Uzasadnienie
Wnioskiem złożonym na formularzu PPF w dniu 28 września 2016 r. (data stempla pocztowego pocztowym), skarżący K. S. zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości, w tym wpisu od skargi w kwocie 100 zł.
W myśl art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Przed przystąpieniem do oceny przedmiotowego wniosku podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a., stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak-Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Instytucja prawa pomocy wywodzi swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów tego postępowania, nie sprowadza się jednak do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet Państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów.
Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od generalnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 549/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Prawo pomocy nie przysługuje zatem innym podmiotom, aniżeli te, znajdują się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, niejednokrotnie uniemożliwiającej im zaspokojenie niezbędnych nawet potrzeb bytowych. Do takich podmiotów należą osoby dotknięte ubóstwem, korzystające ze świadczeń pomocy społecznej czy też bezrobotne bez prawa do zasiłku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).
Wskazać przy tym należy, że orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy na poczet postępowania sądowego i aktualnych możliwości płatniczych jej samej, jak i osób pozostających z taką osobą we wspólnym gospodarstwie domowym (por. m.in.: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 825/08; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).
Koszty niniejszego postępowania, od których zwolnienia ubiega się skarżący kształtuje: 1/ wpis od skargi w kwocie 100 zł; 2/ ewentualny wpis od skargi kasacyjnej wynoszący 100 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.); 3/ ewentualny wpis od zażalenia na postanowienie wydane przez sąd wynoszący 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7 powołanego rozporządzenia oraz 4/ ewentualna opłata kancelaryjna w kwocie 100 zł pobierana za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem w sytuacji gdy orzeczenia nie uzasadnia się z urzędu (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych; Dz. U. Nr 221, poz. 2192).
Przechodząc do oceny zasadności żądania skarżącego referendarz sądowy stwierdził, że okoliczności ustalone na podstawie oświadczenia złożonego przez skarżącego o jego stanie rodzinnym, majątku i dochodach nadesłanych przez niego dokumentów, nie pozwalają uznać skarżącego za osobę, która nie może ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Zdaniem orzekającego skarżący ma realne możliwości ich poniesienia w całości.
Skarżący jest właścicielem domu o powierzchni około 150-180 m2 oraz samochodu osobowego o wartości około 11.000 zł, na dzień złożenia wniosku na rachunkach bankowych zgromadził środki o łącznej wartości 2.579,49 zł. Z danych zawartych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wynika, że z dniem 25 maja 2016 r. skarżący zawiesił wykonywanie działalności gospodarczej prowadzonej pod nazwą "A", z której w roku 2015 nie osiągnął przychodów, poniósł stratę w wysokości 9.081,35 zł. Aktualnie jedynym źródłem jego utrzymania jest renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy wypłacana w kwocie 1.951,66 zł netto.
Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z dwójką małoletnich dzieci w wieku 13 i 14 lat, w których kosztach utrzymania partycypuje ich matka bezpośrednio. Średnie miesięczne stałe wydatki ponoszone przez skarżącego na opłaty za energię elektryczną, gaz, dostawę wody i odprowadzanie ścieków, wywóz śmieci, usługi telekomunikacyjne (internet, telefon prepaid), telewizję oraz na składkę na ubezpieczenie na życie kształtują się na poziomie 1.290,71 zł. Nadto, skarżący ponosi także koszty związane utrzymaniem mieszkania (wraz z przynależnym garażem) za K. S. W okresie od lipca do października 2016 r. skarżący przekazał tytułem opłat za czynsz ww. nieruchomości i media miesięcznie kwoty od 553,27 zł do 765,27 zł. Kwoty te nie zostały skarżącemu zwrócone, co wynika z operacji dokonanych na jego rachunku bankowym. Skarżący nie otrzymuje żadnej pomocy finansowej ani od osób prywatnych (w tym od członków rodziny), ani też nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej.
Dokonane ustalenia prowadzą do wniosku, że skarżący pomimo, że kwota jego comiesięcznych należności stanowi ponad 65% kwoty deklarowanych i udokumentowanych przez niego dochodów, to na dzień złożenia wniosku był w stanie zgromadzić oszczędności w kwocie wielokrotnie przewyższającej kwotę kosztów sądowych w niniejszej sprawie (2.579,49 zł). Co więcej, skarżący, mając na utrzymaniu dwoje małoletnich dzieci, ponosi także opłaty za nieruchomość położoną w [...], która nie stanowi jego własności i której nie zamieszkuje. Zauważyć należy, że uwzględniając te wydatki kwota łącznych miesięcznych wydatków ponoszonych przez skarżącego tylko na utrzymanie nieruchomości przekracza kwotę uzyskiwanych przez niego dochodów.
Skarżący nie wyjaśnił przy tym, z jakich powodów wydatki te ponosi za K. S. przeznaczając na ten cel własne środki ani też, z jakich środków ponosi wydatki na zaspokojenie pozostałych potrzeb życiowych swoich i dzieci, takich jak chociażby wyżywienia, zakupu odzieży i obuwia, środków czystości i higieny.
W ocenie referendarza sądowego powołane okoliczności nie potwierdzają, że sytuacja finansowa skarżącego uniemożliwia mu uiszczenie kosztów sądowych powstałych na tym etapie postępowania, jak i kosztów, które mogą powstać w przyszłości. Co więcej, prowadzą one do wręcz odmiennych wniosków.
Z tych wszystkich względów referendarz sądowy uznał, że skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.