Uzasadnienie
W dniu 22 września 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął, złożony na urzędowym formularzu, wniosek R. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z treści wniosku wynika, że Skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką I. J. oraz córką P. J. (19 lat). Źródło miesięcznego utrzymania rodziny stanowi wynagrodzenie uzyskiwane przez I. J. w wysokości 1.500 zł netto. Wnioskodawca jest osobą niepracującą, nie osiąga dochodu. Wykazane we wniosku wydatki i zobowiązania stałe to: abonament Centertel – 120 zł; ubezpieczenie – około 460 zł; Internet – 60 zł; telefon – 108,20 zł; abonament Polsat – 112 zł; energia elektryczna – około 300 zł; wywóz śmieci – 30 zł; rata spłaty pożyczek – łącznie 2.081,11 zł; rata spłaty kredytu – 71,98 zł. Po opłaceniu wszystkich rachunków na jednego członka rodziny pozostaje kwota około 300 zł. Dodatkowo Skarżący wskazał, że spłaca zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 r. w wysokości 200 zł. Wg oświadczenia Skarżącego, jego małżonka i córka nie posiadają majątku, Skarżący nie posiada też zgromadzonych oszczędności.
W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego Skarżący oświadczył, że zamieszkuje w Kurianach na nieruchomości należącej do jego ojca. Skarżący i jego współmałżonka nie prowadzą działalności gospodarczych (obecnie są one zawieszone). Wnioskodawca nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy, jest dopisany do ubezpieczenia małżonki. Dochód netto I. J.za okres lipiec – wrzesień to 774,44 zł (z uwagi na okres urlopowy). Wykazane wydatki miesięczne ponoszone (po połowie) wraz z rodzicami to: abonament telewizja satelitarna – 115 zł; energia elektryczna – 343,37 zł; abonament RTV – 22,70 zł oraz wywóz śmieci – 140 zł kwartalnie; opłata za wodę – 85,15 zł kwartalnie. Dodatkowo Skarżący opłaca raty spłaty 10 pożyczek (w tym mieszkaniowa i na zakup telewizora) – 5.508,64 zł, a także abonament za Internet i telefon – łącznie 111,18 zł.
Skarżący dołączył do akt sprawy: wyciągi z CEiDG potwierdzające zawieszenie prowadzonych działalności gospodarczych, umowy pożyczek, zeznanie podatkowe PIT 36 za 2015 r.; deklaracje podatkowe, wyciągi z kont bankowych, faktury i rachunki.
Postanowieniem z dnia 20 października 2016 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania pomocy we wnioskowanym zakresie. U podstaw negatywnego rozstrzygnięcia legła okoliczność, że wykazane miesięczne wydatki (5.896,82 zł) znacząco przekraczają uzyskiwany dochód rodziny (2.116 zł) tj. o kwotę około 3.700 zł. Referendarz uznał na tej podstawie, że Skarżący w złożonym oświadczeniu dla potrzeb postępowania w przedmiocie prawa pomocy przedstawił jedynie okoliczności mogące świadczyć o złej sytuacji materialnej, co w konsekwencji czyni złożone oświadczenie w zakresie przyznania prawa pomocy niewiarygodnym.
W złożonym sprzeciwie pełnomocnik Skarżącego stwierdził, że referendarz oparł swoją decyzję na samych wątpliwościach/ domniemaniach. Z materiału dowodowego wynika zaś jednoznacznie, że sytuacja materialna państwa J. jest bardzo ciężka. Fakt, że istnieje duża rozbieżność między dochodami a wydatkami jest, zdaniem pełnomocnika, sytuacją coraz częściej występującą. Dlatego takim osobom przysługuje pomoc. Fakt istnienia różnicy nie przesądza, że zobowiązania są regularnie płacone i nie powstają w związku z tym zaległości. Pełnomocnik stwierdził, że odniesienie do spłacania kredytów przez rodzinę jest bezzasadne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - dalej jako: "p.p.s.a."), od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia sąd – zgodnie z treścią art. 260 § 1 p.p.s.a. - wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy.
Zgodnie z treścią art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. Podmiot ten winien udokumentować oświadczenia zawarte we wniosku.
Przechodząc do oceny sytuacji zaistniałej w sprawie Sąd podziela stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu, że obraz stanu finansów przedstawiony przez Skarżącego we wniosku jest niepełny. Jak zauważył referendarz sądowy w skarżonym postanowieniu, a Skarżący tego nie kwestionuje, wykazane przez Skarżącego miesięczne wydatki (5.896,82 zł) znacząco przekraczają uzyskiwany dochód rodziny (2.116 zł) tj. o kwotę około 3.700 zł. Dodatkowo referendarz słusznie zwrócił uwagę na okoliczność, że Skarżący w okresie styczeń 2014 r. – styczeń 2016 r. zaciągnął 10 pożyczek na łączną kwotę 194.167 zł, a całkowita kwota do zapłaty (wraz z odsetkami, ubezpieczeniem i prowizją) wynosi 317.589 zł. Sąd podziela pogląd, że fakt uzyskania tak wielu kredytów wskazuje na istnienie zdolności kredytowej. Gdyby Skarżący i jego małżonka takiej zdolności nie posiadali czy też gdyby nie spłacali już zaciągniętych zobowiązań, bank nie udzieliłby im kredytu. Powyższe okoliczności wskazują na to, że Skarżący dysponuje kwotami, których źródła nie ujawnia, a to nie pozwala na dokonanie realnej oceny jego sytuacji finansowej.
Odnośnie twierdzenia co do uzyskiwania pomocy od rodziny Sąd podziela stanowisko referendarza, że jest ono niewiarygodne. Doświadczenie życiowe wskazuje, że dość rzadko zdarza się tak, że ktoś jest w tak znacznym rozmiarze i regularnie dofinansowywany przez rodzinę. Gdyby zaś nawet przyjąć to twierdzenie za wiarygodne, to, zdaniem Sądu, jeśli Skarżący uzyskuje regularnie pomoc od rodziny, to może ją wykorzystać również na pokrycie kosztów sądowych. Brak jest podstaw, by różnego rodzaju wydatki przedkładać przed wydatkami na pokrycie kosztów sądowych.
W sprzeciwie pełnomocnik sugeruje, że Skarżący nie spłaca swoich zobowiązań. Jeśli jednak istotnie taka sytuacja ma miejsce, rzeczą wnioskodawcy, który ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest wykazanie tego w odpowiedni sposób.
W tej sytuacji Sąd uznał, że nie jest możliwe uwzględnienie żądania Skarżącego, albowiem na podstawie przedstawionych, niepełnych informacji nie można prawidłowo ocenić jego sytuacji finansowej.
Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.