Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia z dnia 9 października 2020 r., sygn. akt I SA/Bk 594/20, oddalił skargę T. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] maja 2020 r., nr [...], w przedmiocie uznania za niezasadne zarzutów wniesionych na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego.
Pismem z dnia [...] grudnia 2020 r. skarżąca wniosła o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, a następnie, w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia braków formalnych, złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata.
Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku postanowieniem z dnia [...] stycznia 2021 r., sygn. I SPP/Bk 81/20, przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej i ustanowienie radcy prawnego wskazując, że wysokość emerytury T. W. w zestawieniu ze złym stanem zdrowia, niewątpliwie wymagającym ponoszenia zwiększonych wydatków na lekarstwa i opiekę medyczną oraz wskazanym w urzędowym formularzu wniosku PPF zakresem wniosku o przyznanie prawa pomocy pozwalają na uznanie, że wnioskodawczyni, na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego, nie jest w stanie uiścić wpisu od skargi kasacyjnej i ponieść kosztów ustanowienia radcy prawnego.
W wykonaniu powyższego, Okręgowa Izba Radców Prawnych w B. wyznaczyła radcę prawnego U. G., która pismo w tym przedmiocie odebrała w dniu 27 stycznia 2021 r.
Następnie, pismem z dnia 1 lutego 2021 r., U. G. wniosła prośbę o zwolnienie jej z funkcji pełnomocnika z urzędu, z uwagi na występowanie w tej roli już w czterech sprawach - w tym jednej przed WSA w Białymstoku, będącej na etapie sporządzania skargi kasacyjnej. Wskazała, że prowadzenie kolejnej sprawy wymagałoby ponadnormatywnego nakładu pracy z jej strony.
Z uwagi na powyższe, pismem z dnia 3 lutego 2021 r., Okręgowa Izba Radców Prawnych w B. poinformowała Sąd o zmianie pełnomocnika z urzędu na radcę prawnego M. S. Pismem z dnia 2 marca 2021 r. (data stempla pocztowego) wyznaczony pełnomocnik z urzędu złożył do Sądu opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 9 października 2020 r., sygn. akt I SA/Bk 594/20, wnosząc jednocześnie o przywrócenie terminu do jej złożenia.
W uzasadnieniu wniosku wskazał, że informację o wyznaczeniu pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącej, poprzedni pełnomocnik odebrał w dniu 29 stycznia 2021 r., a zatem przekroczony został 30-dniowy termin od dnia wyznaczenia. Jednocześnie podał, że do dnia 23 lutego 2021 r. przebywał na kwarantannie, co uniemożliwiało podjęcie działań, w szczególności zapoznania się z aktami sprawy w sądzie, jak również złożenie opinii, z uwagi na konieczność pozostania w miejscu odbywania kwarantanny.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje
Zgodnie z art. 177 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn zm., dalej jako: "p.p.s.a.") jeżeli pełnomocnik wyznaczony na podstawie art. 253 § 2 p.p.s.a. nie stwierdza podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, składa w sądzie, w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej, sporządzoną przez siebie opinię w tym przedmiocie wraz z odpisem dla strony, dla której został ustanowiony. Wówczas sąd doręcza odpis tej opinii stronie, zaś termin do wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę biegnie od dnia doręczenia odpisu opinii.
W świetle zaś z art. 177 § 3 p.p.s.a. termin na wniesienie skargi kasacyjnej, w razie ustanowienia w ramach prawa pomocy radcy prawnego, wynosi 30 dni od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak nie wcześniej niż od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem.
W stanie faktycznym sprawy T. W. otrzymała odpis orzeczenia z uzasadnieniem w dniu 12 listopada 2020 r., zaś radca prawny U. G. uzyskała informację o wyznaczeniu jej pełnomocnikiem z urzędu dla T. W. w dniu 27 stycznia 2021 r. (nie był to dzień 29 stycznia 2021 r., wbrew wskazaniu we wniosku o przywrócenie terminu). Trzydziestodniowy termin na złożenie skargi kasacyjnej bądź opinii o braku podstaw do jej wniesienia upłynął zatem bezskutecznie w dniu 26 lutego 2021 r., tak więc zasadne jest merytoryczne rozstrzygnięcie wniosku o przywrócenie terminu.
Stosownie do treści art. 85 p.p.s.a. czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Z kolei art. 86 § 1 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym.
Powyższa instytucja ma charakter wyjątkowy i może wystąpić jedynie w przypadku, gdy strona wystąpi z takim wnioskiem w terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu; równocześnie ze złożeniem wniosku dokona czynności, dla której określony był termin oraz uprawdopodobni okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). W tym kontekście należy wskazać, że kryterium braku winy, jako przesłanki przywracającej termin do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, wiąże się z obowiązkiem szczególnej staranności przy dokonaniu tej czynności. Można o nim mówić jedynie wtedy, gdy strona lub jej pełnomocnik nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku.
Sąd powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Zajęcie stanowiska odmiennego, uwzględniającego subiektywny miernik staranności, wprowadziłoby do stosunków procesowych element niepewności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 223/10, wszystkie orzeczenia powoływane w niniejszym uzasadnieniu sąd dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Strona musi uwiarygodnić swą staranność, jak również fakt, że przeszkoda, która spowodowała niedotrzymanie terminu, była od niej niezależna. Ocena braku winy w uchybieniu terminu należy wyłącznie do sądu, który powinien uwzględniać wszystkie okoliczności sprawy. Podkreślanie wymaga również, że w art. 87 § 2 p.p.s.a. mowa jest o uprawdopodobnieniu, co oznacza złagodzenie rygorów dowodowych odnośnie okoliczności usprawiedliwiających niedopełnienie czynności procesowej w terminie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2018 r., sygn. akt II OZ 350/18).
W rozpatrywanej sprawie opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej oraz wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia zostały złożone przez pełnomocnika z urzędu, wyznaczonego w miejsce uprzednio wyznaczonego pełnomocnika z urzędu, który zawnioskował o zwolnienie go z tej funkcji.
Powyższy wniosek o przywrócenie terminu spełnia wymogi formalne. Złożono go bowiem z zachowaniem terminu, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. Jednocześnie, wraz z wnioskiem, pełnomocnik z urzędu dokonał czynności, której nie wykonano w terminie, czyli złożył opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej.
W dalszej kolejności należało zbadać, czy w sprawie uprawdopodobniono, że uchybienie terminu do złożenia opinii nastąpiło bez winy reprezentującego obecnie skarżącą pełnomocnika.
W ocenie Sądu, w okolicznościach tej konkretnej sprawy należy przychylić się do wniosku i uznać, że uchybienie terminu do złożenia opinii nastąpiło z przyczyn niezawinionych przez pełnomocnika strony skarżącej. Należy mieć na względzie, że spóźnione działanie ustanowionego z urzędu pełnomocnika nastąpiło w sytuacji, w której pierwotnie ustanowiony pełnomocnik zaprzestał reprezentowania strony bez podjęcia jakichkolwiek czynności procesowych i to na wniosek tego pierwszego pełnomocnika Okręgowa Izba Radców Prawnych wyznaczyła następnego pełnomocnika. W rozpatrywanej sprawie nie można przy tym przyjąć, że uchybienie terminu do złożenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej nastąpiło z winy nowowyznaczonego pełnomocnika.
Biorąc pod uwagę wniosek o zwolnienie z funkcji, złożony przez poprzednio wyznaczonego pełnomocnika z urzędu, co już na wstępie ograniczało nowemu pełnomocnikowi pierwotnie 30-dniowy termin, procedurę zmiany pełnomocnika z urzędu oraz okoliczność, że nowy pełnomocnik, w związku z panującą pandemią koronawirusa, przebywał na kwarantannie w okresie od dnia 7 lutego 2021 r. do dnia 23 lutego 2021 r., co w zasadzie odebrało mu możliwość działania w tym okresie i rzeczywistego zapoznania się z aktami sprawy, Sąd doszedł do przekonania, że wniosek o przywrócenie terminu jest zasadny.
Należy bowiem mieć na uwadze, że niezwłocznie po ustaniu kwarantanny - już pierwszego dnia, kiedy M. S. mogła opuścić miejsce jej odbywania, udała się do Sądu celem zapoznania się z aktami przedmiotowej sprawy. Co prawa w tym dniu pozostawała jeszcze w terminie, jednakże Sąd zdaje sobie sprawę, że przygotowanie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, tak samo jak i złożenie takiej skargi, wymaga od sporządzającego dużego nakładu czasu i pracy. Nie można zatem oczekiwać od pełnomocnika, aby dotrzymał wręcz nierealnego do spełnienia terminu, podczas gdy ustawodawca zakłada do wykonania takiej czynności procesowej termin 30-dniowy. Warto również wskazać, że zgodnie z Kodeksem Etyki Radcy Prawnego, pełnomocnik był zobowiązany do prowadzenia sprawy z dołożeniem najwyższej staranności, co też uczynił, sporządzając przedmiotową opinię.
Sąd podziela w tym zakresie pogląd orzeczniczy, że już sama okoliczność zmiany pełnomocnika może stanowić podstawę wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, czy też – jak w rozpatrywanej sprawie – opinii o braku podstaw do jej wniesienia (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lipca 2017 r., sygn. akt II OZ 715/17, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 października 2017 r., sygn. akt II OZ 1212/17). W rozpatrywanej sprawie dodatkowo trzeba wziąć pod uwagę okoliczności szczególne, związane z panującą pandemią koronawirusa.
W konsekwencji należało dojść do wniosku, iż został uprawdopodobniony brak winy pełnomocnika skarżącej w spóźnionym dokonaniu czynności związanej z wniesieniem opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Zaznaczyć należy, że zbyt formalistyczne stosowanie przepisów w zakresie przywrócenia terminu stanowiłoby nieuzasadnione ograniczenie możliwości dochodzenia przez pełnomocnika skarżącej wynagrodzenia za sporządzenie opinii, którą – jak już wyżej wskazano – przygotowano z zachowaniem zasad należytej staranności.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a., postanowił orzec jak w sentencji