Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] marca 2020 r. Zarząd Województwa W. zwrócił się do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. (NPUS) o umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego w kwocie 4.339,24 zł prowadzonego wobec majątku Pana S. Ż. na podstawie wykonawczego Nr [...] z [...] grudnia 2017 r. wystawionego przez wierzyciela - Zarząd Województwa W. pełniący funkcję Instytucji Zarządzającej Regionalnym Programem Operacyjnym W. na lata 2007-2013. Wymienionymi kosztami egzekucyjnymi wierzyciel został obciążony na mocy postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...].
Prośbę o umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego strona uzasadniała sytuacją finansową samorządu województwa, która nie jest dobra. Kwota długu na dzień 30.12.2019 r. wyniosła 362.333.699.08 zł. Wzrosła łączna planowana kwota długu na 2020 r., a z Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2020-2039 wynika, że zadłużenie to do roku 2022 utrzymywać się będzie na poziomie ponad 300 mln zł. Wzrost zadłużenia spowodował zaciągnięcie kredytów w 2018 i 2019 r. Planowane jest również zaciągnięcie kolejnego kredytu w 2020 r. Kolejnym problemem finansowym Województwa jest bardzo duże obciążenie finansowe związane z ciągłym rozwojem i utrzymaniem Portu Lotniczego w S. oraz znacznymi wydatkami związanymi z utrzymaniem Sieci Szerokopasmowej. W ocenie wnioskodawcy obciążenie kosztami egzekucyjnymi jednostki tego samego sektora budżetowego byłoby gospodarczo nieuzasadnione.
W piśmie z dnia [...] czerwca 2020 r. strona podniosła dodatkowo, że za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny, sprowadzający się do ochrony wartości jaką jest bezpieczeństwo prawne i zasada zaufania do organów państwa. Koszty egzekucyjne zostały wyliczone na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, które zostały uznane za niekonstytucyjne wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. 31/14.
NPUS w B., postanowieniem z [...] listopada 2020 r. nr [...], odmówił umorzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...] z [...] grudnia 2017 r. w kwocie 4 339,24 zł.
Po rozpatrzeniu zażalenia Zarządu Województwa, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w B. (DIAS) postanowieniem z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...], utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.
Organ drugiej instancji wskazał, że NPUS prowadził postępowanie egzekucyjne wobec majątku Pana S. Ż. na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...] z [...] grudnia 2017 r. wystawionego przez Zarząd Województwa W. pełniący funkcję Instytucji Zarządzającej Regionalnym Programem Operacyjnym W. na lata 2007-2013. Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...] października 2019 r. Nr [...] umorzył postępowanie egzekucyjne z powodu bezskuteczności egzekucji. Następnie postanowieniem z dnia [...] lutego 2020 r. Nr [...] organ egzekucyjny określił wysokość kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie ww. tytułu wykonawczego w kwocie 16.747,80 zł i obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w wysokości 4.339,24 zł. Wierzyciel nie wniósł zażalenia na postanowienie organu egzekucyjnego z [...] lutego 2020 r.
DIAS wyjaśnił, że stosownie do treści art. 64e § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm. – dalej: "u.p.e.a.") organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne. Zgodnie z § 2 w/w artykułu koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli:
- stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej;
- za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny;
- ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne.
Zgodnie z art. 64e § 3 wyżej wymienionej ustawy, koszty egzekucyjne powstałe w egzekucji należności pieniężnych mogą być umorzone w przypadkach określonych w § 2 pkt 1, jeżeli obciążenie wierzyciela obowiązkiem uiszczenia tych kosztów byłoby gospodarczo uzasadnione.
Organ zauważył, że umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego ma charakter fakultatywny. Ulga w formie umorzenia kosztów egzekucyjnych udzielana jest na zasadzie uznania administracyjnego. Organ egzekucyjny może zatem, ale nie musi udzielić ulgi w umorzeniu przypadających na jego rzecz kosztów egzekucyjnych.
W ocenie DIAS w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła przesłanka ważnego interesu publicznego. Wśród zwolnień podmiotowych zdejmujących wzajemne obciążanie kosztami egzekucyjnymi pomiędzy organami nie ma organów jednostek samorządu terytorialnego. Gdyby ustawodawca uznał za celowe odstąpienie od obciążania kosztami egzekucyjnymi wierzycieli będących organami samorządowymi, to zapis taki znalazłby się w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Fakt, iż skarżący realizuje wyłącznie cele publiczne, a środki na wydatki są finansowane ze środków publicznych nie oznacza, że w sprawie zaistniała przesłanka ważnego interesu publicznego. Zarząd Województwa nie powinien być traktowany w sposób uprzywilejowany tylko dlatego, że jest organem samorządu terytorialnego.
Organ podkreślił jednocześnie, że poza ramami postępowania dotyczącego umorzenia kosztów egzekucyjnych, znajduje się kwestia prawidłowości i zasadności ich ustalenia oraz wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych. Umorzenie kosztów egzekucyjnych oraz ocena prawidłowości ich ustalenia (tak co do zasady jak i co do wysokości) nie mogą być traktowane jako kwestie tożsame. Podjęcie postępowania dotyczącego ewentualnego umorzenia kosztów egzekucyjnych uwarunkowanie jest brakiem skutecznego zakwestionowania ich ustalenia. W toku postępowania dotyczącego umorzenia kosztów egzekucyjnych nie może być zatem oceniana kwestia prawidłowości ustalenia ich wysokości. Przepis art. 64e u.p.e.a. stanowiący podstawę prawną dla rozpatrzenia przez organ kwestii umorzenia kosztów egzekucyjnych nie zawiera bowiem regulacji uprawniających do oceny ich wysokości lub prawidłowości ich ustalenia. W toku postępowania prowadzonego w oparciu o art. 64e u.p.e.a. organ związany jest jego postanowieniami co do trybu postępowania jak również podlegających jego ocenie przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. w sprawie o sygn. akt SK 31/14 nie dotyczył kwestii stosowania ulgi w formie umorzenia kosztów egzekucyjnych. Przedmiotowe postępowanie nie służy weryfikacji wysokości kosztów egzekucyjnych, a argumenty podnoszone przez skarżącego w kontekście ww. wyroku Trybunału podlegałyby ocenie w postępowaniu w przedmiocie ustalenia wysokości kosztów egzekucyjnych, a nie kwestii ich umorzenia.
Zdaniem DIAS, w sprawie nie zaistniała również przesłanka wymieniona w art. 64e § 3 u.p.e.a. Ustawodawca w art. 64c § 4d u.p.e.a. enumeratywnie wskazał jakich wierzycieli nie obciąża się kosztami egzekucyjnymi oraz kwotą 3,40 zł, o której mowa w § 2 tego artykułu. Wśród zwolnień podmiotowych zdejmujących wzajemne obciążanie kosztami egzekucyjnymi pomiędzy organami nie ma organów samorządu terytorialnego. Ponadto, obowiązek uiszczenia kosztów egzekucyjnych istnieje nie tylko wówczas, gdy należność została wyegzekwowana, ale również wtedy, gdy wprawdzie zostały podjęte czynności egzekucyjne, ale nie doprowadziły one bezpośrednio do ściągnięcia należności. Wierzyciel w swoim planie finansowym powinien uwzględnić wydatki na koszty egzekucyjne. Przekazując tytuł wykonawczy organowi egzekucyjnemu wierzyciel nie jest w stanie przewidzieć efektywności i sposobu zakończenia postępowania egzekucyjnego, powinien natomiast liczyć się z możliwością obciążenia go kosztami postępowania egzekucyjnego. Umorzenie kosztów egzekucyjnych skarżącemu skutkowałoby przeniesieniem obowiązku ich sfinansowania na organ egzekucyjny. Zarząd Województwa posiada środki finansowe na realizację powierzonych zadań. Kwota kosztów egzekucyjnych 4.339,24 zł jest niewspółmiernie niska w stosunku do wysokości posiadanego budżetu. Argument, iż Samorząd Województwa ma problem z utrzymaniem się w granicach wskaźników zadłużenia określonych w ustawie o finansach publicznych nie przesądza o tym, iż zobowiązany nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Skarżący wskazał, że planowana kwota zadłużenia do roku 2022 będzie utrzymywała się na poziomie ponad 300.000.000,00 zł. Natomiast kwota kosztów egzekucyjnych, którymi obciążono Zarząd Województwa wynosi 4.339,24 zł, co stanowi około 0,00145% ogólnej kwoty zadłużenia.
Nie godząc się z takim rozstrzygnięciem Zarząd Województwa W.wywiódł skargę do tut. sądu. Pełnomocnik strony skarżącej zaskarżył postanowienie DIAS w całości i podniósł zarzuty:
- naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.
- art. 2, art. 7, art. 64 ust. 1, art. 84 i art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. w zw. z art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14, poprzez ich błędną wykładnię polegającą na bezpodstawnym przyjęciu, że okoliczność wydania postanowienia na podstawie art. 64c § 7 u.p.e.a. określającego wysokość kosztów egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym w administracji obciążających wierzyciela w warunkach naruszenia wytycznych wynikających z ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie może być uznana za spełniającą przesłankę ważnego interesu publicznego określoną w art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a., co skutkowało błędnym brakiem zbadania wskazanej okoliczności w sprawie w kontekście spełnienia przesłanki ważnego interesu publicznego określoną w art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a.;
- art. 64e § 1 w zw. § 2 pkt 1 w zw. z § 3 i w zw. z § 2 pkt 2 u.p.e.a. poprzez:
(-) niewłaściwe niezastosowanie art. 64e § 2 pkt 1 i § 3 u.p.e.a, wynikające z podniesionego w zarzucie pkt 2 lit. a tiret 1 naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skutkujące błędnym przyjęciem, że obciążenie skarżącego jako wierzyciela obowiązkiem uiszczenia kosztów egzekucyjnych nie jest gospodarczo nieuzasadnione; oraz (-) niewłaściwe niezastosowanie art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a., wynikające z podniesionego w zarzucie pkt 2 lit. a tiret 2 naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, spowodowanego podniesionym w zarzucie pkt 1 lit. a naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, skutkujące błędnym przyjęciem, że w sprawie nie zaistniała przesłanka ważnego interesu publicznego przemawiająca za umorzeniem kosztów postępowania egzekucyjnego, którymi obciążono skarżącego jako wierzyciela, i w konsekwencji błędne zastosowanie art. 64e § 1 u.p.e.a. skutkujące wydaniem postanowienia o charakterze związanym, utrzymującego w mocy wadliwe postanowienie NPUS z 2 listopada 2020 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych w kwocie 4 339,24 zł, podczas gdy:
(-) prawidłowa ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w kontekście sytuacji finansowej Województwa W. powinna skutkować przyjęciem spełnienia przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych określonej w art. 64e § 2 pkt 1 w zw. z § 3 u.p.e.a. oraz (-) prawidłowa wykładnia przepisów wskazanych w zarzucie pkt 1 lit. a, uwzględniająca wytyczne wynikające z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14, powinna skutkować dokonaniem przez organ drugiej instancji oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego pod kątem niezgodności postanowienia NPUS z 10 lutego 2020 r., określającego wysokość kosztów egzekucyjnych w kwocie i obciążającego niewyegzekwowanymi od zobowiązanego kosztami egzekucyjnymi wierzyciela, z treścią normatywną art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. uwzględniającą wytyczne zawarte w ww. wyroku Trybunału, z którego to materiału dowodowego wprost wynika fakt wystąpienia wskazanej powyżej niezgodności, co w konsekwencji powinno skutkować przyjęciem spełnienia przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych określonej w art. 64e § 2 pkt. 2 u.p.e.a. i w konsekwencji powinny skutkować uchyleniem postanowienia NPUS z [...] listopada 2020 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych i wydaniem postanowienia uznaniowego na podstawie art. 64e § 1 w zw. § 2 pkt 1 w zw.
z § 3 i w zw. z § 2 pkt 2 u.p.e.a., ewentualnie uchyleniem w całości postanowienia NPUS z 2 listopada 2020 r. i przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia;
- naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 w zw. z art. 126 i w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z Dz.U.2020 r. poz. 256, z późn. zm.; dalej w skrócie: "k.p.a.") oraz w zw.
z art. 18 u.p.e.a. poprzez:
(-) dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego przejawiające się w ogólnikowym rozważeniu sytuacji finansowej Województwa W. ujawnionej w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2019-2039 i - w konsekwencji - przyjęciu błędnych wniosków co do braku uzasadnionego interesu gospodarczego w umorzeniu obciążających skarżącego kosztów egzekucyjnych w warunkach już istniejącego zadłużenia oraz sformułowanie w uzasadnieniu postanowienia lakonicznych twierdzeń w tym zakresie, (-) wynikający z naruszenia przepisów prawa materialnego, określonego w zarzucie pkt 1 lit. a, brak dokonania oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego co do spełnienia przesłanki ważnego interesu publicznego określonej w art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. pod kątem niezgodności postanowienia NPUS z 10 lutego 2020 r., określającego wysokość kosztów egzekucyjnych i obciążającego niewyegzekwowanymi od zobowiązanego kosztami egzekucyjnymi wierzyciela, z treścią normatywną art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. uwzględniającą wytyczne zawarte w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, z którego to materiału dowodowego wprost wynika fakt wystąpienia wskazanej powyżej niezgodności;
- art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. oraz w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez utrzymanie w mocy wadliwego postanowienia NPUS z 2 listopada 2020 r., w stosunku do którego podnosi się takie same zarzuty jak określone w pkt 1 lit. a i b, przy czym zarzut pkt 1 lit. b modyfikując w ten sposób, że opisanym w zarzucie skutkiem błędu organu pierwszej instancji było błędne wydanie postanowienia o charakterze związanym o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych, zaś prawidłowe zastosowanie przepisów powinno było doprowadzić do wydania postanowienia uznaniowego na podstawie art. 64e § 1 w zw. § 2 pkt 1 w zw. z § 3 i w zw. z § 2 pkt 2 u.p.e.a.
W oparciu o sformułowane powyżej zarzuty autor skargi wniósł o uchylenie postanowień organów obu instancji i zasądzenie od DIAS na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
Odpowiadając na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie zarzuty i argumenty w niej zawarte okazały się uzasadnione.
Na wstępie Sąd informuje, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, a podstawę ku temu stanowi art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a.").
Zgodnie z art. 64e § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne.
Stosownie do art. 64e § 2 u.p.e.a., koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli:
- stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej;
- za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny;
- ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne.
W myśl art. 64e § 3 u.p.e.a., koszty egzekucyjne powstałe w egzekucji należności pieniężnych mogą być umorzone w przypadkach określonych w § 2 pkt 1, jeżeli obciążenie wierzyciela obowiązkiem uiszczenia tych kosztów byłoby gospodarczo nieuzasadnione.
Z wymienionych przepisów wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych ma charakter uznaniowy. Konstrukcja uznania administracyjnego oznacza zaś, że stwierdzenie przez organ egzekucyjny istnienia określonych przesłanek może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia uwzględniającego wniosek strony. W takiej sytuacji rozstrzygnięcie, co do umorzenia kosztów egzekucyjnych znajduje się wyłącznie w gestii organu egzekucyjnego, który może umorzyć powstałe koszty egzekucyjne. Konstrukcja uznania administracyjnego nie może jednak oznaczać pełnej dowolności w tym zakresie. Decydujące znaczenie ma bowiem to czy w ustalonym stanie faktycznym sprawy organ egzekucyjny stwierdził istnienie przesłanek umorzenia. Możliwość negatywnego rozstrzygnięcia w takiej sytuacji nakłada na organ egzekucyjny obowiązek szczególnie starannego uzasadnienia rozstrzygnięcia.
Należy przy tym podkreślić, że umorzenie kosztów egzekucyjnych jest określonym przywilejem o charakterze finansowym, wobec czego strona wnosząca o uzyskanie takiej ulgi winna dołożyć należytej staranności procesowej i przejawiać odpowiednią inicjatywę dowodową w celu wykazania odpowiednich okoliczności faktycznych, od których istnienia zależałoby umorzenie kosztów egzekucyjnych (por. np. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 30 grudnia 2010 r. sygn. III SA/Po 616/10, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Natomiast sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych sprowadza się do oceny, czy organy egzekucyjne prawidłowo zgromadziły materiał dowodowy oraz czy wyciągnięte wnioski w zakresie rozstrzygnięcia o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym i czy dokonana ocena mieściła się w ustawowych granicach (por. art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.). Sądowa kontrola legalności rozstrzygnięć wydanych w ramach uznania administracyjnego jest zatem ograniczona, co oznacza, że sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Rozstrzygnięcie to stanowi bowiem wyłączną kompetencję organu administracji. Sąd tym samym musi poprzestać na ocenie, czy wydane postanowienia poprzedzone zostały prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem tzn. czy organ egzekucyjny w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i przeanalizował wszystkie okoliczności mogące mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia o uwzględnieniu lub odmowie uwzględnienia wniosku. Sąd nie może natomiast wartościować wydanego postanowienia pod kątem jego słuszności czy sprawiedliwości i z tego względu orzekać o zasadności skargi.
Kontrolując legalność zaskarżonego w sprawie rozstrzygnięcia Sąd nie znajduje podstaw do uznania, że doszło do naruszenia art. 64e § 1 w zw. z art. 64e § 2 pkt 1 i w zw. z art. 64e § 3 u.p.e.a.
Strona skarżąca utrzymuje, że obciążenie jej jako wierzyciela obowiązkiem uiszczenia kosztów egzekucyjnych nie jest gospodarczo uzasadnione. W tym zakresie podkreślenia wymaga, że określenie "gospodarczo nieuzasadnione" nie może być utożsamiane z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o zasadności udzielenia ulgi. Wystąpienie przesłanki z art. 64e § 3 u.p.e.a. odnosi się do sytuacji finansowej wierzyciela, ale skoro umorzenie jest instytucją nadzwyczajną, to należy to utożsamiać z sytuacją, gdy wierzyciel znajduje się w takiej pozycji finansowej, która uniemożliwia zapłatę należności, a jej wyegzekwowanie może doprowadzić do trudnych do odwrócenia skutków np. upadłości lub likwidacji podmiotu (zob. np. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 21 lutego 2020 r. sygn. III SA/Łd 968/19, LEX nr 2846503).
W ocenie Sądu, organy prawidłowo oceniły brak zaistnienia względem skarżącego przesłanki z art. 64e § § 3 w zw. z art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a. Przede wszystkim trzeba wyjaśnić, że ustawodawca co do zasady nie różnicuje wierzycieli, których nie obciąża się kosztami postępowania egzekucyjnego na podmioty publiczne i niepubliczne. Okoliczność, że wierzyciel przynależy do samorządu terytorialnego nie oznacza, że tylko z tego powodu może skutecznie ubiegać się o umorzenie kosztów egzekucyjnych. Organ w pełni trafnie stwierdził, że wierzyciel (również jednostka sektora budżetowego) w swoim planie finansowym powinien uwzględnić wydatki na koszty egzekucyjne. Przekazując tytuł wykonawczy organowi egzekucyjnemu wierzyciel nie jest w stanie przewidzieć efektywności i sposobu zakończenia postępowania egzekucyjnego, powinien natomiast liczyć się z możliwością obciążenia go kosztami postępowania egzekucyjnego. Poza tym podkreślić należy, że przedmiotowa sprawa dotyczy umorzenia kosztów egzekucyjnych w wysokości 4.339,24 zł, a zatem przez pryzmat wielkości tychże kosztów należy oceniać sytuację finansową wierzyciela. Analiza przeprowadzona przez organ prowadzi do logicznego i słusznego wniosku, że kwota ulgi dochodzonej przez Zarząd Województwa jest niewspółmiernie niska w stosunku do wysokości budżetu Samorządu Województwa, stanowiąc przy tym około 0,00145% ogólnej kwoty zadłużenia. Trudno jest zatem twierdzić, że wierzyciel znajduje się w takiej sytuacji finansowej, która uniemożliwia zapłatę należności w takiej wysokości, bez nadzwyczajnego uszczerbku dla jego majątku, w sposób istotny godząc w jego sytuację ekonomiczną i stanowiąc przeszkodę dla realizacji publicznych zadań i obowiązków ciążących na wierzycielu, jako jednostce samorządu terytorialnego. Fakt, że wierzyciel posiada inne zobowiązania finansowe i zapłata kosztów egzekucyjnych znajduje się z nimi w kolizji nie jest równoznaczny ze ziszczeniem się ustawowych warunków umożliwiających umorzenie kosztów egzekucyjnych. Niezasadne są zatem zarzuty naruszenia art. 64e § 1 w zw. z art. 64e § 2 pkt 1 i w zw. z art. 64e § 3 u.p.e.a. oraz formułowane w powiązaniu z nimi zarzuty naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a., w zw. z art. 144 k.p.a. oraz w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego przejawiające się w ogólnikowym rozważeniu sytuacji finansowej Województwa W.i przyjęciu błędnych wniosków co do braku uzasadnionego interesu gospodarczego w umorzeniu obciążających skarżącego kosztów egzekucyjnych w warunkach już istniejącego zadłużenia oraz sformułowanie w uzasadnieniu postanowienia lakonicznych twierdzeń w tym zakresie.
Powyższe nie oznacza jednak, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, a skarga – jak oczekuje tego organ – powinna zostać oddalona. Zdaniem Sądu, w niniejszym przypadku organy w niepełny sposób rozpatrzyły wniosek strony skarżącej przez pryzmat przesłanki ważnego interesu publicznego, o której mowa w art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a.
Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 kwietnia 2010 r. sygn. II FSK 2111/08, pojęcie interesu publicznego należy rozumieć jako respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, sprawność działania administracji publicznej itp. Pojęcie interesu publicznego nie ma więc stałego zakresu i wymaga każdorazowo dokonania oceny skutków rozstrzygnięć prawnych z punktu widzenia respektowania wartości, które kryć się mogą pod pojęciem interesu publicznego. Dodatkowo określenie, iż tak rozumiany interes publiczny ma być "ważny" oznacza taki, od którego wiele zależy, mający dużą wagę, duże znaczenie, znaczący, doniosły, cenny (por. Mały słownik języka polskiego pod red. S. Skorupki, wyd. PWN, Warszawa 1968 r., s. 880). Określenie to zatem wymaga dodatkowo wykazania, iż ustalenie istnienia tej przesłanki musi mieć szczególnie doniosłe znaczenie z uwagi na wartości respektowane przez ogół społeczeństwa (zob. też wyrok NSA z dnia 13 listopada 2019 r. sygn. II FSK 1196/19).
Sąd zauważa, że w toku postępowania strona skarżąca odwoływała się do treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. SK 31/14, w którym Trybunał orzekł m.in., że art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599) w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a ponadto, że art. 64 § 6 ww. ustawy w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. W swoich rozważaniach Trybunał wywiódł, że brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości), następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych.
Niewątpliwie wyrok TK nie dotyczył kwestii stosowania ulgi w formie umorzenia kosztów egzekucyjnych, a jak podniósł organ w zaskarżonym postanowieniu, poza ramami postępowania dotyczącego umorzenia kosztów egzekucyjnych, znajduje się kwestia prawidłowości, zasadności i wysokości ich ustalenia, ponieważ jest to domeną odrębnego postępowania. W rozpoznawanym przypadku mamy jednak do czynienia z wyjątkową sytuacją – niekonstytucyjnością przepisów odnoszącą się do określania wysokości opłat egzekucyjnych i manipulacyjnych, natomiast w pojęciu "ważnego interesu publicznego" jako przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych powinno mieścić się zachowanie stanu zgodnego z Konstytucją RP i wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. SK 31/14, zwłaszcza w sytuacji, gdy władza ustawodawcza pozostaje w opóźnieniu z jego realizacją. W jednym z wyroków, choć odnoszącym się do odmiennej niż umorzenie kosztów egzekucyjnych kwestii, Naczelny Sąd Administracyjny wyraził uniwersalny pogląd, że wykonywanie wyroków Trybunału Konstytucyjnego jest obowiązkiem wszystkich organów władzy publicznej, a nie tylko ustawodawcy. Jeśli ustawodawca tego obowiązku nie realizuje, to ciężar wykonania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego przenosi się na sądy i inne organy stosujące prawo. Sytuacja prawna jednostki, która była adresatem niekonstytucyjnej regulacji, nie może być bowiem uzależniona od woli i sprawności parlamentu w wykonaniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Brak reakcji ustawodawcy na wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie oznacza, że stan niekonstytucyjności przestaje istnieć (por. wyrok NSA z dnia 23 lutego 2021 r. sygn. III OSK 2792/21).
W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażony został już pogląd, który podziela orzekający w tej sprawie sąd, że w postępowaniu w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych organ, w ramach przesłanki ważnego interesu publicznego, powinien również zbadać, czy koszty egzekucyjne nie przekształciły się w dokuczliwą sankcję, w sposób nieuzasadniony obciążającą stronę zobowiązaną do ich poniesienia. Co więcej, skoro do obliczenia należności tytułem powstałych kosztów egzekucyjnych doszło na podstawie art. 64 u.p.e.a., tj. przepisów niezawierających stawki maksymalnej opłat za czynności czy opłat manipulacyjnych, zaś przepisy w tym brzmieniu Trybunał Konstytucyjny uznał za naruszające lub mogące naruszać Konstytucję ze wskazaniem warunków prowadzących do takiego naruszenia, a organ władzy ustawodawczej wyroku tego nie wykonał, to tym samym ważnym interesem publicznym, o którym mowa w art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. staje się uszanowanie, respektowanie orzeczenia Trybunału, a tym samym i samej Konstytucji RP (por. np. wyrok WSA w Krakowie z dnia 11 stycznia 2017 r. sygn. I SA/Kr 1291/16; wyrok NSA z dnia 28 lutego 2019 r. sygn. II FSK 3498/18; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 16 kwietnia 2020 r. sygn. I SA/Gd 2250/19). W ostatnio wymienionym orzeczeniu NSA o sygn. II FSK 3498/18, sąd ten podkreślił, że skoro cytowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego, może stanowić podstawę do wznowienia postępowania i ponownego rozpoznania sprawy z uwzględnieniem wskazań zawartych w wyroku, które powinny być uwzględnione przy ocenie prawnych podstaw wydanej decyzji, to tym bardziej powinien być rozważony w ramach przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych. WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 19 września 2018 r. sygn. I SA/Gl 760/18 również stwierdził, że organy egzekucyjne naruszają przepis art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. uznając, że nie stanowi ważnego interesu publicznego takie stosowanie przepisów regulujących koszty egzekucyjne, by doprowadzić do stanu respektowania wyroku TK dotyczącego ich maksymalnej wysokości, a tym samym, że niekonstytucyjność przepisów egzekucyjnych, w tym zakresie, pozostaje bez wpływu na możliwość ich umorzenia. W interesie publicznym jest to, by przestrzegane były normy konstytucyjne oraz to, by organy państwa usuwały skutki niezgodności przepisów z konstytucją w każdy przewidziany prawem sposób.
W kontrolowanym przypadku organy zupełnie pominęły ten istotny aspekt dopuszczając się naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a., bowiem w sposób niepełny (organ pierwszej instancji w ogóle pominął rozważania w tej kwestii) dokonały oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego co do spełnienia przesłanki ważnego interesu publicznego określonej w art. 64e § 2 pkt. 2 u.p.e.a. Stwierdzone naruszenie jest wystarczające do wyeliminowania z obrotu prawnego postanowień wydanych w obu instancjach, o czym Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. O kosztach postępowania sądowego orzeczono po myśli art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265).
Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko zaprezentowane w wyroku w zakresie rozumienia pojęcia ważnego interesu publicznego i rozważy - przy uwzględnieniu stanowiska wyrażonego przez TK w ww. wyroku w sprawie SK 31/14 i mając na uwadze argumenty skarżącej, że przeprowadzone czynności egzekucyjne nie były ani kosztochłonne ani pracochłonne - czy koszty egzekucyjne, z uwagi na ich wysokość, nie przekształciły się w dokuczliwą sankcję, w sposób nieuzasadniony obciążającą stronę skarżącą, co mogłoby uzasadniać ich umorzenie w części przekraczające uzasadnioną, racjonalną wysokość.