wysokości 78.930 zł), płatności czynszów dzierżawnych (rocznie ok. 79.930 zł), przygotowania dokumentacji przyrodniczej, ekspertyzy i obsługi wniosków (rocznie sezon 2015-216 w wysokości ok. 15.700 zł netto). Obciążenia te powodują, że Spółka nie jest w stanie bez utraty płynności finansowej i utrzymania Spółki w obrocie gospodarczym ponieść opłat sądowych.
Zgodnie z danymi zawartymi we wniosku, wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych spółki wynosi 2.200 zł, natomiast wartość środków trwałych wnioskodawcy za ostatni rok wynosi 0 zł. Według bilansu za ostatni rok spółka osiągnęła zysk w wysokości 105.842,79 zł. Na rachunku bankowym spółka na datę składania wniosku ([...] czerwca 2016 r.) posiada środki w kwocie 2.095,56 zł. Spółka posiada następujące zobowiązania i wierzytelności: koszty koszenia -78.453 zł (niezapłacone), wierzytelności niezapłacone przez kontrahentów – 17.863,20 zł, zobowiązania niezapłacone przez spółkę – 110.598,25 zł, zaś otrzymane dopłaty w 2016 r. do dnia złożenia wniosku wynoszą 33.000 zł (k. 33-36).
W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 6 czerwca 2016 r. skarżąca spółka nadesłała: rachunek zysków i strat oraz bilans za 2015 r. (k. 46-48), wyciągi z rachunku bankowego (k.49-56), informację o braku deklaracji na podatek dochody, z uwagi na to, że z podatku rozliczają się poszczególni wspólnicy (k. 57), decyzje w sprawie przyznania płatności (k. 58-66), zestawienie wysokości zobowiązań spółki (k. 67).
Zgodnie z treścią art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje - gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Zauważyć przy tym należy, że zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest odpłatność, tzn. sąd podejmuje określone przepisami czynności jedynie wówczas, gdy strona lub uczestnik postępowania wniosą stosowną, przewidzianą dla danej czynności, opłatę (np. wpis od skargi). Wyjątki od tej zasady wynikają bądź z konkretnych przepisów ustawy (np. art. 239 p.p.s.a.) lub też mają charakter prawa pomocy. Celem prawa pomocy jest bowiem umożliwienie osobom o niskich dochodach i trudnej sytuacji materialnej poddania ich sprawy rozpatrzeniu przez sąd oraz umożliwienie realizacji innych uprawnień w postępowaniu sądowoadministracyjnym bez konieczności uiszczania opłat.
Z uwagi na to, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego, jego przyznanie następuje w sytuacjach wyjątkowych, szczególnych, po uprzednim wnikliwym zbadaniu sytuacji materialnej wnioskodawcy. W konsekwencji, co wymaga podkreślenia, to na żądającym zwolnienia od kosztów sądowych spoczywa wyłączny ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania powstających w związku z zainicjowaną sprawą. Okoliczność, czy warunki do przyznania prawa pomocy zostały spełnione, podlega ostatecznie ocenie rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Jednocześnie dodania wymaga, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, nawet w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek, zależy od uznania sądu (por. Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego B. Dauter, wyd. 3, LexisNexis, Warszawa 2011 r. s. 736-737).
Biorąc pod uwagę powyższe uregulowania prawne oraz treść oświadczenia skarżącej strony dotyczących jej sytuacji finansowej nie sposób stwierdzić, że spółka nie ma możliwości wyłożenia środków niezbędnych na pokrycie kosztów sądowych, które na obecnym etapie wynoszą 16.652 zł (k.1).
W pierwszej kolejności wskazać należy, że z przedstawionego oświadczenia wynika, że spółka za rok 2015 uzyskała zysk i nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej oraz nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego, z powodu ewentualnego braku płynności finansowej. W doktrynie wskazuje się, że dla określenia, czy dłużnik jest niewypłacalny, nieistotne jest, czy nie wykonuje wszystkich zobowiązań pieniężnych, czy też tylko niektórych z nich. Nieistotny też jest rozmiar niewykonywanych przez dłużnika zobowiązań. Skoro zatem, w odniesieniu do strony skarżącej nie zainicjowano wymienionych wyżej postępowań, nie można mówić o występowaniu przesłanki niewypłacalności.
Ponadto, analizując sytuację finansową spółki, w kontekście przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy należy również stwierdzić, że miarodajną dla oceny zdolności płatniczych osób prowadzących działalność gospodarczą nie jest kategoria dochodu a przychodu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 549/11 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 22 marca 2011 r. sygn. akt II GZ 112/11 (publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl) strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Jej powstanie nie oznacza więc jeszcze utraty płynności finansowej. Koszty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą nie korzystają natomiast z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi.
Ta kategoria podatników bowiem ma do dyspozycji legalne instrumenty podatkowe, które pozwalają na równoważenie kosztów i przychodów w taki sposób, aby w końcowym rozliczeniu minimalizować bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe. (zob. postanowienia NSA: z 5 września 2013 r., sygn. akt II OZ 707/13; z 25.09.2012 r., sygn. akt I GZ 228/12; publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z przedstawionych zaś przez Spółkę dokumentów wynika, że aktywa i pasywa w 2015 r. były na tym samym poziomie 260.009,10 zł, ale spółka za 2015 r. uzyskała zysk w kwocie 2.399.672,24 zł. Z rachunku zysków i strat w 2015 r. wynika, że Spółka uzyskała przychody operacyjne na poziomie 2.863.854,68 zł przy kosztach działalności na poziomie 441.447,98 zł (k. 46-48). Powyższe dane wskazują, że strona prowadzi działalność w znacznych rozmiarach, z której to za ostatni rok obrotowy uzyskała zysk w kwocie 2.399.672,24 zł (dane z rachunku zysków i strat k. 46).
Natomiast we wniosku o przyznanie prawa pomocy zysk za 2015 r. został określony na poziomie 105.842,79 zł. Niezrozumiałe są przy tym rozbieżności w tych kwotach wskazane we wniosku i wynikające z dokumentów przedstawionych przez stronę. Nieznane są również dochody i przychody za poszczególne miesiące 2016 r., bowiem strona skarżąca podniosła, iż spółka nie jest podatnikiem podatku dochodowego, a są nim poszczególni wspólnicy (k. 57). Nieznana jest zatem aktualna wysokość dochodów za poszczególne miesiące 2016 r. uzyskanych przez wspólników.
Wysokość uzyskiwanych przychodów z 2015 r. daje podstawę do stwierdzenia, że Spółka może również ponieść koszty postępowania sądowoadministracyjnego. Podkreślić przy tym należy, że spółka wiedząc, że już w sierpniu 2015 r. w stosunku do niej zostało wszczęte postępowania kontrolne, winna była się liczyć z koniecznością gromadzenia środków na ewentualne przyszłe spory sądowe (k. 25). W odniesieniu do przedsiębiorcy istotne jest np. czy mógł (i powinien był) on gromadzić wcześniej środki na partycypowanie w kosztach postępowań związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą.
W orzecznictwie sądowym utrwalił się pogląd, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. W przypadku planowania bądź wystąpienia na drogę sądową powinien bowiem się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie NSA z dnia 14 października 2013 r., sygn. akt I FZ 377/14 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Fakt natomiast istnienia zobowiązań Spółki na dzień 31.05.2016 r. na łączną kwotę 111.582,25 zł wynika z tego, że cały czas prowadzi ona działalność rolniczą i aby uzyskać zysk musi ponieść koszty związane z prowadzeniem działalności.
Ponadto podkreślić również należy, iż z wyciągów z rachunku bankowego Spółki za okres marzec – maj 2016 r. wynika, że skarżąca spółka ma cały czas obroty i mimo, że na koniec maja 2016 r. miała na koncie kwotę 8.918,51 zł, to na początku kwietnia 2016 r. (a więc kiedy już toczyły się sporne postępowania) uzyskała ona od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa kwotę 169.233,09 zł (k. 52). Część tej kwoty została przelana jako zaliczka na rzecz wspólnika spółki (22.000 zł), zaś pozostała kwota 149.328,65 zł na lokatę, która następnie została przeksięgowania jako zaliczki dla dwóch wspólników (po 60.000 zł) (k. 49-56). Spółka zatem (wspólnicy) niedługo przed wniesieniem skargi (maj 2016 r.) dysponowali środkami znaczenie przewyższającymi kwotę niniejszego wpisu sądowego i mając świadomość przyszłego postępowania sądowego powinni liczyć się z koniecznością poniesienia takich kosztów.
Zaakcentować należy przy tym, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy strona skarżąca wskazał, iż w 2016 r. z tytułu dopłat otrzymała jedynie kwotę 33.000 zł, kiedy to w kwietniu otrzymała kwotę 169.233,09 zł (k. 52).
Końcowo stwierdzić należy, że spółka, która nie wykazała, że utraciła płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego. Wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Brak jest podstaw do uznania, że istnieją przesłanki przemawiające za obciążeniem Skarbu Państwa kosztami prowadzonego przez skarżącą spółkę postępowania sądowoadministracyjnego.
W związku z tym należy stwierdzić, iż B. G. E. E. – R. spółka z o.o. spółka komandytowa w B. nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych w sprawie niniejszej.
Dlatego też mając na uwadze powyższe na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.