Uzasadnienie
Pismem z [...] kwietnia 2007 r. Pani T. P. zwróciła się do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z wnioskiem o umorzenie należności wraz z odsetkami od nieuiszczonych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Strona oświadczyła, że lecząc się wydała posiadane pieniądze i nie posiada środków do zapłacenia nieopłaconych dotychczas składek.
Po rozpoznaniu przedmiotowego wniosku, Prezes KRUS wydał [...] lipca 2007 r. decyzję znak: [...], w której umorzył stronie 50 % odsetek w kwocie [...] zł.
Pani T. P. złożyła następnie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, zwracając się o umorzenie w całości odsetek i kosztów upomnień oraz przynajmniej połowy należności głównej.
Po rozpoznaniu ponowne sprawy, Prezes KRUS decyzją z [...] października 2007 r. znak: [...], utrzymał w mocy decyzję z [...] lipca 2007 r. w zakresie umorzenia 50 % odsetek za zwłokę w kwocie [...] zł i odmówił umorzenia pozostałej zaległości z tytułu składek.
Wyrokiem z 9 kwietnia 2008 r. sygn. akt V SA/Wa 3010/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że została ona wydana z naruszeniem art. 138 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm. (w dalszej części uzasadnienia w skrócie: "Kpa"), albowiem organ odwoławczy podjął rozstrzygnięcie nieprzewidziane w katalogu ujętym w tymże przepisie.
Ponownie rozpoznając sprawę Prezes KRUS, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 Kpa oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r., Nr 50, poz. 291 ze zm.), wydał [...] sierpnia 2008 r. decyzję znak: [...], w której utrzymał w mocy decyzję z [...] lipca 2007 r. w zakresie umorzenia 50 % odsetek za zwłokę w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu organ stwierdził, że wziął pod uwagę stan majątkowy i sytuację finansową strony (brak stałych źródeł dochodu) oraz pogłębiające się problemy zdrowotne strony. Podkreślił jednak, że przy podejmowaniu decyzji w przedmiocie umorzenia należy brać pod uwagę również inne okoliczności, tj. stan finansów funduszów, z których wypłacane są świadczenia dla wszystkich ubezpieczonych.
Powyższą decyzję strona również zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze podniosła, że sprawa nie została rozpoznana wszechstronnie i nie orzeczono co do pozostałej części prośby, tj. umorzenia przynajmniej połowy należności głównej w postaci nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników.
W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie.
Postanowieniem z 24 października 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 2736/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w związku ze zmianą przepisów, stwierdził swą niewłaściwość i przekazał sprawę według właściwości Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Trafne okazały się podniesione przez Skarżącą zarzuty, dotyczące braku rozpoznania przez organ administracyjny całej sprawy, czym naruszone zostały przepisy art. 104 § 1 i 2 Kpa. Wynika z nich, że organ administracji publicznej załatwia sprawę przez wydanie decyzji, chyba że przepisy kodeksu stanowią inaczej. Decyzja powinna rozstrzygać sprawę co do jej istoty w całości lub w części albo w inny sposób kończyć sprawę w danej instancji.
Na tle tych uregulowań prawnych w doktrynie prawa administracyjnego dokonuje się podziału decyzji administracyjnych na decyzje częściowe i całkowite, w zależności od tego, w jaki sposób rozstrzygają sprawę w nawiązaniu do treści wniosku strony (zob. np. Komentarz do art. 104 kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U.00.98.1071), [w:] G. Łaszczyca, A. Martysz, A. Matan, "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz" Tom II, LEX 2007, wyd. II). Rozstrzygnięcie sprawy co do istoty powoduje skutek materialnoprawny, kiedy to rozstrzyga się o obowiązkach lub (i) o uprawnieniach konkretnego adresata decyzji administracyjnej. Rozstrzygając o istocie sprawy, organ może uczynić to w części. Oznacza to, że rozstrzyga o części obowiązków lub (i) o części uprawnień, jednakże decyzję częściową organ może wydać tylko, gdy sprawa jest podzielna, tzn. można z niej wyodrębnić części nadające się do rozstrzygnięcia względnie samodzielnego (zob. B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego.
Komentarz", Wydawnictwo C.H.BECK, Warszawa 2006, s. 484). Ponadto, co jest istotne w realiach niniejszej sprawy, organ wydając decyzję częściową powinien to wyraźnie zaznaczyć w jej treści. (zob. wyrok NSA z 14 marca 2002 r. I SA 2126/00, opubl. w LEX nr 81748). Wydanie decyzji częściowej powoduje bowiem zakończenie sprawy w danej instancji administracyjnej jedynie w zakresie objętym częściowym rozstrzygnięciem. W pozostałym zakresie sprawa przed organem administracji jest nadal zawisła, a organ ma obowiązek dokonać jej odrębnego rozstrzygnięcia.
Odnosząc powyższe do okoliczności faktycznych niniejszej sprawy należy wskazać, że orzekający w tej sprawie organ nie wziął pod uwagę omawianych zasad rozstrzygania indywidualnej sprawy decyzją administracyjną. Skarżąca wnioskowała o umorzenie należności wraz z odsetkami od nieuiszczonych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Tymczasem Prezes KRUS, działając jako organ pierwszej instancji, w decyzji z [...] lipca 2007 r. umorzył stronie 50 % odsetek za zwłokę nie wypowiadając się w ogóle co do pozostałej części żądania. Błąd ten organ starał się naprawić przy rozpoznaniu sprawy w drugiej instancji, leczy w decyzji z 12 października 2007 r. uczynił to w sposób wykraczający poza dyspozycję art. 138 § 1 Kpa, co spotkało się z negatywną oceną Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wyrażoną w przywołanym wyżej wyroku z 9 kwietnia 2008 r. Natomiast w decyzji będącej przedmiotem niniejszej kontroli sądowej, Prezes KRUS, zrezygnował z naprawienia pierwotnego błędu i orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji w zakresie umorzenia 50 % odsetek za zwłokę.
Treść sentencji skarżonego rozstrzygnięcia jednoznacznie wskazuje, że w sprawie nie odniesiono się do całości wniosku strony, pomijając żądanie umorzenia nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Zarówno na etapie postępowania administracyjnego w fazie pierwszoinstancyjnej, jak też na etapie postępowania odwoławczego Skarżąca podkreślała, że wnosi o umorzenie nieopłaconych składek (w odwołaniu wyraziła prośbę o umorzenie przynajmniej połowy należności głównej). Organ tej kwestii nie rozstrzygnął i nie wskazał przy tym, że wydana decyzja ma charakter decyzji częściowej.
W takiej zaś sytuacja skarżona decyzja Prezesa KRUS z [...] sierpnia 2008 r. jako sprzeczna z art. 104 § 1 i 2 Kpa. Naruszenie przywołanych przepisów mogło mieć istotny wpływ na wynik całej sprawy dlatego też Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. Na podstawie art. 152 tejże ustawy Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Natomiast o kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 i § 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 2 ust. 1 i 2, § 14 ust. 2 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).
Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni przedstawioną w niniejszym wyroku jej ocenę prawną i rozpozna sprawę w jej granicach wynikających z treści żądania strony.