Uzasadnienie
A. B. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego podając, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz ze współmałżonką G. B. Źródło miesięcznego utrzymania rodziny stanowi: wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia G. B. (umowa o pracę) w kwocie 2.772 zł. Skarżący jest osobą bezrobotną, od 2 kwietnia 2016 r. bez prawa do zasiłku. Stałe wydatki rodziny wynoszą 1.898 zł, w tym: pożyczki – 418 zł; koszty ponoszone za mieszkanie – 1.080 zł; media – 100 zł; ubezpieczenie, eksploatacja samochodu – 300 zł. W skład majątku skarżącego wchodzi: dom o powierzchni 180 m2 (wartość 380.000 zł) oraz samochód osobowy o wartości 7.000 zł. Dodatkowo małż. B. mają zgromadzone oszczędności w kwocie 33.000 zł. Środki te przeznaczone są na niezbędne utrzymanie gospodarstwa domowego (remonty domu) i zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych (k. 26 - 27).
Postanowieniem z dnia 4 października 2016 r., referendarz sądowy odmówił skarżącemu – A. B. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie racy prawnego. Zdaniem referendarza, posiadanie przez A. B. i pozostającą we wspólnym gospodarstwie domowym współmałżonkę stałego źródła dochodu (wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia) oraz poczynione przez wnioskodawcę oszczędności w wysokości 33.000 zł, pozwalają na uznanie, iż Skarżący jest w stanie pokryć koszty sądowe oraz koszty ustanowienia radcy prawnego z wyboru w sprawie niniejszej.
W złożonym w terminie sprzeciwie Skarżący podtrzymał złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy. Podkreślił, że od kwietnia 2015 r. pozostaje bez pracy, obecnie bez prawa do zasiłku. Stara się o znalezienie zatrudnienia, ale z uwagi na swój wiek (63 lata) oraz lekki stopień niepełnosprawności (05-R) jest to utrudnione. Skarżący podkreślił, że oszczędności zgromadzone na rachunku bankowym są zabezpieczeniem socjalnym, z którego na bieżąco musi korzystać celem utrzymania siebie i przeprowadzenia remontu nieocieplonej części budynku mieszkalnego. Zdaniem Skarżącego zgromadzone oszczędności nie powinny stanowić przeszkody w przyznaniu prawa pomocy, bowiem nie są nadwyżką w dochodach.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. po. 718 ze zm.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze. zm).
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności.
W ocenie Sądu, analizując sytuację majątkową Skarżącego, przyjąć należy, że jest on w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie oraz w dwóch innych sprawach zawisłych przed sądem, w szczególności że obecnie ograniczają się one do wpisu od skargi w łącznej kwocie 842,00 zł. Skarżący wraz z małżonką uzyskują stałych dochód w wysokości 2.772 zł miesięcznie, jak również posiada zgromadzone oszczędności w kwocie około 33.000 zł. Tym samym, nawet przy wydatkach stałych na poziomie około 2000 zł nie można przyjąć, że uregulowanie kwoty 842 zł pozostaje poza możliwościami finansowymi Skarżącego.
Powyższej oceny nie może zmienić, podnoszona w sprzeciwie okoliczność pozostawania przez Skarżącego obecnie bez źródeł dochodu oraz kwestia celu przeznaczenia posiadanych oszczędności. Dysponowanie kwotą ponad 30 000 zł, która wielokrotnie przekracza wysokość kosztów sądowych na obecnym etapie wszystkich spraw ze skargi Skarżącego a zawisłych przed sądem, niewątpliwie pozwala na pokrycie kosztów sądowych oraz uregulowania ewentualnego wynagrodzenia na radcy prawnego z wyboru.
Nie można zgodzić się ze Skarżącym, że powyższa kwota nie rzutuje na sytuację majątkową Skarżącego i nie powinna być brana pod uwagę przy ocenie przesłanek przyznania prawa pomocy. Dysponowanie oszczędnościami rzędu kilkudziesięciu tysięcy złotych, posiadanie stałego dochodu i majątku nie wskazują, aby Skarżący znajdował się w trudnej czy tragicznej sytuacji majątkowej. Wręcz przeciwnie – wskazuje, że sytuacja majątkowa Skarżącego jest na tyle dobra, że pozwala na poniesienie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.
Końcowo podkreślić należy, na co słusznie zwrócił uwagę referendarz sądowych w zaskarżonym postanowieniu, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł dochodów i bez majątku. Niewątpliwe taką osobą nie jest Skarżący, bowiem dysponuje on stałymi dochodami i znacznymi oszczędnościami, umożliwiającymi bezproblemowe utrzymanie siebie i małżonki, ponoszeniem kosztów utrzymania domu, samochodu i innymi wydatkami. Stwierdzić tym samym należało, że brak było podstaw do przyznania Skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Mając na uwadze powyższe, uznając że zaskarżone postanowienie referendarza sądowego odpowiada prawu, na podstawie art. 260 § 1 i 2 w zw. z art. 245 § 2 oraz 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.